लिङ्गपुराणम्

देवाधिपतयः अन्ये च अक्लिष्टं जनार्दनं सम्यक् पूजयित्वा स्तुत्वा च, विनयेन प्रणिपत्य, भक्त्या नम्रशिरसः तं सम्यक् न्यवेदयन्। "भगवन्, दधीच इति नाम ब्राह्मणः पूर्वं मम मित्रं, धर्मवित्, आत्मनिग्रही च, यः प्रसिद्धः आसीत्। सः सर्वेभ्यः अवध्यः, सदा शंकरपूजनरतः। सः मम अवज्ञया सभायां सव्यपादेन शिरसि प्राहृत्य ताडितवान्। देवदेव, विश्वेश्वर विष्णो, सः मां ताडयित्वा, मदेन उन्मत्तः, सर्वत्र गर्वेणोक्तवान्—‘नाहं कस्यचित् भीतः।’ भगवन्, तं ब्राह्मणं दधीचं जेतुम् इच्छामि; त्वं यथोचितं कुरु, हे जनार्दन।" हरिः तु तस्य महात्मनः दधीचस्य अवध्यत्वं विज्ञाय, महेशस्य अतुलां शक्तिं स्मृत्वा, नृपं प्रति उवाच—"नृपते, ब्राह्मणानां, ये ब्रह्मणः क्षुधया जाताः, महेश्वरात् न किञ्चन भीः। विशेषतः रुद्रभक्तानां सर्वत्र अभयत्वं, किं पुनः दधीचस्य? अतः, महाराज, त्वया जयः न भविष्यति; शापार्थं अहं देवैः सह तं ब्राह्मणं क्लेशयिष्यामि। तस्य शापेन, नृपते, दक्षयज्ञे मम देवैः सह नाशः भविष्यति, पुनः उत्थानं च। अतः त्वाम् उपगम्य, ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहं सर्वतो यत्नं करिष्यामि दधीचस्य जयाय।" एवं श्रुत्वा, क्षुपः जनार्दनं प्रति "एवं भवतु" इति उक्त्वा, सः भगवान् अपि दधीचब्राह्मणस्य आश्रमं जगाम। तत्र सः भक्तवत्सलः भगवान् ब्राह्मणरूपं धारयित्वा, दधीचं मुनिं उपेत्य, प्रणम्य, लोकगुरुवत् तं संबोधितवान्—"दधीचे, ब्राह्मणश्रेष्ठ, भगवद्भक्तिपरायण, अहं त्वत्तः एकं वरं याचे; त्वया दातव्यः।" तदा देवाधिपतेः उक्तः दधीचः विष्णुं प्रत्युवाच—"भगवन्, यत् त्वया इच्छ्यते, तत् सर्वं जानामि; अहं त्वत्तः अपि न भीतः। त्वं ब्राह्मणरूपेण आगतः, जनार्दन; त्वं भूतभव्यवर्तमानरूपः। रुद्रस्य प्रसादेन अहं सर्वं जानामि; ब्राह्मणरूपं त्यज, स्थिरव्रत। त्वं देवदेवेन क्षुपेन पूजितः, मधुसूदन। भगवन्, भक्तेषु तव स्नेहं जानामि; भक्तवत्सलता ते युक्ता। यदि मयि कापि भीः अस्ति, भगवन्, त्वं तां सत्येन ब्रूहि, वरदायक कमलनयन। तस्मात्, अहं सत्यं वदामि—नाहं भीतः, जनार्दन; न देवात्, न दानवात्, न ब्राह्मणात्, न कस्यचित्।" एवं दधीचस्य वचः श्रुत्वा, जनार्दनः क्षणेन ब्राह्मणरूपं परित्यज्य, स्वस्वरूपे स्मयमानः उवाच—"दधीचे, तव क्वापि भीः नास्ति, स्थिरव्रत; त्वं भगवत्पूजनरतः, सर्वज्ञः च। त्वया केवलं एकवारं ‘अहं भीतः’ इति वक्तव्यम्—नमस्ते! मम आज्ञया, ब्राह्मणश्रेष्ठ, सभायां क्षुपाय एतद् वद।" एवमपि विष्णोः सान्त्वनवचनं श्रुत्वा, महर्षिः दधीचः तं देवश्रेष्ठं प्रत्युवाच—"नाहं भीतः।" शम्भोः, पिनाकधारिणः, शर्वस्य, शंकरस्य, सर्वज्ञस्य देवस्य प्रभावेन महर्षिः तिष्ठति। तदा तस्य वचः श्रुत्वा, हरिः क्रुद्धः अभवत्, चक्रं समुत्क्षिप्य, सः मुनिवरं दग्धुम् उद्यतवान्। विष्णोः सुदर्शनचक्रं तु, दधीचस्य प्रभावेन, क्षुपस्य सन्निधौ शिरसि मन्दं जातम्। तदा चक्रस्य मन्दतां दृष्ट्वा, चक्रधरं दधीचः प्रहसन्, यः साक्षात् व्यक्ताव्यक्तकारणम्, इत्युवाच—"भगवन्, यत् सुदर्शनं चक्रं त्वया पूर्वं महता प्रयत्नेन प्राप्तं, यद् विष्ण्वायुधं विख्यातम्, तद् भवस्य शुभं चक्रं मां न हिंसितुम् इच्छति; अतः त्वं ब्रह्मास्त्रादिभिः यत्नं कुरु।" एवं वचः श्रुत्वा, स्वास्त्रस्य शक्तिहीनतां च दृष्ट्वा, विष्णुः पुनः सर्वतः सर्वाण्यस्त्राणि तस्य प्रति सृष्टवान्। तदा अक्षयाः देवाः विष्णुं सहायमकरोत्, ताः महाबलाः ब्राह्मणं केवलं युद्धाय ययुः। दधीचः तु कशाग्रं गृहीत्वा, भवं स्मृत्वा, सर्वेभ्यः देवभ्यः वज्रास्थि निर्ममे, सर्वथा स्वामी। दिव्यं त्रिशूलं प्रादुरासीत्, यत् प्रलयानलसमप्रभं, देवांश् दग्धुम् उद्दिश्य, इव अपरः कालाग्निः। इन्द्रनारायणादिभिः त्यक्तानि सर्वाण्यस्त्राणि त्रिशूलं प्रणेमुः। सर्वे देवाः, बलं भग्नं दृष्ट्वा, पलायितवन्तः, द्विजोत्तम; तदा पुण्यात्मा विष्णुः, पुरुषोत्तमः, स्वदेहात् दिव्यगणान् शतसहस्रसंख्या उत्पादितवान्। तान् सर्वान् मुनिश्रेष्ठः सहसा दग्धवान्। तदा विस्मयाय, हरिः विश्वरूपं बभूव; स च ब्राह्मणश्रेष्ठः साक्षात् तं हरिरूपं ददर्श। दधीचमुनिः तदा पृथक् देवसंघान्, रुद्रगणान्, तेषां च गणान् ददर्श। तत्रैव विश्वरूपे देहे ब्रह्माण्डसंघातान् अपि ददर्श; तं दृष्ट्वा च्यवनः विस्मयं जगाम।