लिङ्गपुराणम्

भस्मना सर्वं विशुद्धतमं भवति; भस्मशक्त्या समन्वितः जनान् सम्प्रक्षिपति। यः कश्चित् अग्निहोत्रं कृत्वा त्र्यायुषं जीवति, स मम भस्मन्याश्रितया शक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते। यत् प्रकाशते तत् ‘भस्म’ इति कथ्यते, यच्च विशुद्धिं करोति तदपि भस्माख्यं; तद् भस्म भक्षयता सर्वाणि पापानि विनश्यन्ति, अतः तस्य नाम ‘भस्म’ इति। पितरः तापपायी ज्ञेयाः, देवाः सोमजाः; सर्वं जगत् चराचरं अग्निसोमस्वरूपम् अस्ति। अहम् अग्निः तेजस्वी, एषा च महती अम्बिका सोमरूपिणी; अहम् अग्निसोमस्वभावः, अहमेव पुरुषः। अतः, हे पुण्यश्लोकाः, भस्म मम शक्तिरिति कथ्यते; तत्र अहम् आत्मशक्तिं स्वरूपं च धारयामि, तेन तद् स्थितम् अस्ति। ततः प्रभृति, लोकेषु रक्षार्थं, अशुभनिवारणाय च, भस्म गृहिणीनां सुतप्रसूत्यन्तेऽपि रक्षायै युज्यते। यः भस्मस्नानेन शुद्धचित्तः, जितक्रोधेन्द्रियः, मम समीपमागतः, स पुनरावृत्तिं न गच्छति। पशुपतव्रतं कपिलयोगश्च स्थापितौ; पूर्वं हि एषः पशुपतः कृतः, स चानुत्तमः। अन्येऽश्रमवासिनः स्वयम्भुवाऽन्यतः कृताः; मया तु लज्जामोहभयात्मकं सृष्टम्। देवर्षयः नग्ना एव जायन्ते, तथा अन्ये मनुष्या अपि वस्त्रहीनाः एव लोके जन्म लभन्ते। यः इन्द्रियाणि न विजित्य वस्त्राणि धारयति, स नग्नः; आत्मनिग्रहसंयुक्तः तु वस्त्रहीनोऽपि रक्षितः एव; वस्त्रं कारणं न मन्यते। क्षमा, धृति, अहिंसा, सर्वसंगपरित्यागः, समानमानापमानदृष्टिः—एते परमावरणानि। भस्मना अनुलेपितः, भावं मनसा चिन्तयन्, सहस्रशः दुष्कृत्यं कृतवानपि, यः भस्मस्नानं करोति—भस्म तत्सर्वं दहति, यथा तेजसा वह्निः वनं दहति। अतः यः त्रिसन्ध्यं सततं भस्मस्नानं करोति, स गजाननपथं प्राप्नोति, सर्वयज्ञान् संगृह्य परमव्रतं समारभते। ये महादेवं लीलातत्त्वनिष्ठा उपासते, ते उत्तरमार्गेण अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। ये तु दक्षिणमार्गं गताः, श्मशानसेविनः, तेऽणिमा-गरिमा-लघिमा-प्राप्त्यादिसिद्धिम् आप्नुवन्ति। इच्छाशक्तिकामशक्तिधृतिशक्तयः, सङ्कल्पमात्रेण सर्वसिद्धिप्राप्तिश्च—एते श्मशानगतैः प्राप्ताः; तथा अणिमा-गरिमा-लघिमा-प्राप्त्यादयः। इन्द्रादयः देवाः कामिकव्रतम् आस्थाय, सर्वे परमेश्वर्यं प्राप्नुवन्, तेषां तेजः सर्वत्र प्रसिद्धम्। यः मानमोहसंगतमःदोषरहितः, एतत् परममार्गं ज्ञात्वा, सदा पशुपतियोगे युक्तः स्यात्। यः शुद्धः, जितेन्द्रियः, श्रद्धावान्, एतत् पशुपतं ध्यानं जपं च करोति, स सर्वपापानि नाशयति। सर्वपापविनिर्मुक्तात्मानः ते रुद्रलोकं यान्ति; एतत् श्रुत्वा वसिष्ठादयः द्विजश्रेष्ठाः—श्वेतभस्मलेपिताङ्गाः, विरक्ताः, कल्याणकालान्ते रुद्रलोके स्थिताः, शिवशक्त्या। अतः, विकृतरूपिणोऽपि अशुद्धाङ्गाः, यदि रूपवन्तः, ते न कदापि निन्दनीयाः, किन्तु सदा पूजनीयाः, हे द्विजोत्तम, महायोगिवत्। किं बहुना? हे द्विजोत्तम, भावभक्ताः सर्वतोऽपि यत्नेन पूजनीयाः, यथा शिवः—अत्र न संशयः। येऽपि अशुद्धब्राह्मणाः, भावभक्तिपरायणाः, तान् पूजयेत्, यथा दधीचः देवेन्द्रं जित्वा स्थितवान्। तथैव, नारायणोऽपि अस्मिन् लोके रुद्रभक्त्या—न संशयः—अतः ये भस्मलेपिताङ्गाः, तान् सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्। जटिलाः, मुण्डिताः, नग्नाः, विविधरूपिणश्च, ते सदा शिववत् पूजनीयाः, मनसा, वाचा, कर्मणा च। एतस्मिन्नन्तरे, शौनकः पप्रच्छ—कथं दधीचः पुण्यात्मन्, जनार्दनं देवेन्द्रं संग्रामे विजित्य, पादेन क्षुपं नृपतिं ताडितवान्? कथं महातपाः दधीचः महादेवात् वज्रभावं प्राप्तवान्? एतद् शैलादे, यथात्वं मृत्युञ्जयं विजित्य, वक्तुमर्हसि। क्षुपो नाम राजा, ब्रह्मसुतः, महातेजाः, दधीचस्य सखा बभूव। कतिपयकालात्, क्षुपदधीचयोः मध्ये विवादः समुत्पन्नः—कः श्रेष्ठः, क्षत्रियः वा ब्राह्मणः इति—स सर्वत्र प्रसिद्धः अभवत्। राजा दिशां पालकानां रूपाणि धारयामास; तेन स इन्द्रः, अग्निः, यमः, निरृतिश्च। तथा वरुणः, वायुः, सोमः, धनदश्च; अहं प्रभुः—न संशयः—मां न कदापि अवमन्तव्यम्। स महादेवः, पुण्यात्मन्, अपि च महान्; अतः, सदा च्यवनवंशजः इति मां मन्येत। स इह कदापि न अवमाननीयः; सदा पूजनीयः। इति श्रुत्वा, मुनिः तं वृक्षं तथैव दृष्टवान्। दधीचः, च्यावनि, उग्रश्च, त्रयः ब्राह्मणश्रेष्ठाः, वृक्षस्य शीर्षे ताडितवन्तः; दधीचः वाममुष्ट्या, क्षुपः वज्रेण दधीचं छित्त्वा, बलवान् अभवत्। पूर्वं ब्रह्मलोकस्य काले, स ब्रह्मणः क्षुधया जातः; वज्रं प्रयोजनाय प्राप्तवान्, वज्रधारिणा प्रभुणा आज्ञापितः। स्वेच्छया स पुरुषत्वं प्राप्तवान्, नृपकार्यं च कृतवान्; तस्मात् स बलवान् राजा ब्राह्मणश्रेष्ठं विजित्य स्थितवान्।