लिङ्गपुराणम्

सदा रुद्रपूजननिष्ठाः, महेश्वरपरायणाः, पुष्करद्वीपसम्भवाः च, जनाधिपाः सन्ति। प्रजापतेः रुद्रस्य च जनाः भक्तिसुखसम्पूर्णाः भवन्ति। तत्र प्रियव्रतेन काम्यायाः ज्येष्ठः बलशाली पुत्रः आग्नीध्रः जम्बूद्वीपस्य अधिपतित्वेन अभिषिक्तः। स भवे अत्यन्तनिष्ठः, नित्यतरुणः, तपसि दृढः, भवे पूजायाम् निरतः, तेजस्वी, गोमान् धीमान् द्विजश्रेष्ठैः सह युक्तः आसीत्। तस्य नव पुत्राः प्रजापतेः सदृशाः, सर्वे महेश्वरनिष्ठाः महादेवपरायणाः च। तेषां ज्येष्ठः नाभिः, तस्य अनुजः किम्पुरुषः, तृतीयः हरिवर्षः, चतुर्थः इलावृतः। पञ्चमः रम्यः, षष्ठः हिरण्मान्, सप्तमः कुरुः, अष्टमः भद्राश्वः। नवमः केतुमालः। तेषां प्रदेशान् शृणु। नाभये दक्षिणं हेमाख्यं प्रदेशं पितृणा दत्तम्। किम्पुरुषाय हेमकूटं, हरये नैषधं प्रदेशं दत्तम्। इलावृतं, यत्र मेरुः मध्ये स्थितः, नीलाचलपदस्थं रम्यं प्रदेशं पुत्राय दत्तम्। पितृणा हिरण्मये उत्तरं श्वेतं प्रदेशं दत्तम्, कुरवे उत्तरं श्रृंगवर्षं दत्तम्। भद्राश्वाय माल्यवत्, केतुमालाय गन्धमादनं दत्तम्। एवं नव महाप्रदेशाः विभागिताः; तेषु प्रत्येकं आग्नीध्रः पुत्रान् अधिपतित्वेन स्थापयामास। स धर्मात्मा, यथाक्रमं कृतं, तपस्यां निरतः, तपसा शुद्धः, आत्मस्वाध्यायनिष्ठः अभवत्। आत्मस्वाध्यायानन्तरं शिवध्याननिष्ठः अभवत्; किम्पुरुषाद्याः अष्टौ शुभप्रदेशाः वर्णिताः। तत्र जनाः स्वभावतः सिद्धिं सहजतया लभन्ते; तत्र द्वन्द्वानि नास्ति, न वृद्धिः न मृत्युश्च। तेषु न धर्मोऽधर्मः, न श्रेष्ठः, न अधमः, न मध्यः; अष्टसु प्रदेशेषु कालविभागः नास्ति। रुद्रक्षेत्रेषु यः कश्चन प्राणी, चलः अचलः वा, मृतः, भक्तः, अथवा अनुकारी, तैः प्रदेशेषु गच्छन्ति। तेषां हिताय रुद्रः अष्टप्रदेशान् सृजितवान्; तत्र महादेवः सदा स्वं स्वरूपं प्रकटयति। तत्र जनाः हृदये महादेवं पश्यन्तः सदा सुखिनः भवन्ति; तेषां स एव परमपुरुषार्थः। अधुना नाभेः उत्पत्तिं वक्ष्यामि। नाभिः महाबुद्धिः, मेरुदेव्या पुत्रं उत्पादितवान्। स ऋषभः, राजर्षिसार्वभौमः, सर्वैः क्षत्रियैः पूजितः। ऋषभात् भरतः, शतपुत्रेषु ज्येष्ठः वीरः, अभवत्। ऋषभः पुत्रे स्नेहयुक्तः, भरतं राज्ये स्थापयामास, ज्ञानवैराग्यनिष्ठः, इन्द्रियमहासर्पान् विजित्य। स परमात्मानं स्वात्मनि पूर्णसमाधिना स्थापयामास, नग्नः, जटिलः, अनाहारः, वल्कलवस्त्रः, तमः प्रविष्टः। स कामविवर्जितः, संशयरहितः, परमशैवपदं प्राप्तः; हिमालयदक्षिणप्रदेशं भरताय दत्तवान्। तस्मात् तं प्रदेशं भरतस्य नाम्ना "भारतम्" इति विद्वांसः जानन्ति। भरतस्य पुत्रः सुमतिः, विद्वान् धर्मात्मा च। ततः तस्मिन प्रदेशे भरतः पुत्रं राज्ये स्थापयामास, स्वं यशः तस्मै दत्त्वा, राजा वनं प्रविष्टः। एतस्य द्वीपस्य मध्ये मेरुर्नाम महागिरिः प्रतिष्ठितः, विविधरत्नशिखरैः शोभितः, स्थिरगिरिसार्वभौमः। तस्य उन्नतिः चतुश्चत्वारिंशदुत्साहस्रपरिमाणः, षोडशसहस्रं अधस्तात्, तथा षोडशसहस्रं विष्कम्भः। स उपरिष्टाज् कुम्भाकारः, शिखरस्य विष्कम्भः द्वात्रिंशसहस्रपरिमाणः, तस्य परिधिः त्रिगुणा गण्यते। स शुभमहेश्वराङ्गस्पर्शात् सुवर्णमयः, धत्तूरपुष्पसदृशः, सर्वदेवानां निवासः। तत्र देवाः क्रीडन्ति, असंख्यविचित्रैः रम्यः, तस्य पर्वतः शतसहस्रयोजनपरिमाणः। भूम्यधस्तात् षोडशसहस्रयोजनं, उपरि अपि तावत् शिखराणि। तस्य मूलम् अनंतपरिमाणम्, अधः विष्कम्भः शिखरस्यान्यद्विगुणः। पूर्वे पद्मरागसदृशः, दक्षिणे सुवर्णसदृशः, पश्चिमे नीलमणिसदृशः, उत्तरदिशि प्रवालदीप्तिसदृशः। पूर्वभागे अमरावती, विविधप्रासादैः युक्ता, देवसमूहैः पूर्णा, रत्नजालैः आच्छादिता। विविधस्वर्णरत्नद्वारैः, सुवर्णपट्टाभरणैः, मार्गेषु रत्नसन्नद्धैः शोभिता। तत्र वाक्चातुर्यकुशलैः जनैः, सर्वाभरणशोभितैः, स्त्रीभिः स्तनभारनम्राभिः, मदविक्षिप्तलोचनाभिः अलंकृता। सर्वत्र सहस्रस्त्रीभिः अप्सरसः च पूर्णा, रम्यसरोवरैः, प्रस्फुटितपद्मैः आच्छादिता। सुवर्णसीढिभिः, सुवर्णरजःपर्वतैः, नीलपद्मैः, अन्यैः पद्मैः, सुगन्धिसुवर्णपुष्पैः च शोभिता। एवं ललितं, दिव्यं, धर्मनिष्ठं आग्नीध्रवंशस्य, जम्बूद्वीपस्य, मेरुपर्वतस्य च महात्म्यं वर्णितम्।