लिङ्गपुराणम्

शिवलिङ्गस्य पूजायाः विधानं भगवतः शास्त्रेण यथाक्रमं निर्दिष्टम्। सर्वपापशमनार्थं सर्वदेवानां प्रभोः, देवाधिदेवस्य, स्नानं कर्तव्यम्। ततो वस्त्रं, शिवसूत्रं, आचमनीयजलञ्च समर्पयेत्। अनन्तरं गन्धं, पुष्पं, धूपं, दीपं, नैवेद्यं, पुनः सुगन्धितं जलं, आचमनीयजलञ्च यथाक्रमं अर्पयेत्। ततः सुशोभनं छत्रयुक्तं किरीटं, भूषणानि, प्रणवेन च मुखवासादीनि समर्पयेत्। एवं कृतोपचारसम्पन्ने लिङ्गे, स्फटिकसदृशदीप्तिं, निष्कलम्, अविनाशिनं, सर्वदेवताकरं, विश्वव्यापिनं, परं परमेश्वरं चिन्तयेत्। स एव ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्रादिभिः, ऋषिभिः, देवैः च अप्राप्यः, वेदवेदान्तविद्भिश्च वेदवाक्येन अतीतः। अनादिमध्यान्तशून्यः, संसारतापितानां भेषजम्, शिवतत्त्वरूपेण लिङ्गे प्रतिष्ठितः। तस्य लिङ्गस्य शिखरं प्रणवमन्त्रेण पूजयेत्, नियमानुसारं स्तोत्राणि पठेत्, नमस्कारं प्रदक्षिणां च कुर्यात्। ततोऽर्घ्यं समर्प्य पादयोः पुष्पाणि क्षिपेत्, प्रणम्य स्वात्मनि स्थितं शिवं देवाधिदेवं ध्यानयेत्। एवं लिङ्गस्य परा पूजा संक्षेपेण वर्णिता; अधुना तत्रैव लिङ्गस्य आन्तरं पूजनं प्रवक्ष्यामि। तत्र तेजोमण्डलं, सूर्यमण्डलं, अमृतमण्डलं च हृदि ध्यानयेत्; तेषां उपरि त्रिगुणान्, तेषां परं त्र्यात्मनः क्रमशः चिन्तयेत्। तदूर्ध्वं ध्यानविद्यया महादेवं, निष्कलसकलस्वरूपिणं, अर्धाङ्गनायिका-शरीरिणं पूजयेत्। यत्र यत् चिन्तनीयम्, तत्र तत्र बहुधा उक्तम्; यथा चिन्तकस्य चिन्तनं भवति, तथा एव, नान्यथा। अतः साधकः एवमर्थं स्मरन्, ध्यानं कुर्यात्; अन्यथा पुरुषः न प्रबुध्यते। स देहे, पुर्यां, वसति, तेन सः पुरुष इति कथ्यते; यज्ञेन पूज्यः पूज्यते, पूजकः स्मर्यते। महेश्वरः ध्याननीयः; ध्यानं चिन्तनम्, तस्य फलम् मोक्षः; प्रभुप्रधानयोः स्वरूपं लभ्यते। अत्र षड्विंशः ध्याननीयः, पञ्चविंशः ध्यानकः; अव्यक्तं चतुर्विंशः, सप्त महतादयः। महत्तत्त्वं, अहंकारः, पञ्च तन्मात्राणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, मनः, पञ्च महाभूतानि—एवं शिवः षड्विंशः। स एव धाता, स्रष्टा, ब्रह्मणः अपि परमेश्वरः। शङ्करः, स एव रुद्रः, हिरण्यगर्भं सृष्टवान्। स जगतः परतः, जगत्-आत्मा, सर्वरूपधारी स्मृतः। यथा विना पितरौ मातरं च पुत्राः न जायन्ते, तथा विना सोमेन त्रयः लोकाः न सन्ति। यदि महादेवः, परमात्मा, महेश्वरः कर्ता, तर्हि स एव लघ्वात्मनां कर्तृत्वस्य कारणम्। नित्यः, शुद्धः, बुद्धः, निष्कलः परः प्रभुः। सः मोक्षदः इति त्वया उक्तम्; यदि निष्कलः, किम् करोति सः? कालः एव सर्वं सृजति; कालः कालं मापयति। मनः सर्वं चिन्तयति, निष्कलं अपि, तत् अपि निष्कलम्। तस्यैव क्रियया इदं विश्वं प्रतिष्ठितम्। किम् तत् अष्टमूर्तिरूपं देवदेवस्य जगतः? विना आकाशेन, पृथिव्या, वायुनाऽग्निना, जलस्य, यजमानस्य च जगत् न अस्ति। विना सूर्यचन्द्रमसोः जगत् न अस्ति। एते सर्वे प्रभोः रूपाणि; एवं विचार्य, यत् चलं यच्च स्थिरं, तत् रुद्रस्य स्थूलरूपम्। ऋषयः सूक्ष्मं वदन्ति, यद् अव्यक्तं, हे द्विजश्रेष्ठ; तत्र वाचः च मनः च निवर्तन्ते, न प्राप्नुवन्ति। ब्रह्मानन्दं ज्ञात्वा, विद्वान् न कुतश्चित् भीतिः; अतः पिनाकिनः आनन्दं ज्ञात्वा, न किंचित् भीतिः अस्ति। रुद्रस्य सर्वत्र विभूतिं ज्ञात्वा, सत्यदर्शिनः वदन्ति—"सर्वं रुद्रः" इति। नित्यं श्रद्धया प्रणम्य च परमेवेश्वरं, सर्वं ब्रह्मैव, सर्वं रुद्रः, प्रभुः एव। पुरुषः साक्षात् महादेवः, परमशिवः; सः सर्वव्यापी, तस्मिन् एव ध्यानं चिन्तनम्। चतुर्विधेन मार्गेण, हे पुण्यात्मन्, विचिन्त्य, संसारः बन्धनकारणम्, विमुक्तिः मोक्षकारणम्। चतुर्विधा विभागः योगिनः ध्यानिनः अत्रोक्तः; नानाविधानि ध्यानानि, सर्वाणि परमेश्वरे एकीभवन्ति। एवं निःसंशयं उक्तम्—रुद्रः रौद्र्यां, इन्द्रः इन्द्र्यां, सोम्यः सोमायाम्, नारायणः नारायण्यां स्थितः। सर्वं सूर्ये, वह्नौ, सर्वत्र च विचार्य, "सा अहम्, अहं सः" इति द्विधा बुद्ध्या स्थापयेत्। यः एषा बुद्धिः नास्ति, सः भक्तः न; तस्य ध्यानं न ब्राह्मं, न संशयः। तस्मात्, हे ब्राह्मण, सर्वं चलं स्थिरं च ब्रह्मणा व्याप्य प्रथमं ध्यानं कुर्यात्। चलस्थिरभेदं त्यक्त्वा, रागद्वेषं, प्राप्याप्राप्यं, कर्तव्याकर्तव्यं स्मृत्वा परित्यजेत्। यस्य तृप्तिः न पूर्णा, तस्य ब्रह्मभावः न; अन्यथा न अस्ति। एवं आन्तरं पूजनं यथाक्रमं उक्तम्। ये आन्तरं पूजनं कुर्वन्ति, तान् नमस्कारादिभिः पूजयेत्; ते यदि विकलाङ्गाः अपि, ब्रह्मवादिनः न निन्दनीयाः। ये आन्तरं पूजनं कुर्वन्ति, तान् बुधैः न परिक्षिप्यन्ति; तान् निन्दन्तः अल्पबुद्धयः दुःखभागिनः भवन्ति।