लिङ्गपुराणम्

सुदर्शनस्य पत्न्या सह संयोगाय तत्र आगतः धर्मराजः सुदर्शनं महाभागं प्रीत्या अभ्यधावत्—"किं कर्तव्यं इदानीं?" इति पप्रच्छ। तदा सुदर्शनः ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रत्युवाच—"कृतं प्रेमकार्यं, तुष्टोऽस्मि," इति। ततः सुदर्शनः हृष्टः ब्रह्मणश्रेष्ठं पुनः उवाच—"यथा इच्छसि, तया रमस्व; अहं यातुम् इच्छामि।" तदनन्तरं धर्मराजः हर्षितः स्वस्वरूपं प्रकटयामास। स धर्मराजः सर्वकामान् दत्त्वा, दीप्तिमान् सन्, ब्राह्मणश्रेष्ठं उवाच—"मया तया न रमितम्, न मनसा अपि। न संशयः, न स्पृष्टा; केवलं तव श्रद्धां परीक्षितुम् आगतः। धर्मेनैव त्वया मृत्युः जितः।" इत्युक्त्वा, "अहो तपस्याः प्रभावः!" इति कृत्वा तत्रतः निर्जगाम। अतः सर्वे अतिथयः सदा एव एवं पूजनीयाः। किं वदामि द्विजश्रेष्ठ? ये भाग्यहीनाः, ते शीघ्रं शङ्करे शरणं गन्तव्यम्। ब्रह्मणः वचनानि श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः दुःखितः, विषण्णदृष्टिः ब्रह्मणं प्रणम्य उवाच—"महाभाग! जीवितानि अस्माकं उपेक्षितानि, स्त्रियः च व्याकुलाः; महादेवं निरपराधं दृष्ट्वा अपि तं निन्दितवन्तः। सर्वव्यापकं त्रिशूलधारिणं पिनाकपाणिं नीलरक्तं शप्तवन्तः; अज्ञानात्, केवलं दृष्ट्वा शापशक्तिः विफला जाता।" "देवाधिदेव! यथाक्रमं त्यागविधिं व्याख्याय, येन वयं देवाधिदेवं तीक्ष्णं घोरं जटिलं द्रष्टुं शक्ष्याम।" तदनन्तरं ब्रह्मणः उवाच—"प्रथमं, गुरोः समीपे श्रद्धया वेदान् अधीत्य, तेषां अर्थं चिन्तयित्वा, ऋषिधर्मे निष्ठां कृत्वा, अथवा द्वादशवर्षे वेदाध्ययनं समाप्त्वा स्नात्वा, पत्नीं गृहीत्वा, धर्मपुत्रान् उत्पाद्य, ऋषिः स्वधनं पुत्रेषु यथायोग्यं विभज्य, यज्ञेश्वराय अग्निष्टोमादि यज्ञान् कृत्वा, वनं गत्वा परमात्मानं पूजेत्।" "द्वादशवर्षं वा एकवर्षं वा अग्निहोत्रेण जीवनं कृत्वा, अथवा द्वादशपक्षं, वा द्वादशदिनं, क्षीराहारः शान्तः सर्वदेवान् पूजेत्।" "एवं यज्ञान् कृत्वा, मन्त्रैः पात्राणि अग्नौ स्थापयित्वा, मृण्मयानि जलं स्थापयित्वा, धातुमयानि गुरवे दत्त्वा, सर्वं धनं ब्राह्मणेभ्यः वितर्य, भूमौ गुरुम् प्रणम्य, विरक्तः संन्यासं कुर्यात्।" "शिखया केशान् छित्वा, यज्ञसूत्रं त्यक्त्वा, पञ्चाहुतिं जलं दत्त्वा 'भूः स्वाहा' इति ब्रूयात्। ततः शिवमुक्त्यर्थं व्रतैः उपवासैः, जलमात्रेण वा जीवेत्। अथवा पत्रैः, क्षीरैः, फलैः वा जीवन्, जीवन्नपि मृतवत् भवेत्; यदि न, षण्मासे वा वर्षे वा।" "स्वशरीरे निर्गमनादि दुःखं सहित्वा, एवं कृत्वा शिवसाक्षात्कारं प्राप्नुयात्। तत्क्षणं भक्त्या व्रतैः मोक्षः लभ्यते। अथवा त्यागेन, अथवा एतेनैव विधिना, रुद्रभक्तः शुभव्रतैः, यज्ञैः, दानैः, होमैः, शास्त्रवेदलाभैः मोक्षं प्राप्नोति।" "एवं श्वेतः, सतत्त्वभक्त्या, मृत्युः जितः; शिवे, शङ्करे, परमात्मनि, भवतां भक्तिः अस्तु।" एवं ब्रह्मणः उक्तं श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्वेतस्य पुण्यकथां पृष्टवन्तः। पर्वतकुहरे निवसन्, आयुः समाप्तः, श्वेतः नाम ऋषिः आसित्, यः महेश्वरं भक्त्या पूजयामास। स रुद्राध्यायेन 'नमः' इति आरभ्य, महातेजस्वी कालः तस्य समीपं आगतः। कालः तं ब्राह्मणश्रेष्ठं गृहीतुं समुपस्थितः; श्वेतः कालं दृष्ट्वा, आयुः समाप्तं जानीत्वा, शङ्करं स्मृतवान्। स धर्मात्मा त्र्यम्बकं स्मृत्वा पूजयामास—त्र्यम्बकं देवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। "मृत्युः मम किं करिष्यति, यतः अहं मृत्युमृत्युः?" इति स विश्वभीषकं कालं दृष्ट्वा श्वेतं हसन् उवाच—"आगच्छ, आगच्छ, श्वेत! किम् फलम् तव अस्मात् कर्मणः? रुद्रः, भगवन्, विष्णुः, ब्रह्मा वा जगदीश्वरः?" "मम गृहीतस्य रक्षणे कः समर्थः, ब्राह्मणश्रेष्ठ? तव घोरं कर्म भगवतः किम्? त्वां गृहीतुं आगतः अस्मि—क्षणमात्रेण यमलोकं नयामि। आयुः समाप्तं, ऋषे, तव गृहीतुं स्थितः अस्मि।" भैरवस्य धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, महर्षिः 'अलास् रुद्र! रुद्र! रुद्र!' इति उच्चैः अक्रोशत्। महादेवं दृष्ट्वा, कालं अपि दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णनेत्रः, व्याकुलः, दुःखितः। "यदि वृषध्वजः भगवान् उपस्थितः, तदा कालः किं करिष्यति? अस्मिन् लिङ्गे शङ्करः रुद्रः सर्वदेवतास्रोतः।" "सतत्त्वभक्तानां महात्मनां मम इव, किं तव उपयोगः, वीर्यवान्? यथा आगतः, तथा गच्छ।" श्वेतस्य वचनं श्रुत्वा, कालः क्रुद्धः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, घोरः, पाशधारः, सिंहनादं कृत्वा, पुनः पुनः ताडयित्वा, श्वेतं बन्धनं कृत्वा, तं उवाच।