लिङ्गपुराणम्

सर्वेषां नातिधार्मिकाणां सर्वत्र नाशं करोति सः, तथा साङ्करजातानां तेषां चानुयायिनां च। कर्मचक्रे प्रवर्तिते, स शक्तिमान् सदा म्लेच्छान् विनाशयति; सः सर्वेषां भूतानाम् अजेयः भूत्वा पृथिव्याम् विचरति। सः अत्रांशेन मनुष्यरूपेण जातः, पूर्वजन्मनि तु प्रमितिः शक्तिमान् विष्णुरेव देवतासञ्ज्ञः आसीत्। चन्द्रवंशे जातः, यदा कलियुगस्य समाप्तिः स्यात्, तदा प्रभुः द्वात्रिंशे वर्षे विंशतिवर्षपर्यन्तं प्रवासं आरभते। सः शतशः सहस्रशश्च भूतानि विनाश्य, पृथिव्याम् केवलं बीजानि शेषयामास, तस्य क्रूरकर्मणा। मिथः हेतुभिः सह आकस्मिककोपेन च, सः सर्वान् अधार्मिकान् बहून् चाण्डालान् निहत्य शमयामास। स्वैः अनुचरैः सह, गङ्गायामुनयोर्मध्ये वासमकरोत्; तत्र किञ्चित्कालं स्वमन्त्रिभिः सेनया च सह तत्रैव स्थितः। सर्वान् नृपतीन् सह सहस्रैः म्लेच्छैः च अपाकृत्य, युगसन्धौ यदा युगान्तः अभवत्— तदा किञ्चित्कचित् जनाः एव अवशिष्टाः, येषां लोभेन गृहीतानां सर्वथा स्वच्छन्दता अभवत्। ते परस्परं नमित्वा अपि, परस्परं हिंसयामासुः; राजानः विना, युगधर्मेण, अनिश्चितता प्रवर्तिता। तदा सर्वे जनाः, भयेन पीडिताः, क्लेशिताः, स्वगृहं स्वकुटुम्बं च परित्यज्य विचरन्ति। स्वजीविते उदासीनाः, सर्वथा निर्दयाः, अतिदुःखिता अपि, वेदधर्मशास्त्रयोः नाशे, परस्परं हन्तुं प्रवृत्ता अभवन्। सीमाविवर्जिताः, निष्कासिताः, अनुरागलज्जाविहीनाः, धर्मनाशेन शक्तिक्षयश्च, ते लघुत्वं प्राप्ताः पञ्चविंशतिसंख्याकाः अभवन्। पुत्रदारान् परित्यज्य, कलहेन चित्तविक्षिप्ताः, तृश्यया पीडिताः, जीविकां परित्यज्य, दूरदेशं गताः। ते स्वदेशं परित्यज्य सीमासु वसन्ति, नद्यः, समुद्राः, कूपाः, पर्वतान् च अन्विष्यन्ति। महतीं पीडां प्राप्य, मधुमांसमूलफलैः जीवितं धारयन्ति; वल्कलपत्रचर्मवस्त्रधारिणः, अनुष्ठानरहिताः, निरुपकाराः च। वर्णाश्रमात् पतिताः, तीव्रक्लेशं प्रविश्य, तस्मिंस्तस्मिन् काले, अल्पजनाः एव, महान् दुःखं सहमानाः, अवशिष्टाः। जरया रोगेण क्षुधया च पीडिताः, शोकविषादेन चित्तविभ्रान्ताः, तस्मात् विषादात् चिन्तनं जातम्; चिन्तनात् समता, समतायाः स्फुरणम्। समतारूपा बुद्धिः जायते; जागरणात् धर्मः पुण्यं च प्रवर्तते; ये कल्यन्तेऽन्ते अवशिष्टाः, रूपवर्जिताः, निग्रहवर्जिताश्च, एषां स्वयमेव स्यात्। ततः तेषां एकस्मिन् दिवसरात्रे युगपरिवर्तनं भवति; तेषां चित्तानि स्वप्नमदवत् मोहितानि भवन्ति। भविष्यत्प्रभावेन, कृतयुगचक्रं पुनः प्रवर्तते; तस्मिन् आरभ्यमाने, पुनः कृतयुगं आगच्छति। ये कल्यन्ते जीविताः, ते कृतयुगे जाताः; ये च सिद्धाः अवशिष्टाः, ते अदृश्यरूपेण विचरन्ति। तत्र सप्त वर्गाः सप्तर्षिभिः सह संस्थिता भवन्ति— ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च, ये बीजार्थं स्मृताः। कलिजातैः सह सर्वे तस्मिन् काले समाना अभवन्; तेषु सप्तर्षयः धर्मं प्रवदन्ति, अन्ये अपि तथैव। वर्णाश्रमकृत्यं वेदशिष्टं च लौकिकं च द्विविधं; तेषु एतेषां कर्मणां प्रवृत्तौ, जनाः कृतयुगे समृद्धिं प्राप्नुवन्ति। वेदशिष्टलौकिकानां धर्माणां, सप्तर्षिभिः दर्शितानां, केचन तत्र युगान्ते धर्मस्थापनार्थं अवशिष्टाः। मानेषु सप्तर्षयः तिष्ठन्ति, यथा अग्निदग्धे भूमौ तृणानि शेषन्ते। यथा प्रथमवृष्ट्या वनमूलानि सप्ररोहाणि भवन्ति, तथा कृतयुगस्य उत्पत्तिः कलिजनेषु अपि दृश्यते। एवं युगानां परम्परा प्रवर्तते, एकस्मात् अन्यं यावत् मन्वन्तरान्तं, अविच्छिन्ना। सुखं, आयुः, बलं, रूपं, धर्मः, अर्थः, कामः च, युगेषु त्र्यंशशः क्षीयन्ते। धर्मसंपादनं युगेषु संधिसंध्यांशयोः एव ह्रासं प्राप्नोति; एषा क्रमशः निर्दिष्टा मर्यादा। चतुर्णां युगानां एषः विधिः; एषः चतुर्युगचक्रः, सहस्रगुणितः। एषः ब्रह्मणः दिवसः इति कथ्यते, तस्य रात्रिः तु समाना स्मृता; युगान्ते जडता, अनृतता च भूतगणेषु जायते। एषः सर्वेषां युगानां धर्मः स्मृतः; चतुर्णां युगानां समाहृत्य, एकसप्ततिः (७१) गणना। परम्पराम् अनुवर्तमाना, सा मन्वन्तरं कथ्यते; चतुर्षु युगेषु, यद्यत् अत्र भवति, तदनुसारं स्यात्। एवं अन्येषु अपि, पुनः पुनः, यथाक्रमं भवति; प्रतिसृष्टौ, भेदेषु उत्पन्नेषु, तथैव स्यात्। पञ्चविंशतिः, न अधिकं न च न्यूनम्, इति; एवं कल्पाः युगैः तेषां च धर्मैः सह प्रवर्तन्ति। एषः सर्वेषां मन्वन्तराणां धर्मः। यथा युगपरिवर्ताः दीर्घकालं प्रवृत्ताः, तथा भूतलोकः अपि स्थित्वा, युगस्वभावेन क्षयवृद्धिपरम्परया चक्रमिव प्रवर्तते। एवं युगधर्माः अतीतानागतानां सर्वेषां मन्वन्तराणां संक्षेपेण वर्णिताः।