यः पुरुषः अहंकार-मोह-सङ्ग-तमःदोषैः विमुक्तस्वभावः, एतां परमां पथां ज्ञात्वा सदा पशुपतियोगे भक्त्या युक्तः स्यात्। यः शुद्धः, जितेन्द्रियः, श्रद्धावान् च सन्, एतत् पाशुपतव्रतम् ध्यायति पठति च, स सर्वपापानि नाशयति। तस्य पापरहितात्मनः, रुद्रलोकप्राप्तिः भवति; एवं वसिष्ठः च द्विजश्रेष्ठाः अन्ये च ऋषयः, एतत् श्रुत्वा रुद्रलोकस्थिता अभवन्, शिवबलात्। ते सर्वे भस्मना लिप्ताङ्गाः, अभिषिक्ताः, कामरहिताः, युगान्ते अपि रुद्रलोकस्थिता अभवन्। अतः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, ये विकलाङ्गाः अपि वा दुर्वर्णाः, यदि रूपयुक्ताः स्युः, तान् न कदापि अवमानयेत्, यथोचितं महायोगिवत् सदा पूजयेत्। किम् अधिकं वक्तव्यम्? हे द्विजश्रेष्ठ, ये भवभक्ताः, तान् यथाशक्त्या शिववत् पूजयेत्, अत्र संशयः नास्ति। ये ब्राह्मणाः अपि अशुचयः सन्ति, यदि ते भवभक्ताः स्युः, तान् दधीचिवत् पूजयेत्, यः देवेन्द्रं विजित्य स्थितः। एवं, नारायणः अपि अस्मिन् लोके रुद्रभक्त्या, निःसंशयं, तस्मात् ये भस्मलिप्ताङ्गाः, जटिलाः, मुण्डिताः, नग्नाः, विविधरूपधारिणः, तान् शिववत् मनसा वाचा कर्मणा च पूजयेत्। एवम् उक्ते, शौनकः पप्रच्छ—"कथं दधीचिः, जनार्दनं देवेन्द्रं संग्रामे विजित्य, कुपं राजानं पादेन ताडितवान्? कथं च महातपाः दधीचिः महादेवाद् वज्रभावं प्राप्तवान्? एतत् शैलादे! त्वं यथामृत्युञ्जयः, तथा वद।" ब्राह्मणपुत्रः कुपो नाम राजा, ब्रह्मणः पुत्रः, तेजस्वी, दधीचिसखा अभवत्। कालेन विवादः उत्पन्नः—कः श्रेष्ठः, क्षत्रियः वा ब्राह्मणः इति, स सर्वत्र प्रसिद्धः। राजा अष्टदिक्पालरूपं धारयामास; स इन्द्रः, अग्निः, यमः, निरृतिः, वरुणः, वायुः, सोमः, धनदः इति। "अहं प्रभुः, न संशयः, मां न अवमानयेत्," इति स उक्तवान्। "स देवः महत्तरः; अहं च्यवनवंशसम्भूतः, तस्मात् मां न अवमानयेत्, सदा पूजयेत्," इति श्रुत्वा, मुनिः वृक्षं तद्वत् पश्यामास। दधीचिः, च्यावनिः, उग्रः च, त्रयो ब्राह्मणश्रेष्ठाः, वृक्षस्य शीर्षे प्रहृतवन्तः; दधीचिः वाममुष्टिना ताडितवान्, कुपः वज्रेण दधीचिं छित्त्वा ताडितवान्। प्राचीनकाले ब्रह्मलोकस्थः, सः ब्रह्मणः क्रोधात् जातः, वज्रं प्राप्तवान्, वज्रधरस्यानुज्ञया। स्वेच्छया सः नररूपं धृत्वा, राजकार्यं कृतवान्; तस्मात् सः बलवान् राजा ब्राह्मणश्रेष्ठं विजितवान्। यथा वज्रधारी बलसमन्वितः तमसाविष्टः भूमौ पतितः, तथा ब्राह्मणश्रेष्ठः अपि वज्रेण ताडितः पतितः। तदा दुःखितः सः भागर्वं स्मृतवान्; शुक्रः योगबलात् तत्र आगत्य, दधीचेः शरीरं यथापूर्वं कृतवान्। शुक्रः उवाच—"दधीचे, त्वं देवदेवं उमापतिं, ब्रह्मादिभिः पूजितं, निर्मलम् ईश्वरं पूजयित्वा, त्र्यम्बकस्य प्रसादेन अजेयः भव। मयापि अयममृत्युः प्राप्तः। शिवभक्तानां मृत्युभयं नास्ति; अयममृत्युः शिवसंबन्धः, तव कथयामि।" "त्र्यम्बकं जगतां पितरं, त्रिलोकपितरं, त्रिगुणेश्वरं, त्रितत्त्वत्र्यग्नित्रैगुण्यत्रिवेदात्मानं, सुगन्धिं पुष्टिवर्धनं, सर्वत्र पूजयामः। सर्वभूतेषु, त्रिगुणेषु, प्रकृतौ, इन्द्रियेषु, देवेषु, भूतगणेṣu च, स एव सुगन्धिः पुष्टिवर्धनः। स एव विष्णोः, ब्रह्मणः, ऋषीणां च पिता; इन्द्रस्य देवतानां च पिता; तस्मात् सः पुष्टिवर्धनः। तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसा च प्राप्यते। अध्ययनयोगध्यानैः तम् उपास्महे। एष सत्येन, भवान् मृत्युपाशान् विमुच्यताम्, हे भव, तव इच्छया।" "सः बन्धनं मोक्षं च ददाति, यथा ककुडुम्बकः स्तम्भात् विमुच्यते। अयममृत्युमन्त्रः मया शंकरात् लब्धः। एवं जपहोमसंस्कारैः, लिङ्गसन्निधौ ध्यानयुक्तः, दिवानिशं जलपानात्, मृत्युभयं नास्ति।" इति श्रुत्वा, कुपः शंकरं तपसा पूजयित्वा, वज्रसारत्वं, अजेयत्वं, अपराजेयत्वं प्राप्य। एवं दधीचिः देवेशं पूजयित्वा, अजेयत्वं, वज्रसारत्वं च प्राप्तवान्। ततः सः राजा पादमूले ताडितः, कुपः दधीचिं वज्रेण वक्षसि ताडितवान्। सः वज्रः महात्मनः दधीचेः शरीरं न नाशयितुम् अशकत्, परमेश्वरबलात् वज्रसारशरीरत्वात्। दधीचेः अजेयत्वं दृष्ट्वा, कुपः हरिं मुकुन्दं, पद्मनाभं, इन्द्रसहोदरं च पूजयामास।