लिङ्गपुराणम्

यदा महर्षिषु श्रेष्ठे ब्राह्मणे स्थिते, तदा मृत्युरुवाच— "मया त्वं बद्धोऽसि, ब्राह्मणश्रेष्ठ! अद्याहं श्वेतं यमलोकं नयामि। किं ते रुद्रेण, देवाधिपतिना, कृतम्? कुत्र तव भक्तिः, कुत्र तव पूजनं, कुत्र तव पूजनस्य फलं? अहं कुतः, मम भीः कुतः? श्वेत, त्वं मया एव बद्धः।" एवं वदति तस्मिन्लिङ्गे, हे श्वेतवर्ण, तव रुद्रः महेश्वरः प्रतिष्ठितः—स एव स्थाणुः महादेवः। कथं तं परमेश्वरं पूजयेत्? तदा साक्षात्सदाशिवः स्मयमानः स्वयमेव तत्र समुपस्थितः, तं द्विजं हन्तुं समागतं हन्तुं, मृत्युम्—स्मरशत्रुम्, यजमानं, हरं—विनाशयितुम्। ततः शीघ्रं परमशिवः त्रिनेत्रः त्र्यम्बकः, अम्बिकया, नन्दिना, गणेश्वरैः सहितः, प्रकटितः। सः त्वरितं जीवितं सृष्टवान्, भयात् भवस्य निरीक्ष्य; स च महाबलवान् मुनिसन्निधौ पतितः, द्विजश्रेष्ठ। सः घोरं निनादं कृत्वा, मृत्युनाशिनं दृष्ट्वा, केवलदृष्ट्या, ब्राह्मणश्रेष्ठ, भवः निहतः। देवेश्वराः महेश्वरं प्रति उच्चैः विललापुः; ते अम्बिकां उमां च प्रणम्य, महर्षयः प्रमोदिताः। दिव्याः सुराः दिवः सुरभिणः शीतलाः सुमनसः पुष्पवृष्टिं कृत्वा, भवमुनिशिरसि न्यवर्षयन्। मृत्यौ हते दृष्ट्वा, शैलसुतः विस्मितः, अजरं शिवं शङ्करं प्रणेमे। बालभावेन हतः सः "अनुग्रहं कुरु" इति मुनिश्रेष्ठं, महेश्वरं, गणाध्यक्षं प्रार्थयामास। तदा भगवान् प्रभुः, द्विजश्रेष्ठे अनुग्रहं दर्शयित्वा, तस्मिन्नेव प्रविष्टः; मृत्योर् विनष्टं गूढं शरीरं दृष्ट्वा, तत्क्षणादेव तदाकरोत्। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, भक्त्या मृत्युञ्जयं शङ्करं पूजय—यो सर्वेभ्यः मोक्षं भोगं च ददाति। किम् बहुना? त्यक्त्वा, भवम् उपास्य; परमया भक्त्या तं प्रति, त्वं शोकात् विमुक्तो भविष्यसि। एवं तदा ब्रह्मणा उक्ताः ब्रह्मवादिनः ऊचुः—"देवेशस्य रुद्रस्य धनुर्धरस्य भक्तिरस्तु।" "कस्मिन् तपसि, हे देव, वा कस्मिन् यज्ञे वा व्रतेन वा, द्विजातयः भगवतः भक्ताः भवन्ति?" इति पृष्टम्। "न दानैः, न तपसा, न ज्ञानैः, न यज्ञैः, न हविषा, न व्रतैः, न वेदैः, न योगशास्त्रैः, न संयमैः, हे द्विजश्रेष्ठ—शिवस्य या भक्तिः, सा केवलं तस्य प्रसादेनैव सम्पद्यते।" इति श्रुत्वा, ते सर्वे परमर्षयः, क्लान्ताः, भार्यापुत्रैः सह पितामहम् प्रणेमुः। तस्मात्, पाशुपतभक्तिः धर्मार्थकामेषु सिद्धिदा। सा मुनये जयमदात्, सर्वमृत्युञ्जयं च। प्राचीनकाले दधीचिः भक्त्या हरिममृत्युनाथं जितवान्। अहं जरां पादेन हत्वा वज्रसारत्वमवाप्नुवम्; मृत्युमपि महादेवस्य स्तुत्या जितवान्। महादेवस्य प्रसादेन मृत्युञ्जयोऽहमभवम्, यथा श्वेतवपुर्मुनिरपि मृत्युमजैषीत्। "भगवन्, कथं भवस्य प्रसादेन देवदारुवनवासिनः दिव्यं शरणं प्राप्तवन्तः, तद्वद," इति पृष्टम्। तदा स्वयंभूर्भगवान् तान् महात्मनः, देवदारुवने स्थितान्, तपसां तेजसा विराजमानान्, स्वयमेव प्रोवाच। "एषः देवः महादेवः, स ज्ञेयः महेश्वरः; तस्मात् परं न किञ्चिदस्ति। सः देवेषु, ऋषिषु, पितृषु च स्वामी; सहस्रयुगान्ते सर्वाणि भूतानि लयं नयति। एषः भगवतः महेश्वरः कालरूपेण सर्वेभ्यः संहरति; स्वशक्त्या स एव सर्वाणि भूतानि सृजति। स एव चक्रिणां वज्रिणां च लक्षणयुक्तः श्रीवत्सचिह्नितः; कृतयुगे योगी, त्रेतायां यज्ञरूपः। द्वापरे कालाग्निः, कलौ धर्मध्वजः; एते रुद्रस्य रूपाणि पण्डितैः प्रतिपादितानि।" "बाह्यतः चतुरस्रं लिङ्गं, पीठे अन्तः अष्टाश्रं, उपरि वृत्तं सुन्दरं च पूजनीयम्। तत्र—तमोऽग्निः, रजः ब्रह्मा, सत्त्वं विष्णुः प्रकाशकः; एकरूपस्यापि एतानि विभूतिरूपाणि। यत्र यत्र स ब्रह्म योगयुक्तः तिष्ठति, तत्र तत्र ईशानं देवेशं पूजयेत्, अक्षयेश्वरम्।" "क्रोधजितेन्द्रियाः ब्राह्मणश्रेष्ठाः लिङ्गं सम्यग्भावेन पूजयन्ति, सर्वलक्षणसम्पन्नम्। अङ्गुष्ठमात्रं, समरूपं, समस्तैः अनुमोदितं, तुल्यपीठं, अष्टाश्रं वा षोडशाश्रं वा, पूजनीयम्।" "पीठं सुवृत्तं, दिव्यं, सर्वकामदं, आधारः द्विगुणो वा तुल्यः, सर्वैः अनुमोदितः। गोमुखं पीठं तृतीयांशं, शुभलक्षणचिह्नितं, सर्वतो वर्तुलसूत्रयुक्तं, यवप्रमाणं, द्विजोत्तम। सुवर्णरजतशिलाताम्रनिर्मितं वा, पीठस्य विस्तारः त्रिगुणः सर्वतो भवेत्।" "वृत्तं, चतुरस्रं, षडश्रम्, त्रिकोणं वा, निर्दोषं, दीप्तं, शुभलक्षणचिह्नितं च। विधिवत् पूज्यलक्षणयुक्तं पात्रं स्थाप्य, वेदीमध्ये स्थापयेत्, द्विजश्रेष्ठाः। सुवर्णबीजैः पूरितं, मन्त्रैः ब्राह्मणैः संस्कृतं, ततः पञ्चगव्यैः शुद्धैः लिङ्गं स्नापयेत्।" एवं, हे द्विजश्रेष्ठाः, शिवस्य महात्म्यं, भक्तेः महत्त्वं च प्रतिपादितम्।