लिङ्गपुराणम्

तदा महादेवः सर्वतः अष्टभिः रूपैः विराजमानः अभवत्। तस्मिन्नेव काले सूर्यः प्रकाशमानः बभौ, चन्द्रमाः च तमसि मार्गे सह प्रादुरभवत्। पृथिवी, वायुः, नरः, आपः, आकाशः, सर्वव्यापी च — एतेषां रूपाणां कारणात् सः प्रभुः अष्टमूर्तिधरः इति प्रसिद्धः अभवत्। अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरिञ्चिः ब्रह्मा पुनः सृष्टिं अकरोत्। सः सर्वं जगत् निर्माय, कल्पान्ते अपि तस्यैव सृष्टिं पुनरपि अकरोत्। सहस्रयुगपर्यन्तं सर्वे भूतानि स्थावरजङ्गमानि सुप्तानि स्थितानि, तदा सः ब्रह्मा, प्रजासृष्ट्यर्थं, घोरं तपः तीव्रं च आचरन्। एवं सः तपस्यन् स्थितः, किञ्चित् अपि न सृज्यते स्म। दीर्घकालात् दुःखेन सन्तप्तः, तस्य क्रोधः उत्पन्नः। तस्य क्रोधसमन्वितयोः नेत्रयोः अश्रुबिन्दवः पतिताः। ताभ्यां अश्रुबिन्दुभ्यः तदा भूताः प्रेताः च उत्पन्नाः। तान् सर्वान् जेष्ठान् भूतान् प्रेतान् निशाचरांश्च दृष्ट्वा, अजः सर्वव्यापी ब्रह्मा आत्मनं निन्दितवान्। क्रोधाविष्टः प्रजापतिः प्राणान् परित्यज्य, तस्य मुखात् तेजोराशिसंयुक्तः रुद्रः उत्पन्नः। सः प्रभुः अर्धनारीश्वररूपः, उदयार्कसङ्काशः, एकादशधा आत्मानं विभज्य तत्रैव स्थितः। तस्य अर्धभागेन सर्वात्मना शिवां उमां सृष्टवान्; सा च लक्ष्मीं, उत्तमां दुर्गां, सरस्वतीं च ससर्ज। सः वामां, रौद्रीं, महामायां, पद्मलोचनां वैष्णवीं, कलां, विकिरीणीं, कालीं, कमलवासिनीं च ससर्ज। बलविकारीणीं, बलप्रमथिनीं, सर्वभूतवशीं, मनोन्मनीं च तेन सृष्टाः। सा च पुनः सहस्रशः अन्याः स्त्रियः अपि ससर्ज। ताभिः रुद्रैः सह महादेवः त्रैलोक्यनाथः अभवत्। सः परः प्रभुः तस्याः सर्वात्मनः पुरतः स्थितवान्, यस्य ब्रह्मणः परमेश्वरस्य मृतस्य। करुणया महेश्वरः ब्रह्मपुत्रः तस्मै ब्रह्मणे पुनः प्राणान् दत्तवान्, ये प्राणाः तस्मिन्नेव स्थिताः। तदा रुद्रः किञ्चित् तेजः प्राप्य हृष्टः अभवत्, स देवाधिपः ब्रह्माणं इदं परमं वचनं उवाच— "मा भैः, भगवन्, विरिञ्च, लोकगुरो। तव प्राणाः मया स्थापिताः; अतः उत्तिष्ठ प्रभो।" तानि वचनानि श्रुत्वा पितामहः स्वप्नात् इव प्रमुदितचित्तः, प्रसन्नात्मा, विकसितपद्मनयनः अभवत्। जीवनं प्राप्य, सः महेश्वरं निरीक्ष्य, दीर्घं समयं तं विलोक्य, मृदुं गंभीरं च वाक्यं उवाच। सः वन्दनपूर्वकं ब्रह्मा ससञ्जलिः उवाच— "भगवन्, ब्रूहि, महाभाग, तव सन्निधौ हर्षितोऽस्मि।" "कः त्वं अष्टमूर्तिधरः, एकादशधा स्थितः?" इति पृष्टे, महेश्वरः प्रत्युवाच। सः शुभहस्तेन ब्रह्माणं स्पृशन्, सुरारिपुं संहारकः उवाच— "मां परमात्मानं विद्धि, एषा च मम अजया माया।" "एते रुद्राः तव रक्षार्थं अत्र संस्थिताः।" इति श्रुत्वा ब्रह्मा, देवेशं प्रणम्य, सञ्जलिः हर्षगद्गदया वाचा उवाच— "भगवन्, देवदेव, दुःखैः पीडितोऽस्मि।" "शङ्कर, त्वं मां संसारात् उद्धर।" तदा भगवन् उमापतिः पितामहम् स्मितपूर्वकं अवलोक्य। ततः स जगदीश्वरः रुद्रैः तया सह अन्तर्धानं जगाम। अतः शिलाद, लोके यो योनि-सम्भूतः न भवति, स दुर्लभः। अमृतत्वं प्राप्तुं नरः दुर्लभः; पद्मयोनि ब्रह्मापि मर्त्यः। यदि रुद्रः देवदेवः तुष्टः स्यात्, तर्हि तत् साध्यं भवति। "योनि-सम्भवः अमृतः पुत्रः मया, विष्णुना, ब्रह्मणा च महात्मना न सुलभः।" "अजं च अमृतं च वर्णयितुं न शक्यते।" इति उक्त्वा दयालुः सः ब्राह्मणश्रेष्ठं अनुगृह्य। देवैः परिवृतः प्रभुः श्वेतवृषे समारुह्य निर्गतः। यदा सहस्राक्षः इन्द्रः वरदश्च तत्र निर्गतः, तदा शिलादः महादेवं भवं तपसा तुष्टुम् आरब्धवान्। तस्य तु परमार्थनिष्ठस्य ब्राह्मणस्य दिव्यं सहस्रवर्षं एका अद्भुतक्षणवत् व्यतीतम्। तस्य मुनेश्च देहः वल्मीकनिचितः, कीटकसमूहैः, तीक्ष्णमुखैः रक्तकीटैः च आच्छादितः। मांसरुधिरचर्मरहितः, प्राचीरवत् अस्पृष्टः, अस्थिसंशेषः एव अवशिष्टः; एवं शङ्करः तम् निरीक्ष्य। यदा मुनिः कामारेर् हस्तेन स्पृष्टः, तदा क्षणात् द्विजः श्रमं मुमोच। तस्य तपसा तुष्टः श्रीशङ्करः, गणैः मया च सह, उवाच— "तव तपसा तुष्टोऽस्मि।" "महामते, किं तव तपस्याः प्रयोजनम्? सर्वशास्त्रार्थविदं सर्वज्ञं पुत्रं दास्यामि।" तदा शिलादः देवेशं प्रणम्य, सोमं चन्द्रमौलिं स्तुत्वा, हर्षगद्गदया वाचा उवाच— "भगवन्, देवदेव, त्रिपुरान्तक, शङ्कर, अजं अमृतं पुत्रं इच्छामि, उत्तम।" पूर्वं हि परमेश्वरः रुद्रः तपसा तुष्टः सन्, ब्रह्मणा शिलादं स्नेहेन उवाच।