लिङ्गपुराणम्

सर्वे देवाः ऋषयश्च जगति मनुष्याश्च जन्मन्यवस्त्रिण एव जायन्ते, वस्त्रधारणं तु पश्चात् भवति। यः इन्द्रियजयेन न संयतः, सः वस्त्राणि धारयन् अपि नग्न एव स्यात्; आत्मसंयमेन तु यः संरक्षितः, स एव वस्त्रैः न रक्ष्यते, किन्तु स्वयमेव सुरक्षितः इति श्रुयते। क्षमा, धैर्यं, अहिंसा, सर्वसङ्गपरित्यागः, समानदृष्टिः च—मानावमानयोः—एते परमावरणानि उच्यन्ते। यः भस्मना अभिषिक्तः, मनसा च भवं ध्यायति, सः सहस्रशः अपकृत्यपि कृतवान् चेत्, भस्मस्नानेन सर्वं दग्ध्वा शुद्धिं प्राप्नोति। यथा अग्निः तेजसा वनं दहति, तथा भस्म सर्वपापं दहति। अतः यः त्रिः सततम् उद्यतः सन् भस्मस्नानं करोति, सः गणेशस्य पन्थानं प्राप्नोति, सर्वयज्ञैः संनिचित्य परमव्रतं समारभते। ये महादेवं लीलातत्त्वनिष्ठया चिन्तयन्ति, ते उत्तरमार्गेण अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। ये तु दक्षिणमार्गं गताः, श्मशानं सेवमानाः, ते लघुत्वं, महत्त्वं, सूक्ष्मत्वं, प्राप्तिं च सिद्धयः लभन्ते। इच्छाशक्तिः, क्रियाशक्तिः, ज्ञानशक्तिः, सङ्कल्पमात्रेण सर्वसिद्धिः—एतानि मार्गाः श्मशानगतानां; तथैव सूक्ष्मत्वादिसिद्धयः च। इन्द्रादयः सर्वे देवाः कामिकव्रतं कृत्वा परमेश्वरत्वं प्रापुर्यशसा विश्रुताः। यः अहङ्कारमोहसङ्गतामसदोषरहितः, सः एतं परममार्गं विज्ञाय सदा पशुपतियोगे स्थितः स्यात्। यः शुद्धः, संयतः, श्रद्धालुः, सः एतं पाशुपतव्रतं ध्यायन् जपन् सर्वपापानि नाशयति। पापरहितात्मनः ते रुद्रलोकं यान्ति; एवं वसिष्ठाद्याः द्विजश्रेष्ठाः श्रुत्वा, शुभ्रभस्मलेपिताङ्गाः, अनङ्गिनः, रुद्रस्य लोके शिवबलात् स्थिताः। अतः विकृतरूपोऽपि अशुचिर्वा, यः रूपसम्पन्नः, सः न कदापि निन्द्यः, सदा पूज्यः, यथा महायोगी। किमु विस्तरेण? भवभक्ताः सर्वैः प्रयत्नैः पूजनीयाः, शिववत्—नात्र संशयः। अशुचयः ब्राह्मणाः अपि, यदि भवभक्तिपरायणः, ते पूज्याः, यथा दधीचिः इन्द्रं जित्वा स्थितः। एवं नारायणः अपि रुद्रभक्त्या अस्मिन्लोके निःसंशयं स्थितः; अतः ये भस्मलेपिनः, जटिलाः, मुण्डाः, नग्नाः, विविधरूपिणः, ते सदा शिववत् पूज्याः, मनसा वाचा कर्मणा च। इतः परं, शौनकः पृष्टवान्—“कथं दधीचिः कुपं पादेन ताडयित्वा, जनार्दनं देवेश्वरं युद्धे जित्वा, विजयी अभवत्? कथं च दधीचिः महातपाः महादेवात् वज्रभावं प्राप? एतद् वद, शैलादे! यथा त्वं मृत्युञ्जयोऽभूः।” तदा उक्तम्—कुपः नाम राजा, ब्रह्मणः पुत्रः, महातेजाः, दधीचिसखा बभूव। कालान्तरे विवादः अभवत्—कः श्रेष्ठः, क्षत्रियः वा ब्राह्मणः इति। कुपः अष्टदिक्पालरूपं कृत्वा—इन्द्रः, अग्निः, यमः, निरृतिः, वरुणः, वायुः, सोमः, धनदः—अहम् एवेश्वरः इति, न कदापि अवज्ञेयः इति चोक्तवान्। सः महादेवः अपि अतिशयेन महान्; अतः अहम् अपि च्यवनवंशसम्भवः इति। सः सदा पूज्यः, न कदापि अवज्ञेयः। तद् श्रुत्वा, दधीचिः तं वृक्षं तथैव मनसा दृष्टवान्। दधीचिः, च्यावनिः, उग्रः—एते ब्राह्मणश्रेष्ठाः—वृक्षं मूर्ध्नि ताडितवन्तः; दधीचिना वामपाणिना, कुपेन वज्रेण ताडितः दधीचिः भूमौ पतितः। पूर्वे ब्रह्मलोकस्य काले, कुपः ब्रह्मणः क्षुधया जातः; वज्रं लब्ध्वा, वज्रधरस्यानुज्ञया, पुरुषत्वं गत्वा राजानम् अभवत्; तेन सः ब्राह्मणश्रेष्ठं विजितवान्। यथा वज्रधारी इन्द्रः, बलवान्, तमसावृत्तः, भूमौ पतितः, एवं दधीचिः वज्रेण ताडितः। तदा दुःखितः, दधीचिः भर्गवं स्मृतवान्; शुक्रः योगबलात् आगत्य, दधीचिं पूर्ववत् कलेवरं कृत्वा, तं शमयामास। शुक्रः उवाच—“दधीचे! देवदेवं उमापतिं पूज्य, ब्रह्मादिभिः पूज्यमानं, निष्कलङ्कं—त्र्यम्बकस्य प्रसादात् त्वं अभेद्यः भव। एषः मृत्युञ्जयत्वं मया प्राप्यते। शम्भुभक्तानां मृत्योः भयम् नास्ति; शिवस्येदं मृत्युञ्जयत्वं ते निगदयामि।” “वयं त्र्यम्बकं यजामहे, त्रैलोक्यपितरं, त्र्ययपितरं, त्रिगुणेश्वरं, त्र्यंशस्य, त्र्यग्नेः, त्रिस्वरूपस्य, त्रिवेदस्य, महादेवं, सुगन्धिं, पुष्टिवर्धनम्। सर्वभूतेषु, सर्वत्र, त्रिगुणेषु, प्रकृतौ, इन्द्रियेषु, देवगणेषु च सः विराजते। पुष्पेषु यथा गन्धः, तथा परमेश्वरः; पुष्टिः मनुष्यस्य स्वभावः।” एवं शिवमहिमानं, पाशुपतव्रतस्य माहात्म्यं, दधीचिकथां च, ऋषयः श्रुत्वा, पुण्यं प्राप्नुवन्ति।