लिङ्गपुराणम्

देवाधिदेव! यथाक्रमं संन्यासस्य विधिं त्वया व्याख्यातव्यम्, येन वयं दुर्दमं जटिलं देवाधिदेवं पश्येम। तत्र प्रथमं गुरोः समीपे श्रद्धया वेदान् अधीत्य, तेषां अर्थं सदा विचिन्त्य, मुनिधर्मे प्रतिष्ठाय, द्विजश्रेष्ठ! अथवा वेदाध्ययनसमाप्त्याः पश्चात्, अथवा द्वादशवर्षेभ्यः अनन्तरं, स्नात्वा, पत्नीं गृह्य, सुतान् धर्मिष्ठान् उत्पाद्य, मुनिः स्वं धनं पुत्रेभ्यः यथायोग्यं विभज्य, यज्ञेशाय अग्निष्टोमादीन् यज्ञान् सम्पाद्य, पश्चात् वनं गत्वा, तत्र परमात्मानं पूजयेत्, द्वादशवर्षं वा एकवर्षं वा अग्निपरायणः तिष्ठेत्। अथवा द्वादशपक्षाणि, अथवा द्वादशदिनानि, केवलं क्षीरपरायणः शान्तः सर्वदेवान् पूजयेत्। एवं यज्ञान् सम्पाद्य, मन्त्रैः अग्नौ पात्राणि समर्प्य, मृण्मयानि जलमध्ये स्थाप्य, धातुमयानि गुरवे दद्यात्। सर्वं धनं ब्राह्मणेभ्यः अकिञ्चनं दत्त्वा, भूमौ गुरवे नमस्कृत्य, विरक्तः संन्यासि संन्यासं कुर्यात्। शिखां छित्वा, यज्ञसूत्रं त्यक्त्वा, पञ्च होमाः जलमध्ये समर्प्य, ‘भूः स्वाहा’ इति वदेत्। ततः शिवस्य मोक्षार्थं व्रतैः उपवासैः, वा केवलं जलपरायणः तिष्ठेत्। अथवा पत्रैः, क्षीरैः, फलैः जीवन्, संन्यासि जीवन्नपि मृतवत् भवति; न चेत् षण्मासे वा संवत्सरे वा। संन्यासि स्वदेहस्य गमनादिकं दुःखं सह्येत्; एवं कृत्वा शिवसंयोगं कर्मणा अपि प्राप्नोति। तत्क्षणमेव श्रद्धायुक्तः दृढव्रती मोक्षं प्राप्नोति। अथवा संन्यासेन, अथवा एतेनैव विधिना, रुद्रभक्तः शुभव्रतैः, यज्ञैः, विविधैः दानैः, होमैः, शास्त्रैः, वेदैः लब्धैः मोक्षं प्राप्नोति। एवं श्वेतः महात्मा सतत्त्वभक्त्या मृत्युम् अभिभूतवान्। भवतः महादेवस्य, शङ्करस्य, परमात्मनः भक्तिर्भवतु। एवं ब्रह्मणा संबोधितः ब्राह्मणश्रेष्ठः, ऋषयः श्वेतस्य पुण्यकथां पप्रच्छुः। पर्वतकुहरे स्थितः, कीर्तिमान् ऋषिः श्वेतः, आयुः समाप्तः, पूजारतः महेश्वरं भक्त्या स्तौति स्म। सः रुद्राध्यायेन, ‘नमः’ इति आरभ्य, द्विजश्रेष्ठ! तदा तेजस्वी कालः, आयुः समाप्तं ऋषिं गृहीतुं आगतः। कालः तं ब्राह्मणश्रेष्ठं गृहीतुं समुपस्थितः। श्वेतः कालं दृष्ट्वा, आयुः समाप्तेऽपि, शङ्करं स्मृत्वा, त्र्यम्बकं पूजयामास; दिव्यं त्र्यम्बकं, सुगन्धिं, पुष्टिवर्धनं स्मृत्वा पूजयामास। “मृत्युः मृत्युम् अहं, मृत्युः मम किं करिष्यति?” इति लोकभीषणः कालः श्वेतं स्मितं कृत्वा उवाच। “आगच्छ, आगच्छ श्वेत! किम् अस्य विधेः फलम्? रुद्रः, भगवन्, विष्णुः, वा ब्रह्मा, लोकनाथः? मया गृहीतः जनः को रक्षयितुं समर्थः? तव क्रूरविधिः भगवतः किं प्रयोजनम्?” इति। “त्वां गृहीतुं आगतः अस्मि—क्षणे यमलोकं। तव आयुः समाप्तः, मुने, अहं गृहीतुं स्थितः अस्मि।” भैरवस्य धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, श्वेतः महर्षिः ‘हाहा रुद्र! रुद्र! रुद्र!’ इत्य् उदग्रं चक्रे। सः महादेवं निरीक्ष्य, कालं अपि दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णनेत्रः, व्याकुलः, विषण्णः अभवत्। “काल! यदि वृषध्वजः भगवन् अस्ति, तव किं? अस्मिन् लिङ्गे शङ्करः, रुद्रः, सर्वदेवतामूलम् अस्ति।” “सतत्त्वभक्तानां, महात्मनां मम सदृशानां, किम् प्रयोजनम्? गच्छ, गच्छ यथागतः।” श्वेतस्य वचनं श्रुत्वा, कालः क्रुद्धः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भीमः, पासहस्तः, सिंहनादं कृत्वा, पुनः पुनः ताडयित्वा, श्वेतं बन्धनं चकार। सिंहनादं कृत्वा, पुनः पुनः ताडयित्वा, कालः श्वेतं बन्धित्वा, तं उवाच—“मया बद्धः असि, ब्राह्मणश्रेष्ठ! अद्य श्वेतं यमालयं गमयामि। तव रुद्रः, देवाधिदेवः, किं कृतवान्?” “क्व तव भक्ति: क्व तव पूजा: क्व तव पूजाफलम्? क्व अहं, क्व मम भीः? श्वेत! त्वं मया बद्धः असि।” “अस्मिन् लिङ्गे, श्वेत! तव रुद्रः, महेश्वरः, प्रतिष्ठितः; स्थिरः महादेवः—कथं पूज्यः?” तदा सदाशिवः स्वयं स्मितं कृत्वा, द्विजं हन्तुं आगतं मृत्युघ्नं हरं वध्यं कर्तुं समुपस्थितः। शीघ्रं परमः शिवः, त्र्यंबकः, अम्बिका, नन्दि, गणेश्वरैः सह, प्रकटितः। सः शीघ्रं जीवितं निर्माय, भवं भीतः दृष्ट्वा, ऋषेः समीपे पतितः। सः उच्चैः नादं कृत्वा, मृत्युघ्नं दृष्ट्वा, केवलं दृष्टिपातेन, ब्राह्मणश्रेष्ठ! भवं हतः। देवेश्वराः महेश्वरं प्रति उच्चैः विलप्य, अम्बिकां, उमां च नमस्कृत्य, महर्षयः हर्षिताः। आकाशस्थाः जीवाः दिव्यं शीतलं सुगन्धि पुष्पवर्षं भवं ऋषिं शिरसि समर्पयामासुः। मृत्युः हतः इति दृष्ट्वा, पर्वतपुत्रः विस्मितः, अव्ययाय शिवाय, शङ्कराय, प्रणनाम।