लिङ्गपुराणम्

धाता च विधाता च मेरुना सह पुत्रौ च सुतौ जातौ, तयोः पत्न्यः च प्रभूतिः नाम मरीचेरपि द्वौ पुत्रौ प्रसूतवन्ति। मरीचेः पत्न्याः पूर्णमासः पुत्रः अभवत्, ततो तुष्टिः, ज्येष्ठा, दृष्टिः, कृषिः, अपचितिः च चत्वारः कन्याः जाताः। पुलहस्य पत्न्याः क्षमा सुतान् कन्यां च उत्तमशीलां प्रसूतवती—कर्दमं, वारियांसम्, सहिष्णुं च। तथैव कनकपिता, पीवारी, पृथिवीसमा अपि पुलस्त्येन हर्षेण पुत्रत्वेन अभ्यजायन्त। दत्तोर्न, वेदबाहुः, दृष्टद्वती च कन्या, सन्नत्याः षष्टिसहस्राणि पुत्राः अभवन्। क्रतोः पत्न्याः सर्वे अपि वाळखिल्या इति विख्याताः, सिनीवाली, कूहू, राका, अनुमतिः च तत्रैव। स्मृतिः, अङ्गिरसः पत्न्याः, अग्निं जन्मनां विशारदम्, कीर्तिमन्तं च सुतौ अपद्यत। अत्रेः पत्न्याः अनुसूया षट् सन्तानान् प्रसूतवती—एकं कन्यां श्रुतिं, पञ्च पुत्रांश्च। सत्या नेत्रः, भव्यः, मूर्तिः, आपः, शनैश्चरः, सोमः—श्रुतिः षष्ठी, एते पञ्च पुत्राः अत्रेः स्मृताः। ऊर्जया वसिष्ठस्य पुत्राः जाताः, तेषां ज्येष्ठाः पद्मलोचनाः वसिष्ठाः सुन्दररूपिणः। राजाः, सुहोत्रः, बहुः, सवन्, अनघः, सुतपाः, शुक्रः—एते सप्त ऋषिपुत्राः। स्वयम्भूः भगवान्, भवात्मा, पितामहः, अग्निः, प्राणः, स्वाहायाः त्रयः पुत्रान् लोकत्रयस्य हिताय प्रसूतवान्। पावमानेन, पावकेन, शुचिना—एते अग्नयः कीर्तिताः; पावमानः मन्थनेन जातः, पावकः विद्युताग्निः, शुचिः सूर्यात्मा—एते त्रयः स्वाहायाः पुत्राः। तेषां पुत्रपौत्राः अपि संक्षेपेण कीर्तिताः। सप्तविधं परित्यज्य, पूर्वं एकोनपञ्चाशत् नव च, एते यज्ञेषु प्रवर्तिताः अग्नयः प्रकीर्तिताः। सर्वे एते तपस्विनः, व्रतधारिणः, प्रजापतयः, रुद्रस्वभाविनः स्मृताः। अयाजकाः याजकाः च पितरः, तेषां याजकाः अग्निष्वात्ताः, अन्ये बार्हिषदः स्मृताः। स्वधा अग्निष्वात्तवंशात् मनसा जाता मेना नाम कन्यां प्रसूतवती; सा मेना त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा। मेनायाः मैनाकः, क्रौञ्चः, तथा भगिनी उमा, हिमवतः कन्या गङ्गा च जाताः, या भवेन संसर्गेण पावनी अभवत्। सा मनसा धारणीं यज्ञनिष्ठां च प्रसूतवती; सा स्वधा मेरुनाथस्य पत्न्यभवत्, यस्य मुखं पद्मोपमम्। पितरः अमृतपानाः इति प्रसिद्धाः, तेषां वंशः विस्तारतः प्रवक्तव्यः; मुनिवर, ऋषीणां वंशः अपि सम्यक् शृणु। पृथक् विभागः अध्यायः उर्ध्वं स्थापितः, तत्र दक्षायणी सती रुद्रस्य, पार्वत्याः पार्श्वं गता। ततो दक्षं विगर्ह्य, भवं पतिं प्राप्तवती; तस्यां ध्यानस्थायां नीललोहितः अनेकान् रुद्रान् सृष्टवान्। स्वयमेव सर्वं सृष्टवान्, सर्वलोकसम्मानितान्; ब्रह्मणा प्रार्थितः, स मुनिवरः सस्मितं तत्क्षणं तदकरोत्। तेन तैः चतुर्दशभिः लोकैः समावृतम्, विविधान् शुद्धनीललोहितवर्णान् रुद्रान् दृष्ट्वा पितामहः तान् अजरामरान् संबोधितवान्—"नमः वो महादेवा त्रिनेत्रा नीललोहिताः।" सर्वज्ञाः, सर्वगताः, दीर्घाः, ह्रस्वाः, वामनाः, शुभाः, हिरण्यकेशाः, दृग्भञ्जनाः, नित्याः, धीराः, शुद्धाः, द्वैतवर्जिताः, रागरहिताः, विश्वात्मानः, भवपुत्राः—एवं स्तुत्वा रुद्रान्, रुद्रः भवं शिवं प्रदक्षिणीकृत्य उवाच, तदा सुवर्णजः भगवतः वचः अब्रवीत्— "नमस्ते महादेव; त्वया अमराणि भूतानि न सृष्टव्यानि; मृत्युसंयुक्तानि भूतानि सृज, शङ्कर।" तदा भगवान् प्रत्युवाच—"एवं मम न स्वभावः; त्वं, प्रभो, यथेष्टं मृत्युसंयुक्तानि भूतानि सृज।" अनुमत्य लब्ध्वा, चतुर्मुखः शङ्करात् सर्वं सृष्टवान्—चराचरं जगत् जरामरणसंयुक्तम्। ततो रुद्रैः शङ्करः निवृत्तौ स्थितः, स्थाणुभावमास्थाय; एषा शङ्करस्य महिमा, मुनयः। रुद्रः, करुणास्वभावः, सर्वभूतहिताय प्रवृत्तः, शम्भुरूपधारी, निर्गुणः, स्वेच्छया देहम् धारयन्। शङ्करः योगबलात् सहजमेव वैराग्यस्थेभ्यः मोक्षं ददाति, स मोक्षः 'शम्' इति कथ्यते। विषयत्यागः संसारभयात् क्रमशः उत्पद्यते, स वैराग्यः अन्येषु शास्त्रेषु अपि प्रसिद्धः। दोषत्यागः, गुणविसर्जनं, परिशीलनरहितं ज्ञानात् सम्भवति; तयोः संयोगः परमेश्वरानुग्रहेण सुलभः। धर्मः, ज्ञानम्, वैराग्यम्, ऐश्वर्यं—एतानि सर्वाणि शङ्कर एव; सः प्रत्यक्षं पिनाकी नीललोहितः। ये शङ्करे शरणं गच्छन्ति, ते निःसंशयं मुक्ताः; पातकिनः अपि घोरं नरकं न यान्ति। तस्मात् शङ्करे शरणागताः शाश्वतम् आप्नुवन्ति; मायेः अष्टाविंशतिः घोररूपाः अपि नश्यन्ति। कोटिनरकाः सन्ति, यत्र पापिनः पीड्यन्ते; ये शिवरुद्रशङ्करं न शरणं यान्ति, ते तत्र पतन्ति।