लिङ्गपुराणम्

ब्रह्मा, हरिः, रुद्रः, शक्रः, शिवः, अम्बिका च साक्षात्, जीवः, सोमः प्रभामान्, भास्करः, वातः, अग्निश्च—एते सर्वे देवाः महाशक्तयः च मम समीपे समागत्य, सर्वतः मां परिवृत्य, मां स्नेहेन परिष्वज्य, स्तुतिं कुर्वन्ति स्म। ईशानः, निरृति, यक्षः, यमः, वरुणः, सर्वे विश्वेदेवाः, तथा रुद्राः, महावसवः अपि तत्र उपस्थिताः। लक्ष्मीः साक्षात्, शची, ज्येष्ठा, सरस्वती देवी, अदिति, दिति, श्रद्धा, लज्जा, धृतिः, नन्दा, भद्रा, सुरभिः, सुशीला, सुमना, प्रभामयः वृषेन्द्रः, धर्मः, धर्मपुत्रः च—एवं सर्वे देवगणाः मम चारणाय उपस्थिताः। एतेषां सर्वेषां मध्ये, हे मुनिश्रेष्ठ, मम पितरः शिलादः तं अद्भुतं दृश्यं दृष्ट्वा, हर्षवशात्, नम्रः सन्, स्वपुत्रं वरदं प्रहर्षेण स्तोतुं आरब्धवान्— "भगवन्, देवदेव, त्रिनेत्र, मम अक्षय, त्वं लोकानां रक्षकः, मम पुत्रः सर्वव्यापी। अज, विश्वस्य कारण, पितामह, पिता, पुत्र, महेश्वर, लोकगुरो, तुभ्यं नमः।" "पुत्र, महाभाग, मां पालय, परमेश्वर। त्वया सन्तुष्टः सन् अहं 'नन्दी' इति नाम्ना ख्यातः। अतः, मां हर्षय नन्दिन्, विश्वनाथाय नमः। अद्य मम पितरौ रुद्रलोकं गतौ, अतः कृपां कुरु। नन्दिन्, यतः महेश्वरोऽवततार, मम जन्म सफलम्। मम पुत्रः रक्षायै मम अवतीर्णः, अतः नमोऽस्तु ते, नन्दीश्वर। पुत्र, मां पालय, महाबाहो, देवदेव, जगद्गुरो। यदुक्तं मया त्वां पुत्रमिव, तद् क्षन्तव्यं त्वया, त्वं हि देवानां दानवानां च वन्द्यः।" "यः कश्चिद् मम पुत्रेण उक्तं शृणोति वा पठति, स भक्त्या विप्रान् श्रोत्रुं प्रयच्छति, स मया सहानन्दं लभते।" इति स्वपुत्रं स्तुत्वा, प्रणम्य, शिलादः महर्षिः, व्रते स्थितः, सर्वान् ऋषीन् आह— "पश्यन्तु भवन्तः, मम अक्षय्यं महद्भाग्यं; नन्दी भगवाञ् यज्ञस्थले अवतीर्णः। कस्मिन्नपि लोके, देवासुरेषु, मम समः अस्ति कः? अयं नन्दी यः यज्ञभूमौ जातः, स मम हिताय।" एवं हृष्टः शिलादः, महेश्वरं प्रणम्य, स्वगृहं शीघ्रं प्रत्यागच्छत्, यथा दरिद्रः निधिं लब्ध्वा। यदा अहं, महर्षे, शिलादस्य आश्रमं प्राप्तवान्, तदा दिव्यरूपं त्यक्त्वा मानुषरूपं गृहीतवान्। तस्मिन्काले दिव्यस्मृतिः मया विस्मृता; मां मानुषरूपेण दृष्ट्वा, लोकसम्मानितः मम पिता, तीव्रशोकपीडितः, बन्धुभिः परिवृतः, विलपन्, सर्वज्ञः सन्, मम जातकर्मादिकं संस्कारं चकार। शालङ्कायनपुत्रः शिलादः, पुत्रनिष्ठः, मां ऋग्वेदशाखायाम्, यजुर्वेदे च, सम्यक् शिक्षयामास। सामवेदस्य सहस्रशाखाः, सर्वाङ्गोपाङ्गानि, आयुर्वेदं, धनुर्वेदं, गानविद्यां, अश्वविद्यां च अपि स मां अविद्यत्। गजचारित्रं, पुरुषलक्षणं च अपि उपदिशत्। सप्तमे वर्षे समाप्ते, तपोयोगसम्पन्नौ दिव्यौ ऋषी, मित्रावरुणौ, ईश्वराज्ञया, मां द्रष्टुं तस्य आश्रमं आगतौ। तौ महात्मानौ, मां पुनः पुनः निरीक्ष्य, ऊचतु— "प्रिय नन्दिन्, सर्वशास्त्रार्थवित् अपि, अल्पायुष्कः। अद्भुतमेतत्, अस्य वर्षस्योपरि आयुः न विद्यते।" इति श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः शिलादः, पुत्रनिष्ठः, मां आलिङ्ग्य, शोकातिरेकात्, "हा पुत्र, हा पुत्र!" इति रुदन्, भूमौ पतितः। दुःखितः सः, "हा, भाग्यस्य, विधातुः च महिमा!" इति विलपन्, तस्य शोकनादं श्रुत्वा आश्रमवासी जनाः, दुःखातिरेकात्, भूमौ पतित्वा, रक्षार्थं शुभकर्माणि कुर्वन्तः, त्र्यम्बकं उमापतिं स्तोतुं आरब्धाः। ते त्र्यम्बकाय मधुना अभिषिञ्च्य, कुशाग्रसंख्यया, सर्वोपकरणैः हविर्यजनं चक्रुः। मम पिता अचेतनः अभवत्, तथा पितामहः अपि; विलपन्, भूमौ पतितः, मृतवत् अभवत्। मृत्युभयात्, अहं शीघ्रं तौ पितरौ पितामहं च, यौ मम पुरतः मृतवत् पतितौ, शिरसा प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, रुद्रस्तोत्रपारायणाय प्रवृत्तः। हृदयकमले, सूक्ष्माकाशे, त्र्यम्बकदेवं ध्यानमग्नः अभवम्। तदा अहं पश्यामि—पञ्चवक्त्रं, दशभुजं, शान्तं, चन्द्रशेखरं, सदा-शिवं, त्रिनेत्रं, पवित्रतोयस्थं, साक्षात् परमेश्वरं मम पुरतः स्थितम्। तेन तुष्टः महादेवः मम प्रति उवाच— "वत्स नन्दिन्, महाबाहो, कथं मृत्युभयम् अस्ति ते? अहमेव तौ द्वौ ब्राह्मणौ प्रेषितवान्; त्वं मम सदृशः, न संशयः। वत्स, तव देहम् अस्य लोके एव; दिव्यशरीरं न पूर्वं दृष्टं त्वया, न देवैः, न ऋषिभिः, न सिद्धैः, न गन्धर्वैः, नासुरश्रेष्ठैः।" "यत् पूर्वं दिव्यमिति पूजितं, हे नन्दिकेश्वर, तदेतत् संसारधर्मः—सुखदुःखयोः पुनःपुनः प्रवाहः।