लिङ्गपुराणम्

क्षीरसमुद्रः सदा हरिवासः भवति। द्वितीयः समुद्रः, यः अमृतं धारयति, ब्राह्मणानां निषिद्धः। जनार्दनः, अविमुक्तेश्वरं काश्यां संप्राप्य, त्र्यम्बकं देवदेवेशं पयसा अभिषिच्य, परमया श्रद्धया स्वयमेव देहमिलनस्य अमृतं प्रयुज्य, प्रभुं पयसा अभिषिञ्चत्। ततो भगवाञ् ब्रह्मणा मुनिभिः सह पयः सिञ्चन्, यथापूर्वं क्षीरसमुद्रं स्वधाम कृतवान्। धर्मः महात्मना माण्डव्येन शप्तः, कृष्णेन च अन्यैः महर्षिभिः, यथा दुर्वाससा, वृष्णयः अपि शप्ताः। राघवः भ्रातृभिः सह महादुर्वाससा शप्तः, श्रीवत्सः अपि मुनिश्रेष्ठस्य पादप्रपातनात्। एते च अन्ये च बहवः ब्राह्मणाधीनाः अभवन्, विरूपाक्षं तु देवदेवं उमापतिं विना। एवं ते तेन मोहिताः शंकरं नाजानन्, अतिशयकठोरवचनानि उक्तवन्तः, स च भीषणः सन् अपि अदृश्यः अभवत्। तेषां ऋषीणां मनांसि विह्वलानि जातानि; ते प्रभाते दारूवनेन निर्गत्य, परमपीठे स्थितं महात्मानं पितामहम् उपसंपेतुः। तत्र गत्वा, क्लान्तचित्ताः मुनयः, शुभे दारूवने यत्किंचित् घटितं तत्सर्वं भगवते न्यवेदयन्। पितामहः मनसि विचार्य, तदा शीघ्रं यत्पूर्वं दारूवने पवित्रे घटितं तत्सर्वं स्मरामास। उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, भवाय नमस्कृत्य, ब्रह्मा दारूवननिवासिनः मुनीन् शीघ्रं अभाषत। "हन्त, नष्टभाग्याः यूयं, परममप्रतिमरत्नं न प्राप्तवन्तः; ब्राह्मणाः, निष्फलमिदं कृतवन्तः।" "यः दारूवने लिङ्गधरं दृष्टवान्, विकृताकृतिमिव, स एव परमेश्वरः। गृहस्थैः कदापि अतिथिं न अवमाननीयम्, द्विजाः; विकृतः वा सुन्दरः, मलिनः वा अनधीतः।" "स्मर्यते, मृत्युः कालश्च अपि, अतीतानि भूमौ ब्राह्मणश्रेष्ठेन सुदर्शनः अतिथिपूजया जयितौ। अन्यथा, गृहस्थैः ब्राह्मणैः च, यदीह आत्मशुद्ध्यै अतिथिपूजा परित्यज्यते, तर्हि तेषां पारगमनं न भवति।" "श्रूयते, सुदर्शनः गृहस्थः अपि, जयायां व्रतम् आदाय, स्वपत्नीं पतिव्रतात् उक्तवान्—'सुमध्यमे, सौभाग्यवती, सर्वं शृणु; गृहेषु कदापि अतिथिं न अवमाननीयम्।'" "सर्वः अतिथि: साक्षात् पिनाकधारि एव; अतः अतिथये दत्त्वा, स्वात्मवत् पूजनीयः।" एवं उक्त्वा, सा दुःखिता, अनाथवत्, पतिव्रता भार्या रुदती पतिम् उवाच—'नाथ, किं उक्तवान्?' तस्याः वचः श्रुत्वा, सुदर्शनः पुनरुवाच—'सर्वं शिवाय दातव्यं, शिवः एव अतिथिः।' अतः, सर्वे अतिथयः सदा पूजनीयाः; पतिना उपदिष्टा सा पतिव्रता भार्या... स तस्य आदेशं हविष्यशेषवत् गृह्णाति, ततः साक्षात् श्रद्धापरिक्षायै तथा आचरत्, द्विजश्रेष्ठ। धर्मः ब्राह्मणरूपं धारयन्, तदा मुनिगृहं आगतः; सा निष्पापपत्नी तम् दृष्ट्वा, पाद्यादिभिः ब्राह्मणं पूजयामास। तया सम्यक् पूजितः धर्मः ब्राह्मणरूपधारी स्वयं अवदत्—'भद्रे, तव प्राज्ञः पतिः सुदर्शनः कुत्र?' 'अलं भोज्यपेयेन, सुभगे, आत्मानं अपि अत्र दातव्यं,' इति स ब्राह्मणः उक्तवान्; सा तु लज्जया आवृताङ्गी, पूर्वोक्तं स्मरन्ती, पतिसंस्कारात् निगडितलोचना, विचिन्त्य किं कर्तव्यम्, धर्मे मनः निधाय, पुनरपि तम् उवाच। पतिसंज्ञया सा आत्मानं दातुम् उद्युक्ता, तस्मिन्नन्तरे, सुदर्शनः द्वारदेशे आगत्य, ताम् आह—'आगच्छ, भद्रे, कुत्र गतासि?' अतिथिः स्वयं तं प्रति अवदत्—'अद्य, सुदर्शन, सौभाग्यवत्, तव पत्न्या सह अहम् आगतः; किं कर्तव्यम्?' सुदर्शनः हृष्टः उक्तवान्—'यथेष्टं रमस्व; अहम् निर्गच्छामि, ब्राह्मणश्रेष्ठ।' तदा धर्मराजः प्रमुदितः स्वस्वरूपं प्रकाशयामास। सर्वं काम्यम् अददात्, तेजसा ज्वलन्, अवदत्—'ब्राह्मणश्रेष्ठ, न मया सा स्पृष्टा, नापि मनसा; विश्वासपरिक्षार्थं आगतः। धर्मेणैव त्वया मृत्युः जितः, न संशयः।' 'तपसोऽस्य प्रभावः!' इति उक्त्वा, धर्मः तत्रैव अन्तर्धीयते; अतः, सर्वे अतिथयः सदा एवं पूजनीयाः। किमधिकं वाच्यं, द्विजश्रेष्ठ? ये नष्टभाग्याः, शीघ्रं शङ्करे एव शरणं गन्तव्यम्। ब्रह्मणः एतानि वचनानि श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठाः दुःखितचित्ताः, विमिश्रदृष्टयः, ब्रह्माणं प्रणम्य ऊचुः—'महाभाग, अस्माकं जीवितं तिरस्कृतम्, योषितः च व्यथिताः; वयं दोषरहितं महादेवं दृष्टवन्तः, तथापि तं निन्दितवन्तः।' 'सर्वव्यापी त्रिशूलधारी पिनाकपाणिः नीलरक्तः शप्तः; अज्ञानात् तु, केवलदर्शनात्, अस्माकं शापशक्तिः निष्फला जाता।