लिङ्गपुराणम्

शैलादिः पृष्टवान्—“महर्षे, कथं स महान् तपस्वी दधीचिः महादेवात् वज्रत्वं प्राप्तवान्? यथाहं मृत्युम् अतिक्रान्तवान्, तथा त्वया तदाख्यातव्यम्।” तदा शैलादये प्रोक्तम्—“ब्रह्मणः पुत्रः क्षुपो नाम राजा, महातेजाः, दधीचेः सखाभूत्। कालेन महता विवादः जातः—क्षत्रियाणां श्रेष्ठता वा ब्राह्मणानां वा? स विवादः सर्वत्र प्रसिद्धः अभवत्। तदा स राजा अष्टदिक्पालकस्वरूपं गृहीत्वा, आत्मानं इन्द्रत्वेन, अग्नित्वेन, यमत्वेन, निरृतित्वेन च दर्शयामास। तथैव वरुणः, वायुः, सोमः, धनदः च स एव अभवत्। अहं प्रभुः—न संशयः—मां कदापि न अवमाननीयम्। स देवः महत्तमः, तस्मात् अहं च्यवनात् उत्पन्नः इति सदा अवगन्तव्यः। स च न कदापि तिरस्कर्तव्यः, सदा पूजनीयः। एवं श्रुत्वा स ऋषिः तं वृक्षं तथैव मनसा चिन्तितवान्। तदा दधीचिः, च्यावनिः, उग्रश्च—एते त्रयः ब्राह्मणाः, महात्मानः, तं वृक्षं शिरसि ताडितवन्तः। दधीचिः वामपाणिना ताडयामास, क्षुपः तु वज्रेण दधीचिं प्रहारं कृतवान्। पूर्वकाले ब्रह्मलोकमध्ये स ब्रह्मणः क्षुधया जातः, वज्रं कार्यार्थं प्राप्तवान्, वज्रधरेण प्रभुणा आज्ञापितः। स्वेच्छया मानवत्वं प्राप्तवान्, राजपदं च स्वीकृतवान्; तस्मात् स राजा ब्राह्मणश्रेष्ठं विजितवान्। यथा वज्रधारी इन्द्रः बलसम्पन्नः तमसावृतः भूमौ पतितः, तथा स ब्राह्मणश्रेष्ठः वज्रेण ताडितः। तदा स दुःखितः भृगुं स्मृतवान्; शुक्रः तं वज्रहतनं सन्तापग्रस्तं च उपचारयामास। योगबलात् श्रेष्ठः embodied भृगुः तत्र आगत्य दधीचेः शरीरं यथापूर्वं पुनः कृतवान्। शुक्रः उवाच—“दधीच महाभाग! त्वं देवदेवं उमापतिं, यं ब्रह्मादयः पूजयन्ति, तं निर्मलम् ईश्वरं सम्पूज्य, त्र्यम्बकस्य प्रसादेन अजेयः भव। मृत्युञ्जयमन्त्रस्य लाभः मया प्राप्तः, तस्मात् मृत्युभयं नास्ति। शम्भुभक्तानां मृत्युभयम् अत्र नास्ति; एषः मृत्युञ्जयमन्त्रः शिवस्य, तं त्वां वदामि। त्र्यम्बकं वयं पूजयामः, यः त्रैलोक्यपिता, त्र्यायतनपिता, त्रिगुणाधिपः। स त्र्यंशानां, त्र्यग्नीनां, त्रिविधस्वरूपस्य, त्रिवेदानां च महादेवः, सुगन्धिः, पुष्टिवर्धनः। सर्वेषु भूतेषु, त्रिगुणेषु, प्रकृतौ, इन्द्रियादिषु, देवगणे, सर्वभूतेषु च स एव व्याप्यस्ति। स गन्धरूपेण पुष्पेषु, पुष्टिः पुरुषधर्मः। महतः विशेषान्तं स एव पितामहः—विष्णोः, ब्रह्मणः, मुनिनां च। स इन्द्रदेवानां च पिता, पुष्टिवर्धनः; स अमृतो रुद्रः, कर्मणा तपसा च प्राप्यते। अध्ययनात् योगेन ध्यानात् च वयं तम् उपास्महे; एषा सत्यता मृत्युपाशान्मोचनाय, हे भव, तव इच्छया। स एव बन्धनमुक्त्योर् दाता, यथा ककुभात् बिम्बफलस्य; मृत्युञ्जयमन्त्रः मया शंकरात् प्राप्तः। एवं जपेन, होमेन, अभिषेकपूर्वकं जलं पित्वा, लिङ्गसन्निधौ ध्यानपरः सन्, मृत्युभयं नास्ति।” एवं तस्य वचः श्रुत्वा, दधीचिः शंकरं तपसा सम्पूज्य, वज्रसारत्वं, अजेयत्वं, अनवमर्द्यत्वं च प्राप्तवान्। स देवेशं पूजयित्वा, वज्रसारशरीरः, अतिशयेन दृढत्वं प्राप्तवान्। ततः स दधीचिः राजानं शिरःपादे ताडितवान्, क्षुपोऽपि वज्रेण दधीचिं वक्षसि ताडितवान्। तद्वज्रं तु महात्मनः दधीचेः वज्रसारशरीरत्वात्, परमेश्वरस्य च शक्त्या, नाशयितुं न अशक्नोत्। दधीचेः अजेयत्वं दृष्ट्वा, क्षुपः हरिं मुकुन्दं, पद्मनिभलोचनं, इन्द्रसहोदरं पूजयामास। तस्य पूजनात् श्रीभूयुतः पुरुषोत्तमः, शङ्खचक्रगदाधरः, तुष्टः प्रकटितः। स प्रभुः किरीटी, पद्महस्तः, सर्वाभरणभूषितः, पीताम्बरधरः, देवासुरसमावृतः, गरुडध्वजः दिव्यदर्शनं दत्तवान्। स राज्ञा जनार्दनं दृष्ट्वा, प्रणम्य, वरणीयैः वाक्यैः स्तुत्वा उवाच—“त्वमेव आदि, अनन्तः, मूलम्, हे जनार्दन। त्वं पुरुषः, जगन्नाथः, विष्णुः, सर्वेश्वरः; त्वं ब्रह्मा, पुरुषः, विश्वरूपः, पितामहः। त्वमेव आद्यसत्यं, परं ज्योतिः, परमात्मा, परमधाम, श्रीपतिः, भूमिपतिः, ईश्वरः। रुद्रः तव कोपात् तमसा आवृतः सम्भवति; तव प्रसादात् जगत्कर्ता ब्रह्मा रजसा उत्पद्यते। तव प्रसादात् विष्णुः शुद्धात्मा पुरुषोत्तमः; हे हरि, विष्णो, नारायण, विश्वरूप, कालस्वरूप! महाभूतानि, तन्मात्राणि, इन्द्रियाणि च सर्वाणि त्वया स्थापितानि, हे विश्वमूर्ते, महेश्वर! महादेव, जगन्नाथ, पितामह, लोकगुरो, प्रसन्नो भव, देवेश, प्रसन्नो भव, परेश!” एवं क्षुपराजस्य स्तुत्या श्रीकृष्णः प्रसन्नः अभवत्।