लिङ्गपुराणम्

स एव पुरुषः महादेवः परमेश्वरः परमशिवः इति निरूप्यते, सर्वव्यापकत्वेन हि सः कथ्यते, तस्यैव चिन्तनं ध्यानमित्यभिप्रेत्य योगिनः मनसि तं एव चिन्तयन्ति। चतुष्पथेन, धर्मज्ञ, विचिन्त्य परीक्ष्य च, संसारः संसारहेतुः, मोक्षस्य तु मोक्षहेतुः इति निःसन्देहं ज्ञातव्यम्। योगिनां मननशीलानां चतुर्विधा विभागः अत्र निर्दिष्टः, यद्यपि बहुविधं ध्यानं श्रूयते, सर्वं तु परमेश्वरे एव एकीकृतं भवति। एवं निःसन्देहं उपदिष्टं—रुद्रः रौद्र्यां, इन्द्र्य् इन्द्रे, सौम्यः सोम्नि, तथैव नारायण्य् नारायणे प्रतिष्ठितः इति। सूर्ये, वह्नौ, सर्वत्र च सर्वं विचिन्त्य, मनसा एषा भेदभावना स्थापनीया—"सा अहम्, अहम् सः" इति द्विधा। एषा बुद्धिः यस्य नास्ति, सः भक्तो न स्यात्; तस्य ध्यानं ब्राह्मं न भवति इति निःसन्देहं। तस्मात्, ब्राह्मण, सर्वं चलं स्थिरं च ब्रह्मणैव व्याप्य प्रथमं ध्यानं कर्तव्यम्। चलस्थिरयोः भेदं परित्यज्य, सङ्गद्वेषौ, प्राप्यप्राप्यं, कर्तव्याकर्तव्यं च विस्मृत्य परित्याज्यं। यस्य अन्तःसन्तोषः नास्ति, तस्य ब्राह्मी दशा न भवति; अन्यथा न। एवं क्रमशः अन्तर्यागः प्रतिपादितः। ये अन्तर्यागं कुर्वन्ति, तान् नमस्कारादिभिः पूजयितव्यान्; विकलाङ्गाः विकृताः वा सन्तः, ब्रह्मवादिनः न निन्दनीयाः। ये अन्तर्यागिनः, तान् पण्डितैः न परीक्षितव्याः; ये तु तेषां निन्दां कुर्वन्ति, अल्पबुद्धयः दुःखभागिनः भवन्ति। यथा प्राचीनाः ऋषयः दारुकवनान्ते रुद्रस्य निन्दां कृतवन्तः, तथा ब्रह्मविदः नित्यं सेवनीयाः, नमनीयाश्च। वर्णाश्रमातीताः, वर्णाश्रमनिष्ठाश्च— अथ, भगवन्, श्रोतुमिच्छामि यत् किञ्चिद् दारुकवने प्राचीनकाले अभवत्, ये तपसा शुद्धात्मानः तत्र वने वसन्ति, तेषां विषये। कथं नीललोहितः प्रभुः, विचित्ररूपधारी, ऊर्ध्वरेताः, दिगम्बरः, दारुकवनं समुपागमत्? तत्र रुद्रस्य, परमात्मनः, किमभवत्? देवेशस्य तत्र कृत्यम् आचष्टुं त्वं यथावत्। इति श्रुत्वा, शास्त्रतत्त्ववितां श्रेष्ठः, भगवान् शिलादपुत्रः स्मितपूर्वकं प्रोवाच। ऋषयः तत्र दारुकवने, भार्याभिः पुत्रैः च होमाग्निभिः सह, परमदेवस्य तुष्टये, घोरं तपः अकुर्वन्। तदा रुद्रः जगदीश्वरः, बुद्धिमान्, वृषध्वजः, जटिलः, परमेश्वरः, श्रीनीललोहितः, तैः तुष्टः अभवत्। दारुकवनवासिनां कर्मलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुमिच्छन्, स जगदीश्वरः, परिक्षार्थं, श्रद्धया च क्रीडया च, तत् कृतवान्। तथा शङ्करः, तेषां कर्मज्ञाननिष्ठानां देवद्रुमवने, त्यागलक्षणस्य ज्ञानस्य प्रतिष्ठार्थं, विचित्ररूपं धारयामास। स तु, नग्नः, विषमलोचनः, विमूढवद्, द्विभुजः, श्यामवपुः, तत्र दिव्ये दारुकवने प्रविष्टः। भगवान् सः, अतीव सुन्दरः, मृदुस्मितः, भ्रूविलासं गायनं च प्रदर्शयन्, तेषां स्त्रीणां चित्ते कामदेवोत्थां लीलां प्रादर्शयत्। स कामदहनः, स्त्रीगणं पुनः पुनः सिञ्चन्, तासां रतिं महतीं चकार, तस्य रूपं परम रमणीयम्। तम् अतीव विचित्रं, नीलरक्तवर्णं पुरुषं, तत्र स्त्रियः पतिसत्यानपि, सादरं अनुययुः। स्त्रियः, कुटीरद्वारेषु स्थिताः, वस्त्राभरणानि स्रस्तानि, चपलाः सन्तः, तस्य पद्ममुखात् स्मितं लब्ध्वा, वृक्षमध्ये वसन्त्यः तं अनुजग्मुः। केचित्, मदविह्वलनेत्राः, भवन्तं दृष्ट्वा, लज्जां परित्यज्य भ्रूभिर्लीलां चक्रुः। अन्याः, तं दृष्ट्वा, स्मितपूर्वं, प्रफुल्लमुख्यः, वस्त्रस्रस्ता, काञ्चीदामपरिस्रस्ता, गायनं च प्रारब्धाः। केचित् ब्राह्मण्यः, तं तस्मिन्काले वने दृष्ट्वा, नूतनपटस्रस्ताः, विविधाङ्गदपरित्यागात्, स्वजनान् प्रति जग्मुः। एकैका तं दृष्ट्वा, न तं विज्ञाय, वस्त्रपतनात्, महापटपरिस्रस्तात्, मदविह्वला, शाखाशाखासु प्रसिद्धासु, स्वजनैः सह अगच्छत्। केचित् गायन्त्यः, केचित् नृत्यन्त्यः, केचित् भूमौ पतिताः, अन्याः गजानिव उपविष्टाः, केचित् ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रलपन्त्यः। अन्योन्यं स्मितपूर्वं निरीक्ष्य, सर्वतः आलिङ्ग्य, रुद्रस्य मार्गं रुद्ध्वा, कौशलं प्रदर्शयामासुः। केचित् तं प्रष्टुम् आरब्धाः—"त्वं कः?" इति; अन्याः—"अत्र उपविश" इति; हृष्टचित्ताः—"कुतः आगतः? कृपां कुरु" इत्यपृच्छन्। केचित्, स्रस्तवस्त्रकेशाः, मोहात् पतिताः; पतिव्रता अपि, पतिसन्निधौ, भवमायया एवं कृताः। तासां स्त्रीणां कृत्यवचनानि दृष्ट्वा, श्रुत्वा च, सः अव्ययः भगवान्, शुभाशुभयोः, परमेश्वरः, न किञ्चन प्रोवाच। ब्राह्मणाः, स्त्रीगणं शङ्करं च तादृशं दृष्ट्वा, तीक्ष्णं वचनं ब्रुवन्, महर्षयः। तैः शङ्करेण सर्वं तपः नाशितम्, यथा सूर्यप्रभया नक्षत्राणि नश्यन्ति। श्रूयते, ऋषिशापेन ब्रह्मापि महात्मा श्रीस्य मूलं नष्टवान्, यज्ञाश्च विनष्टाः। भृगुशापात् विष्णुः अपि दशावतारान् कृत्वा, सदा दुःखितः जातः। इन्द्रः अपि धर्मज्ञः, गौतमेन मुनिना कोपात् शुक्रौ भूमौ निपातितौ। शापात् वसवः गर्भवासिनः अभवन्, ऋषिशापात् नहुषः सर्पत्वं प्राप्तवान्।