लिङ्गपुराणम्

प्रियव्रतस्य सप्त पुत्राः—आग्नीध्रः, मेधातिथिः, शाल्मलः, ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्यः, सवनश्च—सप्तभूमिपतित्वेन तेनाभिषिक्ताः। स महाबलवान् प्रियव्रतः जम्बूद्वीपस्य अधिपतिं स्वं ज्येष्ठं पुत्रम् आग्नीध्रं चकार। प्लक्षद्वीपस्य अधिपतित्वं मेधातिथये दत्तवान्। शाल्मलम् सौन्दर्यसम्पन्नं शाल्मलद्वीपस्य अधिपतिं कृतवान्, कुशद्वीपस्य तु ज्योतिष्मन्तं राज्ये स्थापयामास। क्रौञ्चद्वीपस्य द्युतिमन्तं, शाकद्वीपस्य च हव्यं अधिपतिं चकार। पुष्करद्वीपस्य तु व्रतानुष्ठाननिष्ठं सवनं स्वाधिपत्यम् अददात्। तत्रैव पुष्करे सवनस्य महावीत इति पुत्रः जातः। धातकी महावीतश्च तस्य महात्मनः द्वौ पुत्रौ अभवताम्। तयोः महावीतस्य नाम्ना तद्विशयं महावीतमिति प्रसिद्धम्। धातक्याः प्रदेशः धातकीखण्ड इति कथ्यते। हव्यः शाकद्वीपाधिपः सप्त पुत्रान् अप्राप्यत्—जलदः, कुमारः, सुकुमारः, मणिचकः, कुसुमोत्तरः, मोदाकः, महाद्रुमः च सप्तमः। जलदस्य अलदाख्यं क्षेत्रं, कुमारस्य कौमारम्, सुकुमारस्य सुकुमारम्, मणिचकस्य माणिचकम्, कुसुमोत्तरस्य कुसुमोत्तरम्, मोदाकस्य मोदाकम्, महाद्रुमस्य महाद्रुममिति सप्त क्षेत्राणि तेषां नाम्ना प्रसिद्धानि। क्रौञ्चद्वीपाधिपस्य द्युतिमतः सप्त पुत्राः—कुशलः, मनुगः, उष्णः, पीवरः, अन्धकारकः, मुनिः, दुन्दुभिश्च। तेषां नाम्ना क्रौञ्चद्वीपस्य सप्त प्रदेशाः—कुशलं, मनोनुगं, उष्णं, पीवरं, अन्धकारकं, मुनिं, दुन्दुभिं—इत्येवम् अभिधीयन्ते। एवं क्रौञ्चद्वीपे सप्त महात्मानः प्रजाः वसन्ति। कुशद्वीपस्य अपि सप्त बलिनः—उद्भिदः, वेणुमान्, द्वैरथः, लवणः, धृतिः, प्रभाकरः, कपिलः च। तेषां नाम्ना उद्भिदम्, वेणुमण्डलम्, द्वैरथम्, लवणम्, धृतिमत्, प्रभाकरम्, कपिलमिति सप्त प्रदेशाः। शाल्मलद्वीपाधिपस्य वपुष्मतः सप्त पुत्राः—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसा, सुप्रभः च। तेषां नाम्ना श्वेतं, हारितं, जीमूतं, रोहितं, वैद्युतं, मानसं, सुप्रभमिति सप्त प्रदेशाः विख्याताः। अत्रैव प्लक्षद्वीपस्य वर्णनं प्रवक्ष्यामि। मेधातिथेः सप्त पुत्राः प्लक्षद्वीपस्य अधिपतयः आसन्—ज्येष्ठः शान्तभयः, ततोऽन्ये शिशिरः, सुखोदयः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, ध्रुवः। तेषां नाम्ना सप्त प्रदेशाः प्राचीनस्य स्वायम्भुवमन्वन्तरे पृथक् पृथक् स्थापिताः। तैः मेधातिथेः पुत्रैः प्लक्षद्वीपवासिनः वर्णाश्रमधर्मेण न्यस्ताः। प्लक्षद्वीपस्य च शाकद्वीपस्य च समीपे धर्मः पञ्चविधः, वर्णाश्रमविभागानुसारः। सुखम्, दीर्घायुः, स्वस्वरूपम्, बलम्, धर्मश्च—एते पञ्च द्वीपेषु सामान्यधर्माः। ते सर्वे रुद्रपूजननिरता, महेश्वरभक्तिपरायणाश्च, पुष्करद्वीपसमुत्पन्ना जनाः जनाधिपाः। प्रजापतेः रुद्रस्य च जनाः भक्तिसुखेन पूर्णाः। आग्नीध्रः तु काम्यायाः ज्येष्ठः महाबलवान् पुत्रः, प्रियव्रतेन जम्बूद्वीपाधिपतित्वेनाभिषिक्तः। सः भवराधनपरायणः, नित्ययुवा, तपोनिष्ठः, भवराधननिरतः, तेजस्वी, गोमान्, धीमान्, द्विजश्रेष्ठैः सहितः। तस्य नव पुत्राः आसन्, ये प्रजापतेः तुल्याः, सर्वे महेश्वरभक्ताः, महादेवपरायणाश्च। ज्येष्ठः नाभिः, तस्य अनुजः किम्पुरुषः, तृतीयः हरिवर्षः, चतुर्थः इलावृतः। पञ्चमः रम्यः, षष्ठः हिरण्मान्, सप्तमः कुरुः, अष्टमः भद्राश्वः, नवमः केतुमालः। तेषां प्रदेशान् शृणु—पिता नाभये दक्षिणं हेमाख्यं क्षेत्रं दत्तवान्। किम्पुरुषाय हेमकूटाख्यं, हरये नैषधाख्यं, इलावृते मेरुमध्यवर्तिनीं शुभां, नीलाचलपादभागस्थितां रम्यां च दिशं अददात्। एवं प्रियव्रतस्य पुत्राः सप्तद्वीपेषु स्वस्वराज्ये प्रतिष्ठिताः, तेषां पुत्राः अपि स्वस्वप्रदेशेषु अधिपतित्वेन प्रतिष्ठिताः, सर्वे धर्मनिष्ठाः, महेश्वरभक्तिपरायणाश्च, स्वस्वनाम्ना प्रदेशान् विभज्य लोकान् आनन्देन पालयन्ति।