लिङ्गपुराणम्

यथा पुरा दारुकावने मुनयः रुद्रं तिरस्कृतवन्तः, एवं ब्रह्मविदां सदा सेवा नमश्च कर्तव्या। ये च वर्णाश्रमविवर्जिताः, ये च वर्णाश्रमनिष्ठाः, तेषां सदा सत्कारः करणीयः। अथ किल भगवन्, यत् दारुकावने तैः तापसैः क्रियमाणं, तेषां तपसा विशुद्धात्मनां किमभवत्, इति श्रोतुमिच्छामि। नीललोहितः भगवान् कस्य रूपं धारयित्वा, विपरीतवेषधारी, दिशो वसनः, वीर्यं ऊर्ध्वं कृत्वा, कथं तत्र प्रविष्टः? तत्र रुद्रस्य, परमात्मनः, किमभवत्? भगवन्, यथावत् देवदेवस्य तत्र कृत्यं कथय। एवं श्रुत्वा, शास्त्रतत्त्ववितां श्रेष्ठः, श्रीमन् शिलादतनयः स्मितपूर्वकं भाषितवान्। दारुकावने मुनयः स्वपत्नीभिः, पुत्रैः, अग्निभिः सह, देवदेवस्य तुष्ट्यर्थं घोरं तपः कृतवन्तः। तैः तपसा प्रसन्नः जगद्गुरुः, बुद्धिमान्, वृषध्वजः, जटाधरः, परमेश्वरः, श्रीनीललोहितः अभवत्। स भगवान् तेषां कर्मलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुमिच्छन्, परीक्षार्थं श्रद्धया च क्रीडया च तदाचरितवान्। शङ्करः अपि, तेषां कर्मज्ञाननिष्ठानां दैवीषु दारुकावनेषु, वैराग्यलक्षणं ज्ञानं स्थापयितुमिच्छन्। ततः स भगवान् विचित्रं रूपं धारयन्, नग्नः, विरूपाक्षः, मोहाविष्टवद्भासमानः, द्विभुजः, श्यामवर्णः, दिव्ये दारुकावने प्रविष्टः। स प्रभुः सुन्दरतमः, मृदुस्मितः, भ्रूलीलया, गीतध्वन्या च, कामदेवप्रेरितां स्त्रीणां चेतसि रतिलीलां प्रादर्शयत्। तेन कामदहनः पुनः पुनः स्त्रीगणं सिञ्चन्, तासां रतिवर्धनं चकार, तद्रूपं परमसौन्दर्यमयम्। तं पुरुषं नीलरक्तवर्णं विचित्ररूपं दृष्ट्वा, पतिव्रतान्यपि स्त्रियः सस्मार्यं तं सन्मान्य अनुययुः। ताः स्त्रियः कुटीद्वारेषु स्थिताः, वस्त्राभरणविस्रस्ताः, चपलाङ्गनाः, तस्य कमलमुखात् स्मितं लब्ध्वा, वृक्षमध्ये निवसन्त्यः तं अन्वयुः। काचित् भवं दृष्ट्वा, मदमत्तलोचनाः, लज्जां विस्मृत्य भ्रूभिर्लीलां कृतवन्त्यः। अन्याः दृष्ट्वा स्मितपूर्वं, प्रसन्नमुख्यः, वस्त्रस्रस्ताः, मेखलाविस्रस्ताः, गीतं कृतवन्त्यः। केचन ब्राह्मणस्त्रियः तं दृष्ट्वा, नवपाटवस्त्रस्रस्ताः, विविधानि कङ्कणानि उत्सृज्य, स्वजनान् प्रति जग्मुः। काचित् तं दृष्ट्वा, न तं ज्ञातवती, वस्त्रपतनं, महावस्त्रविस्रस्तं च दृष्ट्वा, मदमत्तवद् ख्यातशाखासु, स्वजनैः सह, जगाम। केचिद् गीतं कृतवन्तः, केचिद् नृत्यं, केचिद् भूमौ पतिताः, अन्ये गजवत् उपविष्टाः, केचिद् ब्राह्मणश्रेष्ठान् समभाषन्त। अन्योन्यं स्मितपूर्वं दृष्ट्वा, परिष्वक्ताः, रुद्रस्य मार्गं रुद्ध्वा, स्वचातुर्यं प्रदर्शितवन्तः। केचिद् तं पृष्टवन्तः—'कः त्वम्?'—अन्ये—'इह उपविश'—इति। हृष्टचित्ताः पृष्टवन्तः—'कुतः आगतः? कृपां कुरुष्व।' केचिद् केशवस्त्रविस्रस्ताः, मोहवशात् अपतन्; पतिव्रतान्यपि, पतिसन्निधौ, भवमायया तथा अकुर्वन्। तासां स्त्रीणां कृत्यम् उक्तं च दृष्ट्वा श्रुत्वा च, परमेश्वरः, शुभाशुभविवर्जितः, मौनं आस्थितवान्। ब्राह्मणाः ताः स्त्रीगणं, शङ्करं च तादृशं दृष्ट्वा, तीक्ष्णतरं वचनं वदन्ति स्म, ते महर्षयः। तेषां तपः शङ्करेण नाशितम्, यथा सूर्यप्रकाशे तारागणः नश्यति। श्रूयते—ऋषिशापेन ब्रह्मापि महात्मा श्रीमूलं हृतवान्, यज्ञाश्च नष्टाः। भृगुशापेन विष्णुः अपि दशसु जन्मसु पतितः, सदा दुःखितः कृतः। इन्द्रः अपि धर्मवित्, गौतमेन ऋषिणा कोपात् शिश्नच्छेदं प्राप्य, भूमौ पतितः। शापेन वसवः गर्भवासं प्रप्ताः, मुनिशापेन नहुषः सर्पत्वं प्राप्तः। क्षीरसमुद्रः सदा हरिणः निवासः, द्वितीयः अमृतधारी ब्राह्मणैः निषिद्धः। जनार्दनः अविमुक्तेश्वरं वाराणस्यां प्राप्य, त्र्यम्बकं देवदेवं पयसा अभिषिञ्चत्। श्रद्धया परया मधुसूदनः स्वयं, शरीरसंयोगामृतं पयसा अभिषिञ्चत्। ततः स भगवाञ्जनैः ब्रह्मणा मुनिभिः सह पयः सिञ्चन्, यथापूर्वं क्षीरसागरं स्वनिवासं कृतवान्। धर्मः महात्मना माण्डव्येन शप्तः, वृष्णयः कृष्णेन च दुर्वासादिभिः महर्षिभिः। राघवः भ्रातृभिः सह महादुर्वाससा शप्तः, श्रीवत्सः च पण्डितपादपतनेन। एते चान्ये च बहवः ब्राह्मणाधीनाः अभवन्, विरूपाक्षं देवदेवं उमापतिं विना। एवं तैः मोहिता न शङ्करं विजज्ञुः; तीक्ष्णतरं वचनं वदन्तः, स च तत्रातिव्रश्च अदृश्यत। तदा ते मुनयः क्लेशितचित्ताः, प्रभाते दारुकावनात् निर्गत्य, परमासने स्थितं महात्मानं पितामहम् उपाजग्मुः। तत्र गत्वा, क्लान्तचित्ताः, तत्र दारुकावने यत् कृतं, तत् सर्वं भगवतः निवेदितवन्तः।