लिङ्गपुराणम्

तस्य वचांसि श्रुत्वा, तथा शस्त्रस्य शक्तिहीनत्वं दृष्ट्वा, स पुनः सर्वतः तस्मै सर्वाणि अस्त्राणि उत्पादितवान्। तदा अक्षयाः देवाः विष्णुम् उपकृतवन्तः, महाबलिनः तं ब्राह्मणं एकाकिनं युद्धाय समुत्तिष्ठन्तः। दधीचः कुसग्रहं गृहित्वा भवं स्मृत्वा सर्वदेवानां वज्रास्थिं सृष्टवान्, सर्वथा अधिपतित्वेन। दिव्यं त्रिशूलं प्रादुरभवत्, युगान्ताग्निवत् दीप्तिमान्, देवाँ ज्वालयितुम् उद्यतं, महाप्रलयाग्निसदृशम्। इन्द्रनारायणादीनां देवदत्तानि अस्त्राणि सर्वाणि त्रिशूलं नमस्कृतवन्ति, हे मुनिश्रेष्ठ। तदा सर्वे देवाः, बलं भग्नम्, पलायितवन्तः, द्विजश्रेष्ठ; विष्णुः भगवत्, नरश्रेष्ठः, स्वदेहात् दिव्यगणान् सहस्रशः सृष्टवान्। तान् सर्वान् दधीचिः महर्षिः क्षणेन दग्धवान्। तदा विष्णुः, आश्चर्याय, विश्वरूपं धारयामास; ब्राह्मणश्रेष्ठः तं हरिं प्रत्यक्षं रूपं दृष्टवान्। दधीचिः भगवत् मुनिः तदा पृथक् देवगणान् रुद्रसमूहान् तेषां गणान् च दृष्टवान्। स तत्र विश्वरूपे देहमध्ये ब्रह्माण्डसमूहं अपि दृष्टवान्; तत् सर्वं दृष्ट्वा च्यवनः विस्मितः अभवत्। स विष्णुम्, विश्वस्येश्वरम्, अजम्, सर्वव्यापिनम्, वारिसेचनं कृत्वा तं विश्वरूपं विष्णुं सम्बोधितवान्, हे महामुने। "मोहं त्यज, महाबाहो; रूपाणि मिथ्या। माधव, सहस्रशः विद्याः दुर्ग्राह्याः। सर्वं जगत् मयि पश्य, स्वं सह, हे निर्दोष, ब्रह्मा रुद्रं च; दिव्यदृष्टिं ददामि।" इत्युक्त्वा दधीचिः सर्वं स्वदेहे दर्शयामास, हरिं सम्बोधितवान्, सर्वदेवाधारम्। "एषा मोहशक्त्या, मन्त्रशक्त्या, द्रव्यशक्त्या वा, ध्यानशक्त्या वा, हे विष्णो?" इत्युक्त्वा दधीचः मोहं त्यक्त्वा युद्धाय यत्नं कर्तव्यम् इत्युक्तवान्; तस्य वचांसि श्रुत्वा, तस्य अद्भुतं महत्त्वं दृष्ट्वा, देवाः पुनः पलायितवन्तः; किन्तु ब्रह्मा, लोकनाथः, कमलजः, नारायणं स्थितं निरुद्धवान्। ब्रह्मणः वचांसि श्रुत्वा, येन स पराजितः, विष्णुः महर्षिं समीपं गत्वा तं नमस्कृतवान्। क्षुपः, शोकग्रस्तः, दधीचिं पूजयित्वा शीघ्रं प्रणम्य, संतप्तः, विनयपूर्वकं याचितवान्। "दधीच, क्षमस्व, भगवन्; मया यद् कृतं, अज्ञानतः, मित्र। तव, रुद्रभक्तस्य, विष्णोः वा अन्येषां देवानां किम् अस्ति?" "अनुग्रहम् कुरु, परमेश्वर; दुष्टेषु भक्तिः दुर्लभा, द्विजश्रेष्ठ। भक्तोत्तम, ममादृशेषु, अधमेषु क्षत्रियेषु, भक्तिः दुर्लभा।" इत्युक्त्वा दधीचिः, तपस्वीश्रेष्ठः, तं राजा च उत्तमदेवान् शप्तवान्। "रुद्रक्रोधाग्निना, देवाः इन्द्रसहिताः महर्षयः च, भगवता, विष्णुना सह, विनश्यन्तु।" ततः दक्षस्य महायज्ञे, प्रजापतेः, क्षुपं शप्त्वा, द्विजश्रेष्ठः पुनः तम् अभ्यधात्। "राजाधिराज, देवाः राज्ञा पूजनीयाः, गणैः च; किन्तु ब्राह्मणाः एव शक्तिमन्तः, समर्थाः च।" इत्युक्त्वा, महर्षिः स्वाश्रमं प्रविष्टवान्; राजा, दधीचिं नमस्कृत्य, स्वगृहं प्रत्यागत्। तत् स्थलम् तीर्थं अभवत्, स्थाणेश्वरनाम्नि प्रसिद्धम्; यः स्थाणेश्वरं गच्छति, स शिवसंयोगं प्राप्नोति। एवं संक्षेपेण क्षुपदधीचयोः विवादः, दधीचमहात्म्यं च भवस्य महत्त्वं च, ते कथितम्, हे महामुने। यः क्षुपदधीचयोः दिव्यं विवादं पठति, अकालमृत्युः विजय्य, देहान्ते ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यः युद्धं पठित्वा संग्रामं प्रविशति, तस्य मृत्युभयः न भविष्यति, स सदा विजयी भविष्यति। ततः एकः पृष्टवान्—"कथं त्वं महेश्वरं, उमापतिं, उपगमितवान्? सर्वं श्रोतुम् इच्छामि; त्वं सर्वं वक्तुम् अर्हसि, प्रभो।" अहं उक्तवान्—"मम पिता शिलादः, महामुने, पुत्रकामः अभवत्; स अपि, दीर्घकालं अन्धः, कठोरं तपः कृतवान्। तस्य तपस्याः समये, भगवान् वज्रधारी, तस्य तपसा तुष्टः अभवत्; शिलादाय उक्तवान्—'तुष्टः अस्मि, वरान् वृणीष्व।' तदा, देवाधिपतिं नमस्कृत्य, शताक्षः, अमरैः सह, मुनिशार्दूलः, अञ्जलिं कृत्वा, हरिं अभ्यधात्—'भगवन्, देवारिप्रणाशक, शताक्ष, वरद, अहं इच्छामि पुत्रं यो न गर्भजः, अमृत्युः च, धर्मज्ञ।' भगवन् उक्तवान्—'द्विजश्रेष्ठ, अहं तुभ्यं गर्भजं पुत्रं दास्यामि, स मृत्युवशः; अन्यथा पुत्रं न दास्यामि, यतः न हि अमृत्युः अस्ति।' न अपि भगवन् पितामहः ब्रह्मा तुभ्यं गर्भजं पुत्रं दास्यति, अमृत्युः च; अन्ये कथं दास्यन्ति, महामुने? स्वयं ब्रह्मा अपि न अमृत्युः, न च प्रभुः; स गर्भजः, महातेजाः, अण्डजः, पद्मोत्पन्नः। महेश्वरस्य महात्मनः पुत्रः अपि, तनुजा, भवानीपुत्रः, तस्य आयुः अपि द्विपरार्धसमानः घोषितः। यानि कल्पपरिमाणानि दिवसशतानि, तानि त्रैलोक्ये शेषायुः।