लिङ्गपुराणम्

सा पतिव्रता, दुःखिता, असहायाऽपि, अश्रूणि मुक्त्वा पतिं सम्बोध्य यथोक्तम्—‘नाथ, किं इदं उक्तम्?’ इति शोकाकुला वाणीम् उदैरयत्। तस्याः वचनं श्रुत्वा, सुधर्शनः पुनः अब्रवीत्—‘सर्वं दातव्यं, सुभगे, शिवाय; शिवः हि अतिथिः स्वयमेव। अतः सर्वे अतिथयः सदा पूजनीयाः।’ इति पतिवचनं श्रुत्वा सा पतिव्रता तदादेशं यज्ञशेषवत् गृहीत्वा, तदनुसारं अचरत्, द्विजश्रेष्ठ। तदा धर्मः, विशिष्टब्राह्मणरूपं धारयन्, ऋषेः गृहम् अगच्छत्। तं दृष्ट्वा, निष्कलुषा भार्या ब्राह्मणं पाद्यादिभिः सम्यक् पूजयामास। सा तेन सम्यक् पूजिता धर्मः ब्राह्मणः स्वयं अब्रवीत्—‘भद्रे, तव बुद्धिमान् पतिः सुधर्शनः कुत्र अस्ति?’ तस्मै यथोचितं भोजनं पेयं च दत्त्वा, ब्राह्मणः अब्रवीत्—‘सुभगे, त्वं अपि अत्र आत्मानं दातव्यं।’ सा स्त्री, लज्जया आच्छादिता, पूर्वं उक्तं स्मरन्ती, पतिसंविधानं च चिन्तयन्ती, पतिं पुनः अभ्यधावत्। पतिवचनात् सा आत्मानं दातुं उद्युक्ता अभवत्। तस्मिन् काले, सुधर्शनः महर्षिः द्वारदेशे आगत्य ताम् आह्वयत्—‘आगच्छ, आगच्छ, सुभगे, कुत्र गतासि?’ अतिथिः तदा तं सम्बोध्य अब्रवीत्—‘सुधर्शन, भाग्यवन्त, अद्य अहं तव भार्यया सह सङ्गाय आगतः; किं कर्तव्यं?’ सुधर्शनः हृष्टः ब्राह्मणं प्रति अब्रवीत्—‘यथेष्टं सा उपभुज्यताम्; अहं गच्छामि।’ तदा धर्मराजः हर्षितः स्वस्वरूपं प्रकाशयामास। सर्वं यथेष्टं दत्त्वा, धर्मः उज्ज्वलः, अब्रवीत्—‘ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहं तां न उपभुक्तवान्, न मनसा अपि। न स्पृष्टवान्; केवलं तव श्रद्धां परीक्षितुम् आगतः। धर्मेणैव मृत्युः जितः, त्वया धर्मात्मन्।’ इत्युक्त्वा, ‘तपस्याः प्रभावः!’ इति धर्मः तत्रत्यं त्यक्त्वा गच्छत्। अतः अतिथिः सदा एव एवं पूजनीयः। किं अधिकं उच्यते, द्विजश्रेष्ठ? ये भाग्यहीनाः, ते शीघ्रं शङ्करे शरणं गच्छेयुः। एवं ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः दुःखी, विषण्णनेत्रः, ब्रह्माणं नमस्कृत्य अब्रवीत्—‘भाग्यवन्त, अस्माकं जीवाः अवमानिताः, स्त्रियः दुःखिता; महादेवम् अपापम् दृष्ट्वा, तं अवमृत्य। सर्वव्यापिन्, त्रिशूलधारिन्, पिनाकपाणिः, नीलरक्तः, शप्तः; अज्ञानात् शापस्य शक्तिः केवलं दर्शनात् नष्टा। देवाधिदेव, यथाक्रमं त्यागं कथय, येन तेजस्विन्, भयंकर, जटिलं देवाधिदेवम् पश्येम।’ प्रथमतः, गुरुशिष्येण श्रद्धया वेदान् अधीत्य, तेषां अर्थं नित्यं चिन्तयित्वा, ऋषिधर्मे प्रतिज्ञाय, द्विजश्रेष्ठ। अथवा, वेदाध्ययनसमाप्त्याः, द्वादशवर्षेण स्नात्वा, पत्नीं गृहीत्वा, सुतान् धर्मिष्ठान् उत्पाद्य। ऋषिः, पुत्रेभ्यः यथायोग्यं वित्तं वितर्य, यज्ञान् अग्निष्टोमादीन् यज्ञेशाय समर्प्य। वनं प्राप्य, परमात्मानं पूजयेत्, तत्र द्वादशवर्षं वा एकवर्षं अग्निसंयुज्य वसेत्। अथवा द्वादशपक्षं वा द्वादशाहं क्षीराहारः शान्तः सर्वदेवान् पूजयेत्। एवं यज्ञान् कृत्वा, याज्ञपात्राणि अग्नौ मन्त्रैः निक्षिप्य, मृण्मयानि जलं स्थाप्य, धातुमयानि गुरवे दद्यात्। सर्वं धनं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, भूमौ गुरुम् नमस्कृत्य, विरक्तः, यति त्यजेत्। शिखायुतं केशं छित्वा, यज्ञोपवीतं त्यक्त्वा, पञ्चाहुतिं जलं ‘भूः स्वाहा’ इति जपन् दद्यात्। ततः शिवमोक्षार्थं यति व्रतैः उपवासैः वा जलाहारः वासं कुर्यात्। अथवा पत्रैः, क्षीरैः, फलैः वा जीवन्, जीवन्नपि मृतवत् भवेत्; न चेत्, षण्मासे वा संवत्सरे। यति स्वदेहे निर्गमनादि दुःखं सह्येत्; एवं कृत्वा, शिवसायुज्यं प्राप्नोति, कर्मणापि। भक्त्या व्रतैः युक्तः जनः साक्षात् मोक्षं प्राप्नोति। त्यागेन वा, एतेन वा विधिना, रुद्रभक्तः शुभव्रतैः, यज्ञैः, दानैः, हविभिः, शास्त्रैः, वेदैश्च मोक्षं प्राप्नोति। एवं श्वेतः, महात्मा, सतत्त्वभक्त्या मृत्युम् जितवान्। भवतु भवतः महादेवशङ्करपरमात्मभक्तिः। एवं ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्वेतस्य पुण्यकथां पृष्टवन्तः। पर्वतगुहायां स्थितः, दीर्घायुष्मान्, श्वेतो नाम ऋषिः आसीत्, पूजायां लीनः, महेश्वरं भक्त्या स्तुतवान्। रुद्राध्यायेन ‘नमः’ इत्यादिना स्तुत्वा, द्विजश्रेष्ठ, कालः महातेजस्वी, तस्य आयुः समाप्तेः समीपम् आगच्छत्। कालः तं ब्राह्मणश्रेष्ठम् हर्तुं उद्युक्तः, तस्य समीपं प्रादुरभवत्। श्वेतः कालं दृष्ट्वा, स्वस्य आयुः समाप्तेः, शङ्करं स्मृतवान्। स धर्मात्मा त्र्यम्बकं स्मृत्वा तं पूजयामास—त्र्यम्बकं दिव्यं, सुगन्धिं, पुष्टिवर्धनम्।