लिङ्गपुराणम्

कृषीनां चौराः सन्ति, दृढवस्त्रकामाः चौराः, चौराः अन्यचौरात् चौर्यं कुर्वन्ति, चौरचौरात् अपि चौर्यं कुर्वन्ति। यदा यथाविधि कर्म न विराजते, लोकः निष्क्रियः भवति, तदा कीटाः, मूषकाः, सर्पाः च मानवान् बाधन्ति। तस्मिन्नेव काले समृद्धिः, सुरक्षा, आरोग्यं, सामर्थ्यं च दुर्लभं भवति; जनाः क्षुधया भयेन च पीडिताः कौशिकीप्रदेशेषु शरणं यान्ति। दुःखैः अभिभूतानां शतायुर्वर्षाणां परमायुः भवति; तदा कलौ वेदानां दर्शनं न भवति। यज्ञाः अधर्मेण केवलं पीडिताः विनश्यन्ति; काषायवस्त्रधारिणः, बन्धनरहिताः, बहुकपालिनः अपि अत्र दृश्यन्ते। केचन वेदान् विक्रयन्ति, अन्ये तीर्थानि विक्रयन्ति; अन्ये मिथ्याचारिणः वर्णाश्रमविधिं विघ्नयन्ति। तदा कलियुगे आगते, तेषां जनानां प्रादुर्भावः भवति; तस्मिन्काले शूद्राः धर्मार्थकुशलाः वेदान् पठन्ति। शूद्रवंशसम्भूताः राजानः अश्वमेधयज्ञं कुर्वन्ति, स्त्रीबालगोवधं कृत्वा, अन्योन्यं च हत्वा। तस्मिन्काले जनाः परस्परं विघ्नं जनयन्ति; दुःखं प्रचुरं भवति, आयुः अल्पं, देहः क्षीणः, सर्वे रोगपीडिताः। अधर्मासक्त्या कलियुगं तमसा आवृतं कथ्यते; जनानां मध्ये ब्राह्मणादिवधादयः कृत्याः प्रादुर्भवन्ति। अतः कलौ प्रविष्टे आयुः, बलं, सौन्दर्यं च ह्रसन्ति; तदा शीघ्रं मानवाः स्वान्तं प्राप्नुवन्ति। येषां द्विजश्रेष्ठानां धर्माचरणं युगान्ते भवति, ये शास्त्रप्रोक्तं धर्मं अनसूया अनुसरन्ति, ते भाग्यवन्तः। त्रेतायां धर्मः वार्षिकः, द्वापरे मासिकः स्मृतः; कलौ विपत्त्या यथायोग्यं प्राज्ञाः प्रतिदिनं धर्मं प्राप्नुवन्ति। एषा कलियुगस्य स्थितिः; अधुनैव मम वचनात् तस्य सन्ध्यायाः स्थितिं शृणु। प्रत्येकयुगे त्रैगुण्यस्य त्र्यंशः क्षीयते। युगस्य च सन्ध्यायाः स्वरूपं अत्र स्थितं, प्रत्येकं चतुर्थांशेन; सन्ध्यायाः स्वरूपं स्वभागे चतुर्थांशेन प्रतिष्ठितं। तस्मात् युगान्ते सन्ध्याकाले आगते, तेषां दुष्टानां विनाशाय अधिपः प्रादुर्भवति। सोमवंशे प्रमीति नाम्ना कश्चन कथ्यते; सः स्वायम्भुवे पूर्वकाले अंशेन मानवः अभवत्। सः विंशति वर्षाणि पूर्णानि कृत्वा, अश्वरत्नरथगजसेनया पृथिवीं परिभ्रमति। तदा शस्त्रधारिभिः शतसहस्रैः ब्राह्मणैः परिवृतः, सहस्रशः म्लेच्छान् हन्ति। सः शूद्रवंशसम्भूतान् सर्वान् राज्ञः हत्वा, मिथ्याचारिणः अपि सर्वान् सम्पूर्णं विनाशयति, प्रभुर्भूत्वा। ये अत्यधार्मिकाः न सन्ति, तान् सर्वत्र हन्ति; मिश्रवर्णसम्भूतान् च तेषां अनुयायिनः अपि। कर्मचक्रं प्रवर्त्य, शक्तिमान् सः म्लेच्छान् विनाशयति; सर्वेषु भूतिषु अप्रतिहतः भूत्वा पृथिवीं विचरति। अंशेन मानवः अत्र जातः, पूर्वजन्मनि प्रमीति शक्तिमान् विष्णुरेव देवता अभवत्। सोमवंशे कलियुगं समाप्ते, प्रभुः द्वात्रिंशे वर्षे, विंशति वर्षाणि प्रवासं आरम्भयति। सः शतसहस्रशः सर्वाणि भूतानि विनाश्य, पृथिव्यां केवलं बीजानि अवशेषयति क्रूरकर्मणा। परस्परहेतुना, त्वरितक्रोधेन, सः प्रायः सर्वान् अधार्मिकान् निष्क्रयवान् विनाशयति। स्वसैन्यैः सह सः गङ्गायमुनयोः मध्ये निवसति; किञ्चित्कालं व्यतीतं, तत्रैव मन्त्रिभिः सैन्येन च स्थितः। सर्वान् राज्ञः विदेशसहस्रान् च पराजित्य, युगसन्ध्यायां, युगान्ते समुपस्थिते— यदा केचन जनाः केवलं शेषाः, तदा अवशिष्टाः लोके लोभेन सर्वथा स्वच्छन्दाः अभवन्। ते परस्परं हिंसां आरम्भयन्ति, नमस्कृत्य अपि; राज्ञः अभावे, युगधर्मेण, अनिश्चितता प्रबलं अभवत्। तदा सर्वे जनाः परस्परभयेन पीडिताः, क्लेशिताः, स्वकुटुम्बं गृहं च परित्यज्य विचरन्ति। स्वजीवनाय अनुदासीनाः, निःस्नेहाः, दुःखिताः, वेदशास्त्रधर्मविनष्टाः, परस्परं हन्ति। सीमाहीनाः, निष्कासिताः, निःस्नेहाः, निःलज्जाः, धर्मविहीनाः, बलहीनाः, लघुत्वं प्राप्ताः, पञ्चविंशतिः एव शेषाः अभवन्। पुत्रपत्नीं परित्यज्य, कलहेन इन्द्रियविक्षिप्ताः, अनावृष्ट्या ताडिताः, जीविकां त्यक्त्वा दूरं गच्छन्ति। सीमावासिनः स्वदेशं त्यक्त्वा, नद्यः, समुद्राः, कूपाः, पर्वतान् च अन्वेषयन्ति। महद् दुःखं अनुभूय, मधु, मांस, मूल, फलैः जीवन्ति; वल्कलपत्रचर्मधारिणः, अनुष्ठानविहीनाः, निःसंपत्तयः। वर्णाश्रमात् पतिताः, घोरं क्लेशं प्रविशन्ति; तस्मिन्काले केचन एव जनाः महद् दुःखं सहन्ति। वृद्ध्याः, रोगेण, क्षुधया च पीडिताः, मनः शोकविषादेन अभिभूतं; तस्मात् विषादात् चिन्तनं, चिन्तनात् समता उत्पद्यते। समतास्वरूपा चेतना उद्भवति; जागरणात् धर्मः, पुण्यं च उत्पद्यते; कल्यन्ते शेषजनाः, रूपविहीनाः, नियमविहीनाः, एषां धर्मः स्वयमेव अस्ति। तस्मिन्काले तेषां युगपरिवर्तनं एकेन अह्नि रात्र्या च भवति; मनांसि तेषां स्वप्नमदवत् मोहितानि भवन्ति।