लिङ्गपुराणम्

शृणु, विप्रश्रेष्ठ, यमः, आपस्तम्बः, संवर्तः, कात्यायनः, बृहस्पतिः, पराशरः, व्यासः, शङ्खः, लिखितः, दक्षः, गौतमश्च—एते तथा शातातपवसिष्ठादयः सह सहस्रशः अन्यैः धर्मशास्त्रकाराः कीर्त्यन्ते। तेषां कालेषु, अनावृष्टिः, मृत्युः, रोगाश्च तथा अन्ये क्लेशाः उत्पद्यन्ते। वाक्कायमानकृतैः दुःखैः जनाः क्लिश्यन्ते, ततो वैराग्यं जायते; वैराग्याद् दुःखमोक्षे जिज्ञासा समुत्पद्यते। जिज्ञासायाः परिणामे वैराग्यं, ततो दोषदर्शनम्, दोषदर्शनात् द्वापरयुगे ज्ञानोत्पत्तिः भवति। एवं द्वापरे रजस्तमोगुणयुक्तं धर्माचरणं दृश्यते, कृतयुगे तु धर्म एव प्रतिष्ठितः, त्रेतायां धर्मो बलीयान् भवति। द्वापरे धर्मो विकलः स्यात्, कलौ तु धर्मनाशः सम्पद्यते। तिष्ये, मायामसू नाम्नि, तथा तपस्विनां वधकाले, मोहग्रस्तेन्द्रियाः नराः तादृशानि कर्माणि कुर्वन्ति। कलियुगे प्रमादः, व्याधयः, सततं क्षुधा भयञ्च, अनावृष्टेः भीषणं भीतम्, भूमेः विकारश्च प्रवर्तते। तत्र पुरुषेषु शास्त्रस्य प्रमाणं नास्ति, अधर्मः प्रबलः, अधार्मिकाः अनियता, महाक्रोधिनः, अल्पबुद्धयश्च भवन्ति। लोभिनो मिथ्यावदन्ति; तिष्ये दुष्टसन्ततिः जायते, दुष्कृत्याः, दीनविद्याः, दुष्टाचाराः, कुत्सितोपायनिष्ठाश्च। ब्राह्मणकृतदोषात् जनानां भयम् उत्पद्यते; तदा न वेदाध्ययनं, न यज्ञकर्म द्विजातीनां दृश्यते। नराः, क्षत्रियाश्च क्षीणाः, वैश्याः तदनन्तरं; मन्त्रबलात् शूद्राः ब्राह्मणैः सह सम्पृक्ताः भवन्ति। कलियुगे, शय्यासनभोजनसंयोगेन, शूद्रबहुलाः राजानः ब्राह्मणान् पीडयन्ति। जनानां मध्ये गर्भघातः, वीरघातश्च जायते; शूद्राः ब्राह्मणाचारं, ब्राह्मणाः शूद्राचारं अनुवर्तन्ते। चौराः राजकर्माणि कुर्वन्ति, राजानः चौरवत् व्यवहरन्ति; एकपत्नीका स्त्रियः न स्थास्यन्ति, परपुरुषगामिन्यः वर्धिष्यन्ते। वर्णाश्रमव्यवस्था सर्वत्र नश्यति; भूमिः अल्पफलदा, कदाचित् बहुफला च। हे शिलाशन, रक्षिता राजानः चौरत्वं यान्ति; सर्वे शूद्राः विद्वांसः, ब्राह्मणैः पूज्यन्ते। राजानः न क्षत्रियाः, ब्राह्मणाः शूद्रसेवया जीवन्ति; द्विजान् समुपविष्टान् मूढाः नोत्थास्यन्ति। अल्पबुद्धयः शूद्राः श्रेष्ठद्विजान् ताडयन्ति; ब्राह्मणाः शूद्रस्य मुखकर्णयोः हस्तं स्थापयन्ति। तदा तं नीचवत् विनीतया वाचा भाषन्ते; शूद्राः ब्राह्मणमध्ये उत्तमासने उपविशन्ति। राजा जानन् अपि, कालवशात् कलौ न हिंसति; पुष्पगन्धादिभिः शुभैः वस्तुभिः। अल्पविद्यायुक्ताः, अल्पधनबलयुक्ताश्च जनाः शूद्रान् पूजयन्ति; गर्विताः शूद्राः द्विजश्रेष्ठान् न पश्यन्ति। सेवानुकूल्यं दृष्ट्वा, ब्राह्मणाः द्वारे तिष्ठन्ति; शूद्राः शूद्राश्रिताश्च वाहनस्थांश्च परिवेष्टन्ति। तत्र ब्राह्मणाः स्तुतिभिः सेवां कुर्वन्ति; द्विजश्रेष्ठाः तपस्यायज्ञफलानि विक्रीणन्ति। कलियुगे बहवः तपस्विनः भविष्यन्ति; युगान्ते पुरुषाः अल्पाः, स्त्रियः बहवः स्युः। द्विजातयः वेदविद्यायाः कर्मणश्च निन्दां कुर्वन्ति; कलौ देवो महादेवः शङ्करः नीलरक्तवर्णः— धर्मस्थापनाय विकृतरूपेण प्रादुरभवत्; ब्राह्मणाः यथाशक्ति शङ्करसेवां कुर्वन्ति। कलिदोषान् जित्वा ते परमं पदं यान्ति; मृगाः बलेन संपन्नाः, गावः न्यूनाः स्युः। युगान्ते सत्पुरुषाणां गमनं ज्ञेयम्; तदा सूक्ष्मं महद्, दुर्लभं, दानमूलकं पुण्यं भवति। चतुर्षु आश्रमेषु शैथिल्ये धर्मो विकलः स्यात्; नृपाः न रक्षन्ति, न च करान् गृह्णन्ति, किं तु लुण्ठयन्ति। युगान्ते जनाः केवलं आत्मरक्षायाम् प्रवृत्ताः स्युः; ग्रामाः चौरैः पीड्यन्ते, चत्वराः त्रिशूलिनां जनैः। कलियुगे स्त्रियः मुक्तकेशाः स्युः; देवेन युगान्तसूचनायाम् अतीव विचित्रवृष्टयः स्युः। सर्वे वैश्याः अधमत्वं प्राप्य, कपटव्यवहारं कुर्वन्ति, मायामयान् परिवृत्य। जनाः बहूनि यज्ञानि कुर्वन्ति, किं तु परस्परं कटुवचनप्रवृत्ताः, असत्यनिष्ठाः, परनिन्दकाः स्युः। युगक्षये कृतस्य प्रतिदानकर्ता नास्ति; निन्दकाः पतन्ति, एष युगान्तलक्षणम्। पृथिवी राजवर्जिता, न धान्येन, न च धनद्रव्येण आच्छाद्यते; जनपदनगराणि शून्यानि स्युः। भूमिः अल्पजलफलदा, रक्षिता न रक्षन्ति, अधार्मिकराजानः प्रवर्तन्ते। परधनचौराः, परदारगामिनः, कामपरे, दुष्टचित्ताः, नीचाः, हिंसाप्रियाश्च स्युः। जनाः सदाचारं त्यक्त्वा, मुक्तकेशाः, त्रिशूलिनः स्युः; युगान्ते षोडशवयस्के बालकाः जायन्ते। श्वेतदन्तत्वक्चक्षुष्मन्तः, मुण्डितशिरसः, काषायवस्त्रधारिणः शूद्राः धर्माचरणे प्रवृत्ताः स्युः युगान्तसमीपे। एतद् कलियुगस्य लक्षणं, विप्रश्रेष्ठ, शास्त्रेषु प्रतिपाद्यते।