लिङ्गपुराणम्

महेश्वरः परमात्मा चेत्कर्ता भवति, तर्हि स एव स्वयमेव सर्वेषां स्वल्पात्मनामपि कर्मणां कारणं भवति। स हि नित्यः शुद्धः प्रबुद्धः निष्कलः परमेश्वरः, यः मोक्षदः इति त्वया उक्तम्, तर्हि स यदि निष्कलः अस्ति, तर्हि किम् करोति? कालः सर्वं व्यक्तं सृजति, काल एव कालं मापयति। मनः सर्वं चिन्तयति, निष्कलं अपि, तच्च निष्कलमेव। तस्यैव क्रियया इदं समस्तं जगत् प्रतिष्ठितम्। किम् तर्हि एषा अष्टधा रूपा देवदेवस्य विश्वरचना? आकाशं विना जगत् न अस्ति; न पृथिव्याः विना, न वायोः विना, न अग्नेः विना, न जलस्य विना, न यजमानस्य विना। सूर्यचन्द्रमसोः विना अपि जगत् न अस्ति। एतानि सर्वाणि भगवान्नियमानि; एवं विचिन्त्य, यत् चलति यच्च न चलति, तत्सर्वं रुद्रस्य स्थूलरूपं इति ज्ञेयम्। ऋषयः तु सूक्ष्मम् अवर्णनीयम् इति वदन्ति, यतः वाचः मनसैः सह तस्मात् निवर्तन्ते, न तं प्राप्नुवन्ति। यः ब्रह्मानन्दं वेत्ति, सः कश्चन न कुतश्चन भीतिम् अनुभवति; अतः पिनाकिनः आनन्दं ज्ञात्वा न किञ्चन भीतव्यम् अस्ति। ये रुद्रस्य सर्वत्र प्रादुर्भावान् पश्यन्ति, ते सत्यदर्शिनः वदन्ति—'सर्वं रुद्रः' इति। निरन्तरं परमेवेश्वरं नमस्कुर्वन्तः, सर्वमिदं ब्रह्मैव, सर्वं रुद्रः प्रभुः इति निश्चितम्। पुरुषः एव महादेवः, स एव परमशिवः; सः सर्वत्र व्याप्यते इति वर्णितः, तस्मिन्नेव ध्यानं कर्तव्यम्। चतुर्विधेन मार्गेण, हे पुण्यात्मन्, विचिन्त्य परीक्ष्य च, संसारस्य कारणं संसार एव, मोक्षस्य कारणं विमुक्तिः इति। चतुर्विधा विभागः योगिनां मननायात्र निरूपितः; नानाविधं ध्यानम् अपि प्रसिद्धम्, किं तु सर्वं परमेवेश्वरे एकत्रितम्। निःसंशयं हि अत्र उपदिष्टम्—रुद्रः रौद्र्यां, इन्द्रः इन्द्र्यां, सोमः सौम्यायाम्, तथा नारायणः नारायण्यां एव। सर्वत्र, सूर्ये अग्नौ च, सर्वत्र च, चिन्तयित्वा, 'सा अहम्, अहम् सः' इति द्विविधया बुद्ध्या स्थापयेत्। यः एषां तत्त्वं न वेत्ति, स भक्तः न भवति; न सन्देहः यत् तस्य ध्यानं न ब्राह्मम्। अतः, हे ब्राह्मण, प्रथमतः सर्वं चराचरं ब्रह्मणः व्याप्य मन्येत। चराचरभेदं त्यक्त्वा, सङ्गद्वेषौ, प्राप्त्यप्राप्ती, कर्तव्याकर्तव्यं च त्यजेत्। येषां तृप्तिः न सम्पूर्णा, तेषां ब्राह्मी स्थितिः न भवति; अन्यथा न। एषा अन्तःपूजा क्रमशः निरूपिता। ये अन्तःपूजां कुर्वन्ति, ते नमस्कारादिभिः पूजनीयाः; ते यदि विकलाङ्गा अपि स्युः, ब्रह्मवादिनो न निन्दनीयाः। ये अन्तःपूजां कुर्वन्ति, तान् पण्डितैः न परिक्षेतव्यम्; ये तान् निन्दन्ति, अल्पबुद्धयः दुःखम् आप्नुवन्ति। यथा ऋषयः पुरा दारुकवने रुद्रं निन्दितवन्तः, एवं ब्रह्मविदः सदा सेवनीयाः, नमनीयाः च। ये जात्याश्रमात् मुक्ताः, ये च जात्याश्रमनिष्ठाः— अथ, भगवन्, अद्य दारुकवने यत् किञ्चिद् अभूत्, तेषां तपसा विशुद्धात्मनाम् तपस्विनां विषये श्रोतुम् इच्छामि। कथं नीललोहितः प्रभुः, विचित्ररूपधारी, ऊर्ध्वरेताः, दिगम्बरः, दारुकवनम् आगतः? तत्र रुद्रस्य, परमात्मनः, किम् अभवत्? देवदेवस्य तत्र किम् कृतम् इति यथावत् वक्तुम् अर्हसि। एवं श्रुत्वा, शास्त्रार्थविदां श्रेष्ठः, भगवत् शिलादात्मजः, मन्दं स्मित्वा उवाच। ऋषयः, दारुकवने, स्वपत्नीभिः, पुत्रैः, वह्निभिः सह, देवदेवस्य तुष्टये, घोरं तपः कुर्वन्तः आसन्। रुद्रः, विश्वनाथः, प्राज्ञः, वृषध्वजः, जटाधरः, परमेश्वरः, नीललोहितः, तैः तुष्टः अभवत्। दारुकवनवासिनां कर्मलक्षणज्ञानम् अवेक्षितुम् इच्छन्, स भगवान् श्रद्धया लीलया च परीक्षां कर्तुम् उद्युक्तः अभवत्। शङ्करः अपि, तेषां कर्मज्ञाननिष्ठानां दिव्यदारुकवनवासिनां संन्यासलक्षणज्ञानस्य प्रतिष्ठाय, विचित्रं रूपं धारयन्, नग्नः, विषमलोचनः, मुह्यमानवद् दृष्यमानः, द्विभुजः, श्यामवपुः, दिव्यं दारुकवनम् अगच्छत्। स भगवन्, अतीव सुन्दरः, मृदुस्मितः, भृकुटीलीलया गानं च प्रदर्शयन्, तासां स्त्रीणां चित्तेषु मदनदेवात् उत्पन्नं रागं प्रसारयामास। सः पुनः पुनः तासां स्त्रीणां समूहं सिञ्चन्, कामदमनः, तासां रतिं बृंहितवान्, तस्य रूपं अतीव मनोहरम्। तं पुरुषं, विचित्ररूपं, नीलरक्तवर्णं दारुकवने दृष्ट्वा, स्त्रियः, पतिसंयुक्ता अपि, आदरात् तं अनुययुः। स्त्रियः, कुटीरद्वारेषु स्थिताः, वस्त्राभरणानि स्रंसन्त्यः, चपलाः, तस्य पद्मवदनस्मितं प्राप्य, तं वृक्षमध्यवासिन्यः अनुययुः। काञ्चन स्त्रियः, मदान्धनेत्राः, भवम् अपश्यन्, सर्वलज्जां विस्मृत्य, भ्रूभिः संकेतं चक्रुः। अन्याः, तं दृष्ट्वा, स्वल्पं स्मित्वा, प्रभासितवदनाः, वस्त्रस्रंसनैः, मुक्तमेखलाः, गानं आरब्धवन्त्यः। काञ्चन ब्राह्मण्यः स्त्रियः, तं तदा वने दृष्ट्वा, नवान्यः कौशेयवस्त्राणि स्रंसयित्वा, विविधानि कङ्कणानि उत्सृज्य, स्वबान्धवान् प्रति जग्मुः। एकं स्त्री, तं दृष्ट्वा, न तं बुबोध, वस्त्रं पतितम्, महद्वासः मुञ्चन्ती, मदविह्वला, प्रसिद्धशाखाशाखिनं प्रति ययौ, अन्याः च बान्धवाः अपि। काञ्चन तस्मै गायन्त्यः, काञ्चन नृत्यन्त्यः, काञ्चन भूमौ पतिताः, अन्याः गजवत् उपविशन्त्यः, काञ्चन ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति जल्पन्त्यः। एवं दारुकवने भगवतः रुद्रस्य विचित्रलीला प्रवृत्ता, यत्र तपस्विन्यः अपि तस्य मायायाः वशं गताः।