लिङ्गपुराणम्

ततः स महर्षिः विष्णुं जगन्नाथं अजं सर्वव्यापिनं सम्बोधितवान्, तं विश्वरूपं विष्णुं वारिणा सिक्त्वा, हे महात्मन्, इत्युक्त्वा तं विष्णुं सम्बोधितवान्। तस्मै उवाच—मोहं त्यज, हे महाबाहो, रूपाणि मायामयानि; हे माधव, सहस्रशः ज्ञानानि दुर्निरीणानि। तं विष्णुं दिव्यदृष्टिं दत्त्वा उवाच—हे निष्कलुष, सर्वं जगत् मयि पश्य, स्वं च, ब्रह्माणं रुद्रं च; अहं ते दिव्यदृष्टिं ददामि। एवं उक्त्वा स महर्षिः सर्वं स्वशरीरे दर्शयित्वा, हरिं देवेशं सर्वदेवतामूलं संबोधितवान्। ततः विष्णुं पप्रच्छ—हे भगवन्, किं एषा माया वा, मन्त्रबलं वा, द्रव्यबलं वा, ध्यानबलं वा? तस्मात् मोहं त्यजित्वा युद्धाय प्रयत्नं कुरु। तस्य वचनं श्रुत्वा, तस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, देवाः पुनः पलायिताः। परं ब्रह्मा, पद्मजः, नारायणं स्थिरं स्थितं निरुद्धवान्। ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, येन स जयितः, विष्णुः महर्षिं समीपं गत्वा, तं प्रणम्य, दधीचं पूजयित्वा, क्षुपः शोकग्रस्तः, शीघ्रं प्रणम्य दधीचं, दुःखी सन्तप्तः प्रार्थयितुम् आरब्धवान्। दधीचे, क्षमस्व, हे देव; यद यत्नं मया कृतं, तद अज्ञानात्, हे मित्र। तव, रुद्रभक्तस्य, विष्णुना वा अन्यैः देवैः किम्? अनुगृहाण, परमेश्वर; दुष्टेषु भक्ति दुर्लभा, द्विजश्रेष्ठ। भक्तिः ममाद्य, क्षत्रियाधमेषु, दुर्लभा। तस्य वचनं श्रुत्वा, दधीचिः तपस्वी, सर्वश्रेष्ठः, नृपं देवांश्च शप्तवान्। रुद्रक्रोधाग्निना, देवाः, इन्द्रः, महर्षयः, विष्णुना सह, विनश्यन्तु। दक्षस्य पुण्ययज्ञे, प्रजापतेः महात्मनः, क्षुपं शप्त्वा, द्विजश्रेष्ठः पुनः तम् अवलोक्य उवाच। राजन्, देवाः राजभिः पूजनीयाः, विविधैः गणैः च; किन्तु ब्राह्मणाः एव शक्तिमन्तः, समर्थाः च। एवं उक्त्वा, स महर्षिः स्वाश्रमं प्रविष्टवान्; राजा दधीचिं प्रणम्य, स्वं निवासं प्रत्यगच्छत्। तत् स्थलम् तीर्थं अभवत्, स्थानेश्वरनाम्नि प्रसिद्धम्; यः स्थानेश्वरं गच्छति, स शिवसंयोगं प्राप्नोति। एवं संक्षेपेण क्षुपदधीचयोः विवादः, दधीचमहात्म्यं, भवस्य महिमा च, ते कथितम्, हे महर्षे। यः एतं दिव्यं विवादं पठति, क्षुपदधीचयोः, अकालमृत्युः जित्वा, शरीरान्ते ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यः युद्धं पठित्वा संग्रामं प्रविशति, तस्य मृत्युभयं न भवति, स सर्वदा विजयी भवति। ततः श्रोता पप्रच्छ—कथं त्वं उमापतिं महादेवम् उपागच्छः? सर्वं श्रोतुम् इच्छामि; त्वं सर्वं वद, हे प्रभो। मम पिता शिलादः, हे महर्षे, संतानकामः आसीत्; स च दीर्घकालं अन्धः, घोरं तपः कृतवान्। तस्य तपस्यः समये, देवः वज्रधारी, तेन तपसा तुष्टः, शिलादं उवाच—“तुष्टोऽस्मि, वरं वृणीष्व।” ततः, देवेशं प्रणम्य, सह अमरैः, सहस्राक्षः, ऋषिसिंहः, अञ्जलिं कृत्वा, हरिं उवाच। “हे देव, सुरारिपुं नाशय, वरद, सहस्राक्ष, अहं गर्भजन्महीनं, मृत्युमुक्तं पुत्रं इच्छामि, हे धर्मज्ञ।” देवः उवाच—“हे द्विजश्रेष्ठ, गर्भजं पुत्रं दास्यामि, मृत्युम् अतीतं पुत्रं न दास्यामि; अन्यथा न दास्यामि, मृत्युमुक्तः पुत्रः नास्ति। स्वयं ब्रह्मा अपि, गर्भजन्महीनं मृत्युमुक्तं पुत्रं न दास्याति; अन्ये किं दास्यन्ति, हे महर्षे?” ब्रह्मा अपि मृत्युमुक्तः नास्ति, नापि भगवन्; स गर्भजः, महातेजस्वी, अण्डजः, पद्मोत्पन्नः च। महेश्वरस्य पुत्रः अपि, शरीरजः, भवानीपुत्रः, तस्य आयुः द्विपरार्धसमः कथ्यते। कल्पपर्यन्तं, शतकोटिदिनानि, यानि त्रीणि लोकानि, तावद् अवशिष्टायुः। तस्मात्, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, गर्भजन्महीनं मृत्युमुक्तं पुत्रं नाशां त्यज; आत्मसमानं पुत्रं गृहाण। एवं वचः श्रुत्वा, मम पिता शिलादः, लोके प्रसिद्धः, धर्मात्मा, पुनः शचीपतेः समीपं उवाच। “हे देव, गर्भजन्महीनं, पद्मोत्पन्नं, महेश्वरशरीरजं, ब्रह्मणः च जन्म श्रुतम्। हे महाबल, पूर्वं महेन्द्रवंशे, पूर्वजन्मनि, नारदात्, एतद् श्रुतम्; शीघ्रं कथय, इह कथं भवति?” दक्षायणी दक्षपुत्री, पद्मजः देवः तस्या पुत्रः; कथं साऽञ्जन्याः कन्या, तस्य महात्मनः पुत्रः? “हे ब्राह्मण, संशयः उचितः; कारणं वक्ष्यामि। पुरुषकल्पे एषा घटना परं ब्रह्मणः अभवत्। चिन्तयित्वा, परं जनार्दनः, जगन्नाथः, सर्वाणि भूतानि, ब्रह्माणं च, मेघवाहनकल्पे सृष्टवान्। दिव्यसहस्रवर्षं, मेघरूपं भूत्वा, नारायणः, महदेवं आदरपूर्वकं धारयामास। हरिं स्वस्मिन् स्थितं दृष्ट्वा, शङ्करः, महादेवः, तस्मै सर्वसृष्ट्याधिकारं दत्तवान्, ब्रह्मणः सहितम्। ततः स कल्पः मेघवाहननाम्ना अभवत्; तं दृष्ट्वा, हिरण्यगर्भः तस्य शरीरे जातः।” इति एषा कथा, शास्त्रवचनेषु निर्दिष्टा, तव समक्षं संस्कृतभाषायां सम्यक् समर्पिता।