लिङ्गपुराणम्

श्वेतकुटजमल्लिकापद्मनलिन्यः सुरभ्यः पुष्पसमूहैः चन्दनयुक्तैः तैः सुशोभितैः अपि च तेन जलं पूरितम्। तस्मिन्नेव जले सुवर्णपात्रे वा रजतपात्रे वा, सद्योजातादिभिः मन्त्रैः न्यासं कर्तव्यम्। अथवा ताम्रपात्रे, पद्मपत्रे, पलाशपत्रे, शङ्खे, शुद्धमृन्मये पात्रे, वा अन्यस्मिन् शुभे पात्रे अपि तदनुष्ठेयम्। कुशैः पुष्पैः च सहितः, यथाविधि मन्त्रैः स्नानं कर्तव्यम्। तान् मन्त्रा अहं ते सम्यग्वदामि—शृणु, सर्वसिद्ध्यर्थम्। एतेन विधिना यदि कश्चित् एकवारं अपि लिङ्गं स्नापयेत्, स पावमानमन्त्रेण, तथैव वामीयकमन्त्रेण, विमुक्तः भवति। रुद्र, नीलरुद्र, श्रीसूक्त, रजनीसूक्त, तथा चामक—एषु मन्त्रेषु स्नानं विधेयम्। होतार, शिरस, शुभाथर्व, शान्ति, पुनः शान्ति, भारुण्ड, अरुण—एषु अपि स्नानं कर्तव्यम्। वारुण, ज्येष्ठ, वेदव्रत, शुभसूक्त, पुरुषसूक्त—एषु अपि स्नानं विधेयम्। ततः शीघ्रं रुद्रः जटिलः कपिमुखेन सहितः, विष्णुः च बृहच्चन्द्ररूपेण, साम्ना आहूयमानः, "प्रतिष्ठितं भवतु" इति उक्त्वा, तत्र प्रतिष्ठापयामास। विरूपाक्षेण, स्कन्देन, अनेकेन शिवैः, पञ्चब्रह्मभिः, सूत्रेण, शुद्धप्रणवेन च, स एवमेव आहूतः। ततो देवानां देवेशं सर्वपापशमनाय स्नापयेत्, वस्त्रं, शिवयज्ञोपवीतं, आचमनीयं च समर्पयेत्। अनुक्रमेण गन्धान्, पुष्पाणि, धूपं, दीपं, नैवेद्यं, पुनः सुरभिजलं, आचमनीयं च समर्पयेत्। ततः शोभनं छन्नमुकुटं, भूषणानि, प्रणवेन मुखवासादिकं च समर्पयेत्। तदा प्रभुं स्फटिकसदृशप्रभं, निष्कलम्, अव्ययम्, सर्वदेवकारणम्, सर्वलोकव्यापिनं, परं ध्येयं मनसि स्थापयेत्। स ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्रादिभिः मुनिदेवैः अप्राप्यः, वेदवेदान्तविद्भिः अपि वेदवचनात् अतीतः। अनादिमध्यान्तविहीनः, संसारतापितानां भेषजम्, शिवतत्त्वरूपः, शिवलिङ्गे प्रतिष्ठितः। प्रणवमन्त्रेण लिङ्गस्य मूर्ध्नि पूजां कुर्यात्, नियमानुसारं स्तोत्रपाठं, प्रणामं, प्रदक्षिणां च कुर्यात्। अर्घ्यं दत्वा, पादयोः पुष्पविक्षेपं कृत्वा, प्रणिपत्य, आत्मनि प्रतिष्ठितं देवानां नाथं शिवं ध्यानं कुर्यात्। एवं लिङ्गस्य परमा पूजा संक्षेपेण प्रोक्ता; अधुना लिङ्गस्य अन्तर्योगं वक्ष्यामि। तेजस्सूर्यात्मकं अमृतमण्डलं हृदि चिन्तयेत्, तस्योपरि त्रिगुणान्, ततोऽनुक्रमेण त्र्यात्मान्। तदूर्ध्वं ध्यानज्ञानतः महादेवं, निराकारं सर्वरूपं, अर्धाङ्गनायुतं पूजयेत्। यत् तत्र चिन्तनीयम्, तदनेकधा उक्तम्; चिन्तकस्य यथाचिन्तनं, तथा एव चिन्तनं जायते, नान्यथा। अतः साधकः एवमेव प्रयोजनं चिन्तयेत्, अन्यथा पुरुषः न प्रबुध्यते। स देहे पुरे वसति, तस्मात् 'पुरुष' इति कथ्यते; यः पूज्यः, स यज्ञेन पूज्यते, पूजकः स्मृतः। महेश्वरः ध्यान्यः, ध्यानं चिन्तनं, मोक्षः तस्य फलम्; तदा प्रधनपुरुषेश्वरस्वरूपं प्राप्नोति। अत्र षड्विंशतितमं चिन्तयेत्, चिन्तकः पञ्चविंशः; अव्यक्तं चतुर्विंशतिः, सप्त महत्तत्त्वादयः। महत्तत्त्वं, अहंकारः, पञ्च तन्मात्राणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, मनः, पञ्च स्थूलभूतानि—एवं शिवः षड्विंशः। स एव विश्वस्य धारकः, स्रष्टा, ब्रह्मणः अपि परः। शङ्करः स एव रुद्रः हिरण्यगर्भं ससर्ज; स विश्वातीतः, विश्वात्मा, सर्वरूपधारी स्मृतः। यथा पितरौ विना अपि पुत्राः न जायन्ते, तथा सोमं विना त्रयो लोकाः न सन्ति। यदि महेश्वरः परमात्मा कर्ता, तर्हि स एव अल्पात्मनां कर्मणां कारणम्। नित्यः शुद्धः बुद्धः निष्कलः परमेश्वरः; त्वया उक्तं स मुक्तिदः, तर्हि निष्कलः सन् किम् करोति? कालः सर्वं सृजति, कालः कालं नित्यं मापयति; मनः सर्वं चिन्तयति, निष्कलं अपि, तत् अपि निष्कलम्। तस्यैव क्रियया इदं विश्वं प्रतिष्ठितम्; किम् तर्हि एष देवदेवस्य अष्टमूर्तिरूपं जगत्? आकाशं विना जगत् न अस्ति; न पृथिव्याः विना, न वायोः विना, न वह्नेः विना, न जलस्य विना, न यजमानस्य विना। सूर्यचन्द्रमसोः विना अपि जगत् न अस्ति; एते भगवतः रूपाणि, एवं विचार्य, यद् चलं अचलं च, तत् रुद्रस्य स्थूलरूपम्। ऋषयः सूक्ष्मं वदन्ति, यत् अव्यक्तम्, हे द्विजश्रेष्ठ; तस्मिन् वाक् च मनः च निवर्तते, न प्राप्नुतः। ब्रह्मानन्दं ज्ञात्वा, पण्डितः कुतश्चन न बिभेति; अतः पिनाकिनः आनन्दं ज्ञात्वा, न किञ्चन भीतिः अस्ति। रुद्रस्य सर्वत्र विभूतिं ज्ञात्वा, तत्त्वदर्शिनः वदन्ति—"सर्वं रुद्रः।" सततम् परमेवेश्वरं प्रणम्य, एवम्, "सर्वं ब्रह्म, सर्वं रुद्रः, स एवेश्वरः" इति निश्चित्य पूजां सम्यगाचरेत्।