लिङ्गपुराणम्

यजुर्वेदस्य कण्ठेनाथर्वणः हृदया च, सर्वव्यापिना तेन, प्रधानपुरुषातीतया, न नाशोत्पत्तिव्यपदेशेन च, तन्महत्त्वं प्रतिपाद्यते। तमसा तु कालरुद्ररूपेण, रजसा हिरण्याण्डसम्भवेन, सत्त्वेन सर्वव्यापिना विष्णुरूपेण, निर्गुणावस्थायां महेश्वरत्वेन च तदेकमेव दृश्यते। प्रधानाङ्गानि व्याप्य, सप्तधा स्थित्वा, पुनः षोडशधा, ततोऽपि षड्विंशतिधा, अजं रूपं धारयति तदेव। सृष्टिस्थितिसंहारहेतोः लिङ्गरूपं धारयन्, अहं यथोचितं प्रणमामि, लिङ्गस्य शुभमूलं वक्ष्यामि। ईशानकल्पस्य चरिते, महात्मना ब्रह्मणा पूर्वं लिङ्गपुराणं परं रचितम्। तस्य गणना ग्रन्थपर्यन्ते, शतकोटिपर्यन्ता आसीत्; व्यासेन तु तद् चतुर्लक्षे संक्षिप्तं सर्वयुगेषु कृतम्। दशधा विभक्तं, ब्रह्मादियुगेषु, द्वापरादिषु, एकादशधा लिङ्गं मया प्रोक्तं, व्यासात् श्रुतं च। अत्र, द्विजश्रेष्ठ, एकादशसहस्रश्लोकात्मकं शास्त्रं; तस्मात् संक्षेपेण तद् आख्यास्यामि, यद् विस्तारतः न श्रुतम्। कृष्णद्वैपायनेन चतुर्लक्षे संक्षिप्ते, अत्र लिङ्गस्य उत्पत्तिः एकादशसहस्रश्लोकैः कथ्यते। आदौ मुख्यसृष्टिः, ततो भौतिकी तदनु तामसी च, अण्डस्य चास्य उत्पत्तिः, तस्याष्टावरणानि च। रजोगुणप्रधान्येन शर्वाद् अण्डजन्म, तस्य विष्णु-कालरुद्ररूपे, जलशयनं च वर्ण्यते। प्रजापतीनां सृष्टिः, पृथिव्युत्थापनं, ब्रह्मणो दिवसरात्र्यादि, तस्यायुः गणना चोक्तम्। ब्रह्मणो यज्ञः, युगकल्पादयः, दिव्यमानुष्यवर्षाणि, ऋषिवर्षाणि, निश्चितचक्राणि च निरूप्यन्ते। पितॄणामुत्पत्तिः, आश्रमस्थधर्मः, लोकस्य क्षयवृद्धी, देवीशक्तिसम्भवः च वर्ण्यते। स्त्रीपुंसभावः, विरिञ्चेः सृष्टिः, युग्मोत्पत्तिः, रुद्रस्य अष्टधा कथा तस्य रुदनमध्यागतः। ब्रह्मविष्ण्वोः विवादः, लिङ्गस्य पुनरुत्पत्तिः, शिलादस्य तपः, वृत्रारिदर्शनं च वर्ण्यते। गर्भसम्भवस्य प्रार्थना, पुत्रलाभस्य दुर्लभता, शिलादेः इन्द्रसंवादः, पद्मजस्य उत्पत्तिः चोच्यते। भवस्य दर्शनम्, तिष्ये गुरुशिष्यसंयोगः, व्यासावताराः, कल्पमन्वन्तरकथाः च वर्ण्यन्ते। कल्पेषु कल्पस्वभावः, विविधकथाक्रमः, वाराहकल्पे हरिणः वाराहरूपं च प्रतिपाद्यते। मेघवाहनकल्पकथा, रुद्रस्य माहात्म्यं, पुनः धनुर्धरस्य ऋषिमध्ये लिङ्गोत्पत्तिः च वर्ण्यते। लिङ्गपूजनं, स्नानविधिः, शौचचिह्नानि, वाराणस्याः माहात्म्यं, तीर्थवर्णनं चोक्तम्। पृथिव्यां रुद्रालयसंख्या, विष्णोः गृहं, अन्तरिक्षे चाण्डे च दिव्यतीर्थवर्णनं च दृश्यते। पृथिव्यां दक्षस्य पतनं, स्वारोचिषमन्वन्तरे पुनः, दक्षशापः, तस्य विमोचनं च कथ्यते। कैलासवर्णनं, पाशुपतयोगः, चतुर्व्याहृतिप्रमाणम्, युगधर्मविस्तरः चोच्यते। संध्यांशप्रमाणम्, संध्याकाले भवस्य चरितम्, श्मशानवासः, चन्द्रशेखरस्य उत्पत्तिः च वर्ण्यते। शंकरस्य विवाहः, तस्य पुत्रसम्भवः, अतिप्रसङ्गात् लोकानां नाशभीतिर्वर्ण्यते। सतीदत्तः देवेषु विष्णौ च शापः, रुद्रस्य शुकस्रवः, गङ्गोत्पत्तिः चोच्यते। ग्रहणादिषु कालेषु लिङ्गस्नानस्य पुण्यम्, मनसः क्षोभः, दधीच्युपेन्द्रयोः विवादः च वर्ण्यते। नन्दीश्वरस्य जन्म, देवदेवभक्तकथा, पतिव्रतायाः चरितम्, प्राणिबन्धविचारः चोच्यते। कर्मज्ञानलक्षणानि, संन्यासयोग्याः, वसिष्ठस्य पुत्रोत्पत्तिः, महात्मनां वासिष्ठानां जन्म च वर्ण्यते। मुनिवंशविस्तारः, नृपतेः तेजोनाशः, कौशिकस्य दुष्टता, सुरभेः बन्धनं चोच्यते। वसिष्ठस्य पुत्रशोकः, अरुन्धत्याः विलापः, स्नुषानिर्गमनं, गर्भस्थस्य वचनं च वर्ण्यते। पराशरावतारः, व्यासावतारः, शुकावतारः, शक्तिपुत्रेण राक्षसानां विनाशः चोच्यते। देवतात्म्यं परं, कृपया ज्ञानोत्पत्तिः, पुलस्त्यगुरोः आज्ञया पुराणरचनं च प्रतिपाद्यते। लोकप्रमाणम्, ग्रह-नक्षत्रगमनम्, ज्योतिश्चक्रवृत्तिः, जीवतोऽपि श्राद्धविधिः, श्राद्धार्हाः, श्राद्धं चोच्यते। नन्दीश्राद्धविधिः, अध्ययनलक्षणानि, पञ्चमहायज्ञस्य शक्तिर्विधिश्चोच्यते। स्त्रीणां ऋतुकालाचारः, सदाचारेण पुत्रश्रेष्ठता, वर्णानुसारतः मैथुननियमः च वर्ण्यते। सर्ववर्णानां भोज्याभोज्यनियमाः, सर्वपापानां प्रायश्चित्तानि, पृथक् पृथग् विस्तरेण निरूप्यन्ते। नरकस्वरूपम्, कर्मानुसारं दण्डः, स्वर्गनरकगामिनां चिह्नानि च वर्ण्यन्ते। विविधदानानि, यमपुरीवर्णनं, पञ्चाक्षरमन्त्रस्य विधिः, रुद्रमहात्म्यं चोच्यते। एवं लिङ्गमहापुराणस्य शुभोद्धातः संक्षेपेण निवेदितः।