लिङ्गपुराणम्

उत्तरदिग्भागः श्वेतनाम्ना हिरण्मयाय पितराऽर्पितः, उत्तरः शृङ्गवर्षः कुरवे दत्तः। माल्यवत्स्थानं भद्राश्वाय विन्यस्तम्, गन्धमादनं केतुमालाय समर्पितम्। एवं नव महान्तो देशाः विभक्ताः; तेषु प्रत्येकदेशे आग्नीध्रः स्वपुत्रान् अधिपतित्वेन प्रतिष्ठापयत्। स धर्मात्मा यथाक्रमं तपस्याम् अनुष्ठितः, तपसा शुद्धः, स्वाध्यायपरायणश्च बभूव। स्वाध्यायनिष्ठः स शिवध्यानपरः सञ्जातः; किम्पुरुषाद्यष्टौ पुण्यदेशाः सम्यग् वर्ण्यन्ते। स्वभावत एव तत्र निवसन्तः जनाः सहजं सिद्धिम् अवाप्नुवन्ति, किञ्च न तत्र द्वन्द्वानि, न जरामरणम्। न धर्मोऽधर्मो नापि श्रेष्ठादिमध्यस्थभावः तत्र विद्यते; सर्वेष्वष्टसु देशेषु न युगविभागः। रुद्रक्षेत्रेषु चलाचलानि प्राणीना मृत्युप्राप्तौ, भक्ताः सानुबन्धाः च तेषु देशेषु गच्छन्ति। तेषां हितार्थं रुद्रेणैतेऽष्टौ देशाः सृष्टाः; तत्र महेश्वरः सदा सन्निहितः। तेषां हृदयेषु महादेवं दृष्ट्वा, तेष्वष्टसु देशेषु वासिनः सदा सुखिनः; तेषां स एव परमं गतिः। अथ नाभेः सम्भवमहम् आख्यास्यामि, शृणु। नाभिः महाबुद्धिमान् मेरुदेव्यां पुत्रं जनयामास। स ऋषभः नाम राजर्षिसत्तमः, सर्वैः क्षत्रियैः पूजितः। ऋषभात् भरतः जातः, शूरः शतपुत्राणां ज्येष्ठः। ऋषभः पुत्रे स्नेहम् आस्थाय भरतं राज्येऽभिषिच्य, विज्ञानवैराग्ये प्रतिष्ठितः, महाभोगिनः इन्द्रियसर्पान् जित्वा, परमात्मानं स्वात्मनि समाधिना स्थापयित्वा, नग्नः जटिलः निराहारः वल्कलधारी च बभूव, तमसि प्रविशन्। स कामसंशयवर्जितः परमं शैवं पदम् अवाप; हिमालयस्य दक्षिणं भागं भरताय न्यवेदयत्। तस्मात् तं देशं भरतस्य नाम्ना 'भारतम्' इति विद्वांसः विदुः। भरतस्य पुत्रः सुमतिः नाम धर्मज्ञः पण्डितश्च। तस्मिन् देशे भरतः स्वपुत्रं राज्येऽभिषिच्य, स्वयम् ऐश्वर्यं त्यक्त्वा, वनं प्रविवेश। अस्य द्वीपस्य मध्ये मेरुर्नामा महाशैलः तिष्ठति, नानारत्नशिखरैः शोभितः, स्थिराणां शैलानां श्रेष्ठतमः। अस्य शिखरस्योन्नतिः चत्वारिंशदुत्तरचत्वारिंशत्सहस्रयोजनानि, षोडशसहस्रयोजनानि अधस्तात्, तावत एव पार्श्वयोः विस्तारः। स शैलः कुम्भाकृतिः, शीर्षे द्वात्रिंशत्सहस्रयोजनानि, परिधिः तस्य त्रिगुणोऽनुमीयते। महेश्वरस्य शुभाङ्गस्पर्शनात् सुवर्णमयो जातः, धत्तूरपुष्पसदृशः, सर्वदेवतावासभूतः। देवतानां क्रीडास्थानं स, नानाविचित्रैः अद्भुतैः पूर्णः; तस्य शैलस्य दीर्घता लक्षयोजनानि। भूमेः अधः षोडशसहस्रयोजनानि, उपरि अपि तावत् एव शिखराणि, हे विप्रश्रेष्ठ। तस्य मूलम् अप्रमेयम्, तस्य अधोभागे विष्कम्भः शीर्षविस्तारस्य द्विगुणः। पूर्वे पद्मरागवद् दीप्तिमान्, दक्षिणे सुवर्णसदृशः, पश्चिमे नीलमणिसमः, उत्तरदिक् विद्रुमप्रभया शोभते। पूर्वेऽमरावती नाम पुरी, नानाविमानसमाकीर्णा, देवगणैः पूर्णा, रत्नजालैः आच्छादिता। तत्र नानारूपद्वाराणि, सुवर्णरत्नमण्डितानि, सुवर्णचित्राङ्कितार्काः मार्गेषु रत्नमणिभिः भूषिताः। तत्र वाक्पटुभिः, विनयशीलैः, भूषणसमलङ्कृतैः जनैः, स्त्रीभिः स्तनभारनमितैः, मदमत्तलोचनाभिः रम्यं दृश्यते। सर्वत्र सहस्रसंख्या स्त्रीणां, अप्सरसां च, सुशोभनैः पुष्पितैः पद्मनदीभिः पूरितम्। सुवर्णपङ्कतटैः, नीलोत्पलैः, सुवर्णपुष्पैः, सुवर्णशृङ्गैः, सरः सरितः शोभयन्ति तां पुरीं, तेन शुभः स शैलः विराजते। दक्षिणपूर्वे तेजस्विनी नाम पुरी, अग्निदेवस्य, दिव्या अमरावत्याः तुल्या, सर्वभोगसमन्विता। दक्षिणे वैवस्वती पुरी, यमस्य, नियन्तॄणां श्रेष्ठस्य, शुद्धसुवर्णमन्दिरैः परिवृता। पश्चिमदक्षिणे शुद्धवती रम्या पुरी, कृष्णवर्णा, पश्चिमोत्तरदिक् गन्धवती नाम शोभनपुरी। उत्तरपूर्वे महोदयः नाम पुरी, पर्वतस्य सीम्नि, दिवि सदा शोभते। सा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरादीनां वासस्थानम्, सर्वभोगसमन्विता, पुण्या, सरोवरैः शोभिता, नगरीणां श्रेष्ठा। सिद्धयक्षगन्धर्वर्षिसत्तमैः, चतुर्विधैः, नानारूपैः गणैः पूर्णा। शैले शीर्षे, विप्रश्रेष्ठ, वामभागे विशालं प्रासादं तिष्ठति, शुद्धस्फटिकसदृशं, सहस्रकोटरयुक्तं। तत्र महाबाहुः शर्वः, यस्य नेत्राणि चन्द्रसूर्याग्नयः, रत्नसिंहासनस्थः, देव्या कार्त्तिकेयेन च सह विराजते। तत्रैव हरिप्रासादः, अर्धविस्तीर्णः, दिव्यपद्मरागमणिमयः, दक्षिणे पद्मजस्य शोभनः प्रासादः। एवं महाशैलस्य मध्ये दिव्यानां पुरीणां, देवानां च महिमानं, पुण्यदेशानां च विभागं, धर्मात्मनां चरितानि च, पुराणपुरुषाणां वंशक्रमश्च, यथाक्रमं संक्षिप्य कथितम्।