ततः स देवदेवो जनार्दनः, विप्रश्रेष्ठं कषुपं उपसृत्य, तव विजयाय दधीचिना सह सर्वतो यत्नं करिष्यामीति प्रतिजज्ञे। तस्य वचः श्रुत्वा कषुपः जनार्दनं प्रति "एवं भवतु" इति प्रोक्तवान्। ततः प्रभुः अपि तस्य ब्राह्मणस्य दधीचेराश्रमं जगाम। भगवान् भक्तवत्सलः स ब्राह्मणरूपं धारयित्वा, मुनिं दधीचिं समुपेत्य प्रणम्य, लोकगुरुवदुवाच— "हे दधीचे, ब्राह्मणश्रेष्ठ, भगवत्सेवनारतः सदा, एकं वरं याचे त्वत्तः; दातव्योऽयं मया।" तदा देवाधिदेवेन याचितो दधीचिः विष्णुं प्रति प्राह— "यद् इच्छसि सर्वं जानामि; नाहं त्वत्तः अपि भीतः। त्वं ब्राह्मणरूपेण आगतः, जनार्दन; भूतं भविष्यद् वर्तमानं च त्वमेव, देवाधिदेव जनार्दन। रुद्रस्य प्रसादेन सर्वं वेद्मि; त्यज ब्राह्मणरूपं, स्थिरात्मन्। त्वं कषुपेन पूजितोऽसि, मधुसूदन। जानामि भक्तेषु तव स्नेहं, हे हरि; भक्तवत्सलता त्वयि युक्ता, भगवन्। यदि मयि कापि भीतिः अस्ति, भगवत्सेवनारते मयि, तद् त्वं सत्येन ब्रूहि, पद्मलोचन वरद। तस्मात् सत्यमेव वदामि— नाहं भीतोऽस्मि, जनार्दन; न देवात्, न दानवान्मर्त्याद्वापि, न ब्राह्मणात्, कस्यापि भीर् मम नास्ति।" एवं दधीचिवचः श्रुत्वा जनार्दनः क्षणेन ब्राह्मणरूपं त्यक्त्वा, स्वस्वरूपे स्मयमानः प्राह— "नहि क्वापि ते भीरस्ति, स्थिरव्रत; त्वं भगवत्सेवनारतः, सर्वज्ञः च। केवलं एकवारं वद— 'भीतोऽस्मि' इति, नमस्ते। ममाज्ञया, ब्राह्मणश्रेष्ठ, एतत् कषुपाय सभायां वद।" एवमपि विष्णोः सामवाक्यं श्रुत्वा महर्षिः दधीचिः तमुत्तमं देवमुवाच— "नाहं भीतः।" देवदेवस्य शम्भोः पिनाकिनः, शर्वस्य, शङ्करस्य शक्त्या, सर्वज्ञः स महर्षिः। ततो दधीचिवचः श्रुत्वा हरिः कोपाविष्टः सन् चक्रं समुत्क्षिप्य, मुनिं दग्धुमुद्यतः। किन्तु तदानीं विष्णोः सुदर्शनचक्रं दधीचिसामर्थ्येन, कषुपस्य सन्निधौ, शिखायां मन्दम् अभवत्। तद् दृष्ट्वा चक्रधारिणः चक्रं शिथिलं जातम्, दधीचिः स्मयमानः, यो व्यक्ताव्यक्तकारणं, तमुवाच— "भगवन्, यदेतत् सुदर्शनाख्यं चक्रं यत् पूर्वं महता प्रयत्नेन त्वया प्राप्तम्, तद् विष्णोः शस्त्रमिति प्रसिद्धम्। एष भवरचितः शुभः चक्रो मां न हिंसितुमिच्छति; तस्मात् ब्रह्मास्त्रादिभिः प्रयत्नं कुरु।" एवं वचः श्रुत्वा, स्वशस्त्रं शक्तिहीनं दृष्ट्वा, स पुनः सर्वतः सर्वाण्यस्त्राणि ससर्ज। तदा अक्षयं सुरगणाः विष्णुं सहायतुं समुपेत्य, बलवन्तो ब्राह्मणं प्रति युद्धाय स्थिताः। दधीचः कशाग्रं गृहित्वा, भवं स्मृत्वा, सर्वेभ्यः सुरेभ्यः वज्रास्थिं ससर्ज, सर्वेश्वरः सन्। दिव्यम् एकं त्रिशूलं उत्पन्नमभूत्, यत् प्रलयाग्निवत् दीप्तिमान्, देवान् दग्धुमुद्यतमिव महाप्रलयाग्निः। इन्द्रनारायणादीनां सर्वाण्यस्त्राणि त्यक्तानि, तानि त्रिशूलं प्रणेमुः, मुनिश्रेष्ठ। तदा सर्वे देवाः, भग्नबलाः, पलायिता द्विजोत्तम; तदा श्रीविष्णुः, नरश्रेष्ठ, स्वदेहात् सृष्टवान्— दिव्यानि गणशतानि सहस्रशः, स्वसदृशानि; तानि सर्वाणि मुनिश्रेष्ठेन क्षणेन दग्धानि। तदा विस्मयाय हरिः विश्वरूपं सञ्जह्रे; स च ब्राह्मणश्रेष्ठः साक्षात् तं हरिं तद्रूपं ददर्श। तदा भागशः दधीचः देवगणान्, रुद्रसंघान्, तेषां गणसमूहांश्च ददर्श। तदा विश्वरूपे देहे ब्रह्माण्डसंघातानपि ददर्श; तद् दृष्ट्वा च्यवनः विस्मितः अभवत्। स तदा विष्णुं विश्वेश्वरं, अजं, सर्वव्यापिनं सम्बोध्य, तं विष्णुं विश्वरूपं जलाभिषेकेन सिञ्चित्वा, महर्षे। "त्यज मायां, महाबाहो; रूपाणि मिथ्या भवन्ति। माधव, ज्ञानानां सहस्राणि दुरवगाहानि। मां समं सर्वं पश्य, आत्मानं च, ब्रह्माणं रुद्रं च; दिव्यदृष्टिं तुभ्यं ददामि।" एवं उक्त्वा स मुनिः स्वदेहे सर्वमदर्शयत्, हरिं च, सर्वदेवाधिपतिं, संबोधितवान्— "किमेतत् मायया, किं वा मन्त्रशक्त्या, वा द्रव्यशक्त्या, वा ध्यानशक्त्या, विष्णो?" "तस्मात् त्यज मायां, युद्धाय यत्नं कुरु" इति वचः श्रुत्वा, तस्य अद्भुतं माहात्म्यं दृष्ट्वा— देवाः पुनः पलायिताः। किन्तु विश्वेश्वरः ब्रह्मा पद्मयोनिः नारायणं स्थितमवस्थाप्य, निगृह्य तस्थौ। ब्रह्मणः वाक्यं श्रुत्वा, येन स पराजितः, श्रीविष्णुः महर्षिं उपसृत्य प्रणनाम। कषुपः दुःखितः, मुनिश्रेष्ठं सत्कृत्य, शीघ्रं दधीचिं प्रणम्य, शोकाकुलः प्रार्थयामास— "दधीच, क्षमस्व, भगवन्; मया यत् कृतं, अज्ञानतः कृतम्, सखे। त्वं रुद्रभक्तः, विष्णोः वा अन्येषां देवतानां किं ते?