लिङ्गपुराणम्

तत्र दिव्यशोभायुक्तैः सरोवरनदीप्रवाहैः सहितं तं नगरं विराजते, तेन च स शुभ्रः पर्वतः शोभितो दृश्यते। दक्षिणपूर्वदिशि तेजस्विनी नाम दिव्यपुरी अस्ति, या अग्नये स्वामिनी, अमरावत्याः सदृशी, सर्वैः भोगैः संपन्ना। दक्षिणदिशि यमस्य, नियामकश्रेष्ठस्य, वैवस्वती नाम पुरी, शुद्धस्वर्णमयैः दिव्यप्रासादैः परिवृता, विराजते। दक्षिणपश्चिमे शुद्धवती नाम श्यामवर्णा पुरी, तथैव उत्तरपश्चिमे गन्धवती नाम शोभनापुरी दृश्यते। उत्तरपूर्वे पर्वतस्य अन्ते महोदयाख्या पुरी दिव्यतेजसा सदा दिवि विराजमानास्ति। सा पुरी ब्रह्मविष्णुमहेश्वरादीनां निवासस्थानं, सर्वैः भोगैः पूर्णा, पुण्या, सरोवरैः शोभिता, नगरेषु श्रेष्ठा। तत्र सिद्धयक्षगन्धर्वर्षिष्रेष्ठादिभिः, चतुर्विधैः, नानारूपैः, विविधैः गणैः सा समाकीर्णा। पर्वतस्य शिखरे, हे विप्रश्रेष्ठ, वामभागे सहस्रकक्ष्या महती दिव्यप्रभया शुद्धस्फटिकसन्निभा प्रासादश्रेणी तिष्ठति। तत्र महाबाहुः शर्वः, यस्य नेत्राणि चन्द्रसूर्याग्निसमानि, रत्नसिंहासने देवीसहितः कर्त्तिकेयेन च उपविष्टः। तस्य समीपे हरिप्रासादः, अर्द्धविस्तीर्णः, दिव्यपद्मरागमणिमयः, दक्षिणे पद्मजस्य शोभनः प्रासादः। तत्र शक्रयमसोमवरुणनिरृत्यग्नीनां महान्ति रमणीयानि च नगराणि सन्ति। तथैव वायोरुद्रयोः प्रासादाः सर्वतः शर्वालयस्य चतुर्दिशं विराजन्ति; तेषु विविधेषु दिव्यप्रासादेषु प्रत्येकः स्वस्थाने तिष्ठन्ति। उत्तरपूर्वदिशि ईश्वरक्षेत्रे नित्यपूजा प्रतिष्ठिता; तत्र पुण्यात्मा शैलादिः सिद्धशिष्यैः पूजितः निवसति। तत्र देवर्षिसंनायकः सनत्कुमारः सिद्धैः सह प्रमुदितः उपविशति; तत्रैव सनकसनन्दादयः सहस्रशः सन्ति। केषुचित् स्थलेषु योगभूमिः, अन्यत्र भोगभूमिः; तत्र कनकप्रभायुक्तः दिव्यप्रासादः आदित्यकान्तिसदृशः विराजते। तत्रैव शैलादेः पुण्यनिवासः, यत्र गजपतिः गणेशः कर्त्तिकेयेन सह, सहस्रैः गणैः च, निवसति। तत्र सुयशा, सुनेत्रा, मदनश्च मातरः सन्ति; अधस्तात् जम्बूनदीति प्रसिद्धा नदी प्रवहति। तस्याः दक्षिणे पार्श्वे विशालः, रमणीयः, सर्वर्तुफलदः, जम्बुवृक्षः स्थितः। मेरोः सर्वतो विशालं पुण्यप्रदेशं वर्षमिलवृक्षैः आच्छन्नं दृश्यते; तत्र केचित् जम्बुफलानि, अन्ये अमृतं भुञ्जते। तत्र नानावर्णभोजिनः जम्बूनदस्वर्णसदृशा दृश्यन्ते; मेरोरधः वसन्तः ब्राह्मणाः तं पुण्यं मध्यद्वीपं प्राहुः। स नवविभक्तिप्रदेशयुक्तः, प्रत्येकस्य स्वनदी, स्वदेश, स्वपर्वतपतिः अस्ति; तेषां नवानां वर्षाणां वर्णनं सम्यग् करिष्यामि। मम वचः शृणुत, तेषां मापमानं, परिधिं, च योजनविस्तारं च। शतसहस्रयोजनानि प्रमाणं स्मृतम्; प्रत्येकद्वीपः पूर्वस्मात् द्विगुणः, द्विगुणद्विगुणः सदा। पृथिवी सागरैः सहिताऽपि पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा, सप्तद्वीपयुता, लोकालोकपर्वता च परिवृता। मेरोरुत्तरतः नीलः, तस्योत्तरतोऽपि श्वेतः, पुनस्तस्योत्तरतो शृङ्गी—एते त्रयः वर्षपर्वताः ऋषयः स्मरन्ति। पूर्वे जठरः देवकूटश्च, दक्षिणे निषधः, तस्य दक्षिणे हेमकूटः, तस्य दक्षिणे हिमवान्। मेरोरपश्चिमे धराधरः माल्यवान् च, गन्धमादनश्च—एते द्वौ उत्तरदिशं प्रवृत्तौ। एते राजपर्वताः, सिद्धचारणसेविताः; प्रत्येकयोः मध्ये नवसहस्रयोजनानि अन्तरम्। हिमवतः प्रदेशः भारतं ख्यातम्; हेमकूटस्य परे किम्पुरुषाख्यं वर्षम्। हेमकूटस्य परे निषधः, स हरिवर्षः; हरिवर्षस्य परे मेरुसंयुक्तं पुण्यं इलावृतम्। इलावृतस्य परे नीलः, राम्यकं प्रसिद्धम्; राम्यकस्य परे श्वेतः, हिरण्मयाख्यः। हिरण्मयस्य परे शृङ्गिः, तत्र कुरुविश्रुतम्; धनुषाकृत्या द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे ज्ञेयौ। चत्वारि दीर्घवर्षाणि, मध्ये इलावृतम्; मेरोरपश्चिमे पूर्वे च द्वे दीर्घवर्षे। निषधस्य दक्षिणे अर्धवेदी, तथैवोत्तरे; दक्षिणार्धे त्रिणि वर्षाणि, उत्तरार्धे त्रयमेव। तयोर्मध्ये मेरुमध्ये इलावृतं विज्ञेयम्; नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य उत्तरतः। उत्तरतः माल्यवान्महानुत्तिष्ठति, द्विसहस्रयोजनविस्तीर्णः; तस्य पश्चिमे गन्धमादनः पर्वतः। गन्धमादनः माल्यवान्न्याय्य एव, जम्बूद्वीपविस्तारेण तुल्यः। एते षट् वर्षपर्वताः पूर्वदिशं सम्यक् प्रवृत्ताः; उभयतः पूर्वपश्चिमसागरयोः निमग्नाः। हिमवान् बहुशः शीतलः, हेमकूटः सुवर्णमयः, निषधः अपि सुवर्णमयः, नवसूर्यसमप्रभः इति श्रूयते।