लिङ्गपुराणम्

आकूति नाम्नी कन्या यज्ञं सह दक्षिणया प्रसूता। दक्षिणा अपि द्वादश दिव्याः कन्याः समुत्पादयत्। ततो दक्षस्य पत्नी प्रसूति चतुर्विंशतिं कन्याः जनयामास—श्रद्धा, लक्ष्मी, धृति, पुष्टि, तुष्टि, मेधा, क्रिया, बुद्धिः, लज्जा, वपुः, शान्तिः, सिद्धिः, कीर्तिः, महातपा, ख्यातिः, शान्तिः, सम्भूतिः, स्मृतिः, प्रीतिः, क्षमा, संनतिः, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, सुरारणी, स्वधा च महाभाग्या। एतानि सर्वाणि कन्याः दक्षः यथाक्रमं दत्तवान्। श्रद्धाद्याः त्रयोदश कन्याः धर्मस्य, प्रजापतेः, पत्न्यः अभवन्, स धर्मः दुर्लभः सदा। ख्यातिं भृगुः विद्वान् भार्गवस्य हर्षः पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्। मरीचिः सम्भूतिं, अङ्गिराः स्मृतिं, पुलस्त्यः प्रीतिं, पुलहः क्षमाम्, क्रतुः संनतिं, अत्रिः अनसूयाम्, वसिष्ठः ऊर्जाम्, विभावसुः स्वाहाम्, पितरः स्वधाम् पत्नीत्वेन स्वीकृतवन्तः। सती नाम्नि कन्या, या मनसो जाता शिवस्य अंशात्, दक्षस्य द्वारा रुद्रपत्नी अभवत्, या लोकधारिणी। सृष्ट्यादौ अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा हिरण्यगर्भः "विभज" इति उक्तवान्, तदा सा जाता। त्रिषु लोकेषु सर्वाः स्त्रियः तस्याः अंशाः, रुद्राः एकादशधा तस्य एव अंशात् उत्पन्नाः। सा सर्वा स्त्रीशक्तिः, नीललोहितः पुरुषः। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा पुण्यशीलं दक्षं उवाच—"त्वं लोकधारिणीं कन्यां गृहाण मम च तव च; या पुत्रं पुत् नामकं नरकात् उद्धरति, तस्मात् सा 'पुत्री' इति उच्यते। एषा शोभना तव कन्या भविष्यति, जगन्माता च; अतः सा सती इति तव पुत्री इति प्रसिद्धा।" ब्रह्मणः आदेशात् दक्षः तां सतीं आदरात् रुद्राय प्रत्यक्षं दत्तवान्। धर्मपत्नीः श्रद्धाद्याः त्रयोदश इत्युक्ताः। तासां धर्मजं उत्तमं सन्तानं यथाक्रमं वक्ष्यामि। कामः, मदः, नियमः, तुष्टिः, लोभः, विद्या, दण्डः, सम्मतिः, बुद्धिः, जागरः, विनयः, धृतिः, शुभः, सुखम्, यशः—एते धर्मपुत्राः तेजस्विनः। धर्मस्य पुत्रेषु दण्डः, सम्मतिः, जागरः, बुद्धिः, नियमः च धर्मस्य च बुद्धेः च पुत्रौ स्मृतौ। एते पञ्चदश धर्मपुत्राः। भृगुपत्नी ख्यातिः विष्णुप्रियं श्रीं जनयामास; धाता च विधाता अपि तस्याः सुतौ, मेरोः दाम्पत्ये पतित्वेन च। मरीचिपत्न्याः प्रभूत्याः पूर्णमासः पुत्रः, चत्वारः कन्याः—तुष्टि, ज्येष्ठा, दृष्टिः, कृषि, अपचिति च। क्षमा, पुलहस्य पत्नी, पुत्रान् कन्यां च जनयामास—कर्दमः, वारियांसः, सहिष्णुः, कनकपिठः, पीवारी, पृथिवीसमः च। पुलस्त्यः प्रीत्या दत्तोर्नं, वेदबाहुं, दृष्टद्वतीं च जनयामास। सन्नत्याः षष्टिसहस्रं पुत्राः अभवन्। क्रतुपत्नीभ्यः सर्वे वालखिल्याः अभवन्। सिनीवाली, कूहू, राका, अनुमतिः अपि तत्रैव। स्मृतिः, अङ्गिरसः पत्नी, अग्निं तथा कीर्तिमन्तं पुत्रौ जनयामास। अत्रेः पत्नी अनसूया षट् अपत्यानि प्रसूता—एकं कन्यां श्रुतिः, पञ्च पुत्रान्। सत्यनेत्रः, भाव्यः, मूर्तिः, आपः, शनैश्चरः, सोमः—इति पञ्च पुत्राः, षष्ठी श्रुतिः। ऊर्जा वसिष्ठस्य पुत्रान् जनयामास—राजा, सुहोत्रः, बहुः, सवनः, अनघः, सुतपः, शुक्रः—एते सप्त वसिष्ठपुत्राः। विभावसुः स्वाहायाः त्रयः पुत्रान् असृजत्, लोकेशानां हिताय—पवमानः, पावकः, शुचिः। पवमानः मन्थनजः, पावकः विद्युतः, शुचिः सूर्यः इति त्रयः अग्निपुत्राः। तेषां पुत्रपौत्राः अपि सन्ति। सप्तविधं, पूर्वं नव च चत्वारिंशत् अग्नीन् यज्ञेषु प्रवर्तयन्ति। सर्वे ते तपस्विनः, व्रतीनः, प्रजापतयः, रुद्रस्वरूपिणः। अग्निष्वात्ताः याजिकाः, बर्हिषदः अन्ये, तेषां पितरः प्रीतिपूर्णाः। स्वधायाः मानसपुत्री मेना, अग्निष्वात्तवंशे जाता, लोकेषु प्रसिद्धा। मेनायाः पुत्रौ मैनाकः, क्रौञ्चः, कन्या उमा; गङ्गा हिमवत्पुत्री, या भवेन संयुक्ता पावनी अभवत्। सा मानसधरणीं जनयामास, या यज्ञनिष्ठा; सा स्वधा मेरुं पतिं कृत्वा पतिव्रता अभवत्। एवं धर्मस्य कन्याः, तेषां पत्यः, तेषां सन्ततिः, अग्निपुत्राश्च, सर्वं यथाक्रमं संक्षिप्य कथा प्रवर्तते।