लिङ्गपुराणम्

ततः काले काली युगस्य प्रवेशे, मनुष्याणां आयुः, बलं, सौन्दर्यं च क्षीयते; शीघ्रमेव ते स्वस्य अन्तं प्राप्नुवन्ति। तत्र युगान्ते धर्मानुष्ठानं कुर्वन्तः, शास्त्रेषु प्रतिपादितं धर्मं निर्द्वेषं अनुसरन्तः, ते द्विजश्रेष्ठाः धन्याः अभवन्। त्रेतायाम् धर्मः वार्षिकः अभवत्; द्वापरे मासिकः स्मृतः; काली युगे तु विपत्त्या अनुकूल्यं विज्ञाः प्रतिदिनं धर्मं आचरन्ति। एषा काली युगस्य अवस्था; तस्य सन्ध्यायाः भागं मम वाक्यं शृणु। युगेषु त्र्यंशः पूर्णत्वस्य नश्यति। युगस्य स्वरूपं सन्ध्यायाः स्वरूपं च अत्र स्थितम्, प्रत्येकं चतुर्थांशेन; सन्ध्यायाः स्वरूपं तस्य भागे चतुर्थांशेन स्थाप्यते। युगान्ते सन्ध्यायाः काले समुपस्थिते, तदा तेषां दुष्टानां विनाशाय अधिपः उत्पद्यते। सोमवंशे प्रमिति नामकः एकः प्रसिद्धः; पूर्वस्मिन्स्वायम्भुवे काले सः भागेन मनुष्यः अभवत्। सः विंशतिवर्षं सम्पूर्ण्य पृथिवीं संचारयति, अश्वैः रथैः गजैः च सेनां नेतुम्। ततः शस्त्रधारिभिः ब्राह्मणशतसहस्रैः परिवृतः, सः सहस्रशः म्लेच्छान् हन्ति। शूद्रवंशसम्भूतान् सर्वान् राज्ञः हत्वा, सः सर्वान् कपटिनः अपि समूलं विनाशयति, प्रभुर्भवन्। ये अतिधर्मिष्ठाः न सन्ति, तेषां सर्वेषां नाशं करोति; मिश्रजातिसम्भूतान् च तेषां अनुयायिनः अपि हन्ति। कर्मचक्रं प्रवर्त्य, बलवान् सः म्लेच्छान् नाशयति; सर्वेषु प्राणिषु अजेयः भूत्वा, पृथिवीं विचरति। भागेन अत्र मनुष्यः जातः, पूर्वजन्मनि प्रमिति नामकः शक्तिमान् विष्णुरेव देवता अभवत्। सोमवंशात्, काली युगस्य समाप्तौ, प्रभुः द्वात्रिंशद्वर्षे विंशतिवर्षपर्यन्तं प्रवासं आरम्भयति। सः शतसहस्रैः प्राणिनः विनाश्य, पृथिव्यां बीजमात्रं शेषं करोति, क्रूरकर्मणा। परस्परहेतुना त्वरितक्रोधेन च, सः बहून् अधर्मिष्ठान् अपकृष्टान् उपशम्य विनाशयति। अनुयायिभिः सह गङ्गायमुनयोः मध्ये निवासं कृतवान्; काले किञ्चित् गतः, तत्र मन्त्रिभिः सेनया च स्थितवान्। सर्वान् राज्ञः विदेशसहस्रं च अपाकृत्य, युगसन्ध्यायां, युगान्ते समुपस्थिते—यत्र केवलं किञ्चित् जनाः शेषः, तत्र तेषां शेषजनानां लोभेन सर्वथा असंयतत्वं अभवत्। ते परस्परं नमित्वा अपि, अन्योन्यं हिंसयन्ति; राज्ञः अभावे, युगधर्मेण, अनिश्चितता प्रवर्तते। तदा सर्वे जनाः परस्परभीत्या पीडिताः, दुःखिताः, स्वगृहं स्वकुटुम्बं च त्यक्त्वा विचरन्ति। स्वजीवने अनुद्योगिनः, दयाशून्याः, महादुःखेन पीडिताः, वैदिकस्मृतिधर्मौ नष्टौ, परस्परं हन्तुं आरभन्त। सीमाभिः रहिताः, निष्कासिताः, अनुरागवर्जिताः, लज्जाहीनाः, धर्मनष्टाः, बलभङ्गिताः, द्विजातिव्यपदेशेन पञ्चविंशतिः एव शेषः अभवत्। पुत्रपत्नीं त्यक्त्वा, कलहेन इन्द्रियव्यग्राः, अनावृष्ट्या ताडिताः, जीविकां परित्यज्य, दूरं गच्छन्ति। स्वदेशं त्यक्त्वा, सीमासु वसन्ति; नद्यः, समुद्राः, कूपाः, पर्वताः च अन्विष्यन्ति। महान् दुःखं अनुभूय, मधु, मांस, मूल, फलैः जीवन्ति; वल्कलपत्रचर्मधारिणः, अनुष्ठानविहीनाः, संपत्तिविहीनाः च। वर्णाश्रमात् पतिताः, घोरं कष्टं प्रविशन्ति; तस्मिन्काले किञ्चित् जनाः एव शेषः, महदुःखं सहन्ति। जरा, व्याधि, क्षुधया पीडिताः, दुःखशोकैः मनः अवृतम्; तस्मात् शोकात् चिन्तनं जायते, चिन्तनात् समता। समता-लक्षणा चेतना उदेति; जागरणात् धर्मः पुण्यं च उत्पद्यते; काली युगान्ते शेषजनाः, रूपसंयमविहीनाः, एषां धर्मः स्वयमेव अस्ति। तदा तेषां काले, एका अह्नि रात्रौ युगः परिवर्तते; तेषां मनांसि स्वप्नमदवत् मोहितानि। आगामि-प्रभावेण, कृतयुगचक्रम् पुनः प्रवर्तते; तस्मिन् आरम्भे, कृतयुगः पुनः उदेति। ये जनाः काली युगे शेषः, तदा कृतयुगे जन्मन्ति; सिद्धजनाः अपि अत्र अव्यक्ताः विचरन्ति। तत्र सप्त वर्गाः, सप्तर्षिभिः सह स्थापिताः: ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च, बीजसंपादनार्थं स्मृताः। काली युगे जाताः सर्वे तदा समाना अभवन्; तेषु सप्तर्षयः धर्मं प्रतिपादयन्ति, अन्ये अपि धर्मोपदेशं कुर्वन्ति। वर्णाश्रमानुष्ठानानि, वैदिकस्मृतिनि द्विविधानि; तेषु कर्मसु कृतयुगे जनाः समृद्धिम् प्राप्नुवन्ति। सप्तर्षिभिः दर्शितैः वैदिकस्मृतिधर्मैः, युगान्ते धर्मस्थापनार्थं किञ्चित् धर्मः शेषः। मन्वन्तरकाले, सप्तर्षयः स्थिताः, यथा अग्निना दग्धे भूमौ तृणं शेषं भवति। प्रथमवृष्ट्या यथा वनमूलानि पुनः सञ्जायन्ते, तथा काली युगे कृतयुगस्य उत्पत्तिः अत्र दृश्यते। एवं युगपरम्परा अनवरतम् प्रवर्तते, मन्वन्तरान्तपर्यन्तम्। सुखम्, आयुः, बलम्, सौन्दर्यं, धर्मः, अर्थः, कामः च युगानुक्रमेण त्र्यंशं नष्ट्वा क्षीयन्ते।