लिङ्गपुराणम्

तदा दधीचिवचांसि श्रुत्वा जनार्दनः क्षणेनैव ब्राह्मणरूपं परित्यज्य स्वस्वरूपे प्रकटितः सस्मितं वचः प्रोवाच। "हे दधीचे, सत्यं ते कुतश्चिदपि भयम् नास्ति, स्थिरव्रत, यतो भगवद्भजनपरः सर्वज्ञश्च त्वमसि। एकवारं केवलं 'भीतोऽस्मि' इति वद—नमस्ते! ममाज्ञया, ब्राह्मणश्रेष्ठ, सभायां क्षुपायैतद्वद।" एवं विष्णोः सामोपेतानि वचनानि श्रुत्वापि, महर्षिः दधीचिः तं देवानां श्रेष्ठं प्रत्युवाच—"नाहं भीतोऽस्मि।" स भगवान् शम्भोः, पिनाकधन्वनः, शर्वस्य, शङ्करस्य च शक्त्या, सर्वज्ञः स महर्षिः दधीचिः स्थितः। ततः तस्य ऋषेः वचनानि श्रुत्वा हरिः कोपाविष्टः सञ्जातः, चक्रं समुत्क्षिप्य मुनिं दग्धुं प्रवृत्तः। किन्तु तदा विष्णोः सुदर्शनचक्रस्य अग्रभागः दधीचिशक्त्या क्षुपस्य सन्निधौ मन्दः सञ्जातः। चक्रस्य अग्रं मन्दं दृष्ट्वा, स चक्रपाणिः विष्णुः स्मयमानं दधीचिं जगद्व्यापिनं कारणरूपिणं उवाच। "भगवन्, यं सुदर्शनाख्यं चक्रं त्वया पूर्वं महता प्रयत्नेन प्राप्तम्, तत् विष्णोः शस्त्ररूपेण प्रसिद्धम्। एष शुभ्रं भवस्य चक्रं मम हिंसां न इच्छति; अतः त्वं ब्रह्मास्त्रादिभिः प्रयत्नं कुरु।" एवं वचः श्रुत्वा, स्वशस्त्रस्य शक्तिहीनतां च दृष्ट्वा, विष्णुः सर्वतोऽस्त्राणि पुनः सृष्टवान्। तदा अक्षयाः देवाः विष्णुम् अपि सहाय्यं कृत्वा, बलिनः ब्राह्मणं प्रति युद्धाय प्रवृत्ताः। दधीचिः कशाग्रं गृहित्वा, भवं स्मृत्वा, सर्वेषां देवानां कृते वज्रास्थिं ससर्ज, सर्वाधिकारिणं। तदा दिव्यं त्रिशूलं प्रादुरभूत्, यदन्तकाग्निवत् दीप्तिमान्, देवान् दग्धुं प्रवृत्तमिव महाप्रलयाग्निः। इन्द्रनारायणादीनां सर्वाणि शस्त्राणि त्यक्तानि तानि त्रिशूलं प्रणेमुः, हे मुने। सर्वे देवाः, बलभ्रंशिताः, तदा पलायिताः; विष्णुः तु, नरश्रेष्ठः, स्वदेहात् सहस्रशः दिव्यगणान् ससर्ज। स तु सर्वेषां तान् गणान् स महर्षिः दधीचिः क्षणेनैव दग्धवान्। तदा, विस्मयाय, हरिः विश्वरूपं समभवत्; स च ब्राह्मणश्रेष्ठः तं हरिं प्रत्यक्षमेव तद्रूपेण अपश्यत्। तत्र दधीचिः पृथग् देवगणान्, रुद्रसंघान्, तेषां गणान् च दृष्टवान्। तदा तस्मिन्वपुषि ब्रह्माण्डसमूहान् अपि पश्यन्, च्यवनः विस्मयं जगाम। स विष्णुं जगन्नाथं, अजं, सर्वगतं समभाषत; तं विश्वरूपं विष्णुं जलैः प्रोक्ष्य, महर्षिं सम्बोधितवान्। "मोहं त्यज, महाबाहो; रूपाणि मिथ्यायोग्यानि। माधव, ज्ञानानां सहस्राणि दुष्प्रबोधानि। सर्वं जगत् मयि पश्य, स्वयमपि च, निष्कल्मष, ब्रह्माणं रुद्रं च; दिव्यदृष्टिं ददामि ते।" एवं उक्त्वा, स महर्षिः स्वदेहे सर्वं प्रादर्शयत्, हरिं च सर्वदेवतामूलं सम्बोधितवान्। "किमेतद् मायया, मन्त्रबलात्, द्रव्यशक्त्या वा, अथवा ध्यानबलात्, विष्णो?" इति पृष्ट्वा, "एवं मोहं त्यक्त्वा युद्धाय यतस्व," इति पुनरुवाच। तस्य वचः श्रुत्वा, तस्य च अद्भुतमाहात्म्यं दृष्ट्वा, देवाः पुनः पलायिताः; तदा ब्रह्मा जगत्पतिः, पद्मयोनि, नारायणं स्थितमविचलितं संयम्य तस्थौ। ब्रह्मणः वचः श्रुत्वा, येन स पराजितः, विष्णुः महर्षिं समीपं गत्वा प्रणनाम। तदा क्षुपः दुःखितः, स महर्षिं पूजयित्वा, शीघ्रं दधीचिं प्रणम्य, क्लेशेन प्रार्थयामास। "दधीचे, क्षमस्व, भगवन्; मया यदकृतं तदज्ञानात्, सखे। त्वं रुद्रभक्तः, विष्णोः वा अन्येषां वा देवतानां किमस्ति ते? कृपां कुरु, परमेश्वर; दुष्टेषु भक्तिरदुर्लभा। भक्तश्रेष्ठ, ममादृशेषु अधमेषु क्षत्रियेषु भक्तिरप्यदुर्लभा।" एवं श्रुत्वा, तं प्रतिगृह्य, तपःश्रेष्ठः दधीचिः, मुनिश्रेष्ठः, नृपं देवान् च शप्तवान्। "रुद्रकोपाग्निना, इन्द्रेण सह देवाः, महर्षयः, विष्णुना च सह, भगवता नाशं यान्तु।" ततः स भगवान् द्विजश्रेष्ठः, दक्षस्य पुण्ये महायज्ञे, क्षुपं शप्त्वा पुनः तमुवाच। "नृपश्रेष्ठ, राज्ञा देवाः पूजनीयाः, गणैश्च; किन्तु ब्राह्मणाः एव बलवन्तः समर्थाश्च।" एवं उक्त्वा, स महर्षिः स्वमाश्रमं प्रविवेश; राजा दधीचिं प्रणम्य स्वगृहं प्रतस्थे। तत्स्थानं पुण्यतीर्थं अभवत्, स्थानेश्वराख्यं; यः तत्र गच्छति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति। एवं संक्षेपेण क्षुपदधीचयोः विवादः, दधीचमहात्म्यं च भवस्य चोक्तं, महर्षे। यः कश्चित् एतं दिव्यं क्षुपदधीचयोः विवादं पठति, स अकालमृत्युञ् जित्वा देहान्ते ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यः चैतद्युद्धं पठित्वा संग्रामे प्रविशति, तस्य मृत्युभयं नास्ति, स च सदा विजयी भवति।