लिङ्गपुराणम्

महान् पुरुषकारः अपि, हे ब्राह्मण, स्फुटत्वं प्राप्त्वा, पुनः लीनः अभवत्। तदव्यक्तं स्वगुणैः सहितम् सतित्वे एव लीनम् अभवत्। तस्मात्, यथापूर्वम्, पुनः सृष्टिः समुदपद्यत, या पुरुषशिवात् अभवत्। तदा ये सृष्टाः, ते तस्य मनसः समुत्पन्नाः, मनसाजाताः अभवन्। पद्मयोनेः सृष्टाः प्रजाः लोके न ववृद्धुः। तेषां वृद्ध्यर्थं भगवतः ब्रह्मणः मनसपुत्रैः सह, कठिनं तपः कृतम्। तस्य तपसा तुष्टः भवः तं कामं विदित्वा, ब्रह्मणः ललाटमध्यम् विदार्य, पितृस्नेहं भाषमाणः, स्त्रीपुरुषात्मकः अभवत्। तस्य पुत्रः महादेवः अर्धनारीश्वरः अभवत्। स भगवान् जगत्सर्वं, ब्रह्माणं च, दग्धवान्। ततः शिवः योगमार्गेण स्वस्य परमात्मनः शुभां अर्धमात्राम् अनुभूय, लोकवृद्ध्यर्थं स्थितवान्। तस्या एव भगवत्यां परमेश्वरः हरिं च ब्रह्माणं च ससर्ज; जगन्नाथः, सर्वात्मा, पाशुपतास्त्रं अपि ससर्ज। एवं महादेव्याः भागात् ब्रह्मा, तस्याः अंशात् हरिः, अण्डजः, पद्मसम्भवः, भवशरीरसमुत्थितः च अभवन्। एषा प्राची कथा ते उक्ता; ब्रह्मणः समृद्धिः परार्धपर्यन्तं स्थितवती इति संक्षेपेण। अधुना ब्रह्मणः वैराग्यं, यत् तमसः समुत्पन्नम्, संक्षेपेण वक्ष्यामि। भगवतः नारायणस्य अपि, स्वस्वरूपं द्विधा कृत्वा— स्वाङ्गात् सर्वाणि स्थावरजङ्गमानि ससर्ज। तदा ब्रह्मा ब्राह्मणान् चकार, पितामहः रुद्रं च ससर्ज। कल्पान्ते, हे महर्षे, रुद्रः हरिं, ब्राह्मणं, ईश्वरं च ससर्ज; पुनः कल्पान्ते हरिः ब्राह्मणं ससर्ज। पुनः ब्रह्मा नारायणं ससर्ज, भवः ब्राह्मणं च; ब्रह्मा चिन्तयन् जगद्व्यवहारं दुःखमिति ज्ञातवान्। सृष्टिं संहृत्य, आत्मनि एव स्थित्वा, प्राणगमनं निरुध्य, स्थाणुवत् अचलः अभवत्। दशसहस्रवर्षाणि भगवान् समाधौ स्थितः। हृदयस्थितः अधःमुखः कमलं शोभनं तेन पूरितम्, प्राणेनाकर्षणेन तदुत्थितम्। तस्य उपरिमुखं कुम्भकेन निरुद्धम्। तस्य कमलस्य कर्णिकायाम्, तत्रैव, ओंकाररूपिणं शिवं, परमेश्वरं, अर्धमात्रातीतं, संस्थापितवान्। तस्मिन् शतांशके कमलरेणुकायां, हृदि स्थितं प्रभुं संयम्य, आत्मसंयम्य, विशुद्धचित्तः, नियमेन— सूरणपुष्पादिभिः पूजितं, यज्ञार्हं, अजरं, अमरं च, हृदयकमलवासिनः आज्ञया, अंशेन महाबलः उत्पन्नः। पितामहस्य ललाटात् निर्गत्य, स प्रादुरभवत्; रक्तवर्णः, स्वयम्भूः, नीलः, शिवहृदयसम्भवः च। अग्निसंयोगेन भगवान् पुरुषः प्रकृतेः उत्पन्नः; नीललोहितरूपः, तस्मात् कालपुरुषः जातः। नीललोहित इति स भगवान् कथितः; स भाग्यवान् कालः ब्रह्मणः कृतः। पितामहः प्रमुदितचेताः, तं देवम् अष्टनाम्ना जगदात्मानं प्रशशंस। "नमः ते, भाग्यवन् रुद्र, सूर्यसङ्काश, नमो भवाय, द्रव्यरूपाय, जलरूपिणे। नमः शर्वाय, भूरूपिणे, नित्यगन्धाय; नमो ईशाय, वायुरूपाय, स्पर्शे, पुनः पुनः नमः। नमस्ते प्रजापते, तेजसा अग्निम् अतिक्रान्त, उग्ररूप, आकाशरूप, शब्दमात्रस्वरूप। नमस्ते, महादेव, सोम, अमर; नमस्ते, उग्र, यजमान, क्रियावान्। यः अयं पितृस्तोत्रं रुद्राय उक्तं पठति, शृणोति, वा ब्राह्मणान् श्रावयति— स अष्टमूर्तिसंयोगं एकादशवर्षे प्राप्नोति। एवं स्तुत्वा पितामहः तं महादेवं ददर्श। तदा महादेवः सर्वतोऽष्टमूर्तिमान् अभवत्; तदा सूर्यः प्रकाशमयः अभवत्, चन्द्रः कृष्णपथेन सन्निविष्टः। भूमिः, वायुः, पुरुषः, आपः, आकाशः, सर्वव्यापि—एतानि तस्मात् कालात् अष्टमूर्तिधरः इति प्रसिद्धः। अष्टमूर्तेः कृपया, विरिञ्चिः पुनः सृष्टिं चकार; सर्वं सृष्ट्वा, ब्रह्मा पुनः कल्पान्ते सृष्टिं चकार। सहस्रयुगपर्यन्तं सर्वे स्थावरजङ्गमाः सुप्ताः सन्, स प्रजासृष्ट्यर्थं घोरं तपः कृतवान्। तस्य तपस्यतः किंचिदपि न जातम्; दीर्घकालानन्तरं दुःखात् क्रोधः उत्पन्नः। तस्य क्रोधात् नेत्राभ्यां अश्रुबिन्दवः पतिताः; ताभ्यां भूताः प्रेताः च जाताः। तान् वृद्धान् भूतप्रेतनिशाचरान् दृष्ट्वा, ब्रह्मा, अजः, सर्वव्यापी, आत्मनं निन्दितवान्। स प्रजापतिः क्रोधवशात् प्राणान् त्यक्त्वा, तस्य मुखात् रुद्रः प्राणमयः अभवत्। स अर्धनारीश्वररूपेण, उदयार्कसङ्काशः, एकादशरूपे विभज्य, स्थितवान्। स्वस्य अर्धभागेन, सर्वात्मना, शिवां उमां च ससर्ज। सा च लक्ष्मीं, श्रेष्ठां दुर्गां, सरस्वतीं च ससर्ज।