लिङ्गपुराणम्

सत्यस्य तुल्यं किञ्चिदपि नास्ति, असत्यं तु पापमेव; तस्मात् ईशानमन्त्रेण शिरः, तत्पुरुषमन्त्रेण मुखं लेपयेत्। अथाघोरमन्त्रेण वक्षःस्थलं, वामदेवमन्त्रेण गुह्यदेशं, साधुजनाः, साद्योजातमन्त्रेण पादौ, प्रणवेन तु सर्वं शरीरं संस्कुर्यात्। ततः ब्रह्मविदां श्रेष्ठः हस्तपादौ प्रक्षालयित्वा, मलापगम्य भस्म गृह्णीयात्, देवानां नाथं स्मरेच्च। अनन्तरं, मन्त्रस्नानं क्रमशः आपो हिष्ठा इत्यादिभिः शुद्धिमन्त्रैः, ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च विधानतः कुर्यात्। एवं द्विजातीनां हितार्थं मया स्नानविधिः संक्षेपेणोक्तः; यः कश्चिदपि तदेकवारं कुर्यात्, स परं पदं प्राप्नोति। अधुना लिङ्गार्चनविधिं संक्षेपेण वक्ष्यामि; शतसंवत्सरैरपि स विस्तारतो न शक्यः सम्पूर्णतया वक्तुम्। एवं सम्यक्स्नानं कृत्वा पूजागृहं प्रविश्य, त्रिप्रकारं प्राणायामं कृत्वा त्रिनेत्रं देवमुपासीत। स पञ्चवक्त्रः, दशबाहुः, शुद्धस्फटिकसन्निभः, सर्वाभरणभूषितः, दिव्यवस्त्रपरिधानवान्। तद्रूपं धारयित्वा, शैवशरीरं होमस्नानादिभिः विधिवत्संस्कृत्य, परमेश्वरं पूजयेत्। शरीरं विशुद्ध्य पश्चात्, मूलमन्त्रं प्रणवेन सर्वत्र न्यस्य, यथायोग्यं ब्रह्ममन्त्रांश्च स्थापयेत्। यज्ञोपवीते 'नमः शिवाय' इति मन्त्रः स्थितः; छन्दांसि मन्त्राश्च सूक्ष्मरूपेण तत्रैव प्रतिष्ठिताः। यथा वटबीजे वटवृक्षः स्थितः, तथैव शुभे, महत्तरेऽपि सूत्रे सूक्ष्मरूपेण महाब्रह्म स्थितम्। पूजास्थलं चन्दनजलसंयुक्तेन आपः प्रक्षिप्य, द्रव्याणि प्रक्षालन-प्रोक्षणादिभिः शुद्धयेत्। प्रोक्षणं प्रक्षालनं च प्रणवेन कार्यम्; प्रोक्षणपात्रं, अर्घ्यपात्रं, पाद्यपात्रं च यथाक्रमं स्थापयेत्। एवमेव आचमनीयपात्रं विधिवत् स्थाप्यं, यथायोग्यं छादयेत् पण्डितः। तानि सर्वाणि दर्भैः छादयित्वा, शुद्धवारिणा प्रोक्ष्य, शीतलं जलं तत्र स्थापयेत्। ततः, ओंकारेण द्रव्याणि तत्र विन्यस्य, पाद्ये वटपत्रं चन्दनं च दद्यात्। आचमनीयपात्रे जातिफलानि, कङ्कोलं, कर्पूरं, बहुमूलं, तमालं च सम्यक् मर्दयित्वा स्थापयेत्। सर्वेषु पात्रेषु चन्दनं, यथायोग्यं कर्पूरं, विविधानि पुष्पाणि च स्थापयेत्। अर्घ्ये कुशाग्राणि, अक्षतान्, यवान्, तिलान्, घृतं, सर्षपं, पुष्पाणि, विभूतिं च स्थापयेत्। प्रोक्षणे कुशपुष्पं, यवान्, अक्षतान्, बहुमूलं, तमालं, विभूतिं च प्रणवेन स्थापयेत्। तत्र पञ्चाक्षरीमन्त्रम्, गायत्रीं, रुद्रदेवतां, अथवा केवलं प्रणवमपि, वेदसारभूतं, स्थापयेत्। ततः प्रोक्षणपात्रेण, प्रणवेन, ईशानादिपञ्चमन्त्रैः द्रव्याणि प्रोक्षयेत्। देवेशस्य पार्श्वे नन्दिं पूजयेत्, यः ज्वलदग्निकल्पः, त्रिनेत्रः, देवेश्वरः। स चन्द्रार्धमुकुटी, हरिमुखः, चतुर्भुजः, पुष्पमाल्यभूषितः, सौम्यः, सर्वाभरणभूषितः। स्वस्योत्तरस्यां दिशि धर्मपत्नीं पूजयेत्, या मरुदां मध्ये शुभा, कीर्तिमती, सद्व्रता, माता, पादाभरणनिरता। एवं पूजां कृत्वा, परमेश्वरस्य अन्तराले प्रविश्य, भक्त्या पञ्चमुखैः पुष्पाञ्जलिं समर्पयेत्। चन्दनैः, पुष्पैः, विविधैः धूपैः, शंकरं, स्कन्दं, विनायकं, देवीं च पूजयित्वा, लिङ्गस्य शुद्धिं कुर्यात्। सर्वमन्त्रान् ओमित्यादीन् नम इत्यन्तान् जपित्वा, ओंकारेण पद्मासनं निर्माय, तदुपरि स्थापयेत्। तस्य पूर्वदले अणिमा, दक्षिणे लघिमा, पश्चिमे महिमा। आप्तिः पूर्वदलं, अग्न्यां दक्षिणदलं दृढेच्छा, निरृत्यां पश्चिमदलं ऐश्वर्यम्, वायव्यां उत्तरदलं वशित्वम्। ईशान्यां सर्वज्ञता, बीजकोषः सोमः; तस्याधः सूर्यः, तदधः अग्निः। मध्ये धर्मादिगुणाः, चतुर्दिक्षु चतुर्ष्वन्तरालेषु च क्रमशः अनन्तं चिन्तयेत्; सोमस्य अन्ते त्रिगुणाः। तदूर्ध्वं त्रिविधात्मा, तदन्ते शिवासनम्; 'सद्योजातं प्रपद्ये' इति मन्त्रेण परमेश्वरं आवाहयेत्। वामदेवमन्त्रेण तं पीठे स्थापयेत्, रुद्रगायत्र्या आवाहनं कुर्यात्, अघोरमन्त्रेण निग्रहम्। 'ईशानः सर्वविद्यानां' इति मन्त्रेण पाद्यं, आचमनीयं, अर्घ्यं च समर्पयेत्। रुद्रं चन्दनादिसुगन्धवारिणा, पञ्चगव्येन च स्नापयेत्, पात्रे स्थाप्य, संस्कृत्य। प्रणवेन पञ्चगव्यस्नानं विधिना कुर्यात्, तथैव घृतं, मधु, इक्षुरसञ्च स्नापयेत्। पुण्यद्रव्यैः प्रणवेन महादेवं अभ्यज्य, शुद्धपात्रैः शुद्धिमन्त्रैश्च वारि सिञ्चयेत्। विधिवत् शुद्धिं कृत्वा, श्वेतवस्त्रधारी साधकः कुशं, अपामार्गं, कर्पूरं, जातिपुष्पं, चम्पकपुष्पं च योजयेत्। एवं श्रद्धया विधिपूर्वकं स्नानार्चनादिकं कृत्वा, भक्तः शिवस्य परमपदं लभते।