लिङ्गपुराणम्

यथाक्रमं ब्रह्मादीन् अष्टादशपुराणेषु वर्णितान् देवतान् स्पर्शयेत्, तथैव सौरपुराणाद्युपपुराणेषु विहितान् देवतान् च स्पर्शयेत्। शुभैः शैवइतिहासादिभिः कान्तिप्राप्त्यर्थं श्रोत्रयोः स्पर्शं कुर्यात्, ततः हृदयप्रदेशे स्पर्शं विधायेत्। सर्वकल्पविद् आत्मनं सर्वकल्पैः स्पर्शयेत्; ततः जलं पिबेत्, कुशासनं विस्तारयेत्। ततः विद्वान् स्वर्णमुद्रया शोभितं दक्षिणहस्तं उत्तरदिशि स्थापयेत्, यज्ञोपवीतधारी वा अद्वितीयो वा। द्विजः यज्ञोपवीतधारी, एकाग्रः, शान्तचित्तः, यथाविधि ब्रह्मयज्ञं कुर्यात्; पंचमहायज्ञानां लोपः महर्षेः कुलीनत्वं न ददाति। भोजनानन्तरं, यदि कश्चित् सूकरयोनि प्रसूतो भवेत्, तस्य कारणं लोपः; अतः शुभकामनया सर्वश्रमं कृत्वा एतानि कर्माणि आचरितव्यानि। ब्रह्मयज्ञानन्तरं, स्नानं सम्यक् कृत्वा, विधिवत् जलं संग्रह्य, गृहं आत्मसंयमेन प्रविशेत्। गृहबाह्ये, जलं उपयोज्य, पादहस्तयोः शुद्धिं कुर्यात्; ततः विधिवत् भस्मस्नानं शरीरशुद्ध्यर्थं आचरितव्यम्। भस्मं विधिपूर्वकं प्राणवेन शुद्धयेत्, अग्निहोत्राग्निसम्भूतं भस्मं ग्राह्यं; प्रातः सूर्ये समुत्थिते 'ज्योतिः सूर्य' मन्त्रेण होमं कुर्यात्। सायं सूर्यास्तपूर्वे 'ज्योतिर्ग्नि' मन्त्रेण अग्नौ होमं कुर्यात्; अतः प्रातः होमात् शेषं भस्म शुभं शुद्धं च। सत्यस्य तुल्यं किञ्चिद् नास्ति; असत्यं पापम्; ईशानमन्त्रेण शिरः अभिषिञ्चेत्, तत्पुरुषमन्त्रेण मुखम्। अघोरमन्त्रेण वक्षः, वामदेवमन्त्रेण गुह्यदेशम्, सद्योजातमन्त्रेण पादौ; प्राणवेन सर्वाङ्गं अभिषिञ्चेत्। ततः ब्रह्मविदां श्रेष्ठः हस्तपादयोः शुद्धिं कुर्यात्, अपसव्यं भस्मं ग्राह्यं, देवेशं स्मरेत्। अनन्तरं, मन्त्रस्नानं क्रमशः 'आपो हिष्ठा' मन्त्रादिभिः, ऋग्यजुःसाममन्त्रैः च आचर्येत्। एवं द्विजार्थं स्नानं संक्षेपेण वर्णितम्; यः एकवारं अपि आचरति, सः परमं पदं प्राप्नोति। अधुना लिङ्गपूजनविधिं संक्षेपतः वक्ष्यामि; शतवर्षे अपि विस्तारः न शक्यते। एवं स्नानं सम्यक् कृत्वा, पूजास्थानं प्रविश्य, त्रिविधं श्वासनियमं कृत्वा, त्रिनेत्रं भगवन्तं ध्यायेत्। सः पञ्चमुखः, दशबाहुः, शुद्धस्फटिकसदृशः, सर्वाभरणभूषितः, दिव्यवस्त्रधारी च। तं रूपं धारयित्वा, शैवशरीरं दाहस्नानादिभिः आचर्य, परमेश्वरं पूजयेत्। शरीरशुद्धिं कृत्वा, मूलमन्त्रं प्राणवेन सर्वत्र स्थापयेत्, ब्रह्ममन्त्राणि यथायोग्यं च। यज्ञोपवीते 'नमः शिवाय' मन्त्रः स्थितः; छन्दांसि मन्त्राश्च सूक्ष्मरूपे तत्र स्थापितानि। यथा वटवृक्षः बीजमध्ये स्थितः, तथा महाब्रह्मा यज्ञोपवीते सूक्ष्मरूपे स्थितः। पूजास्थानं चन्दनसुगन्धितेन जलेन प्रक्षालयेत्, पूजोपकरणानि शुद्धीकरणेन प्रक्षिप्य, प्रक्षालनं कुर्यात्। प्रक्षालनं प्रक्षिपणं च 'ॐ' इति अक्षरेण कर्तव्यम्; प्रक्षिपणपात्रं, अर्घ्यपात्रं, पाद्यपात्रं च यथाक्रमं स्थापयेत्। तथा आचमनीयपात्रं विधिपूर्वकं स्थापितव्यम्, यथायोग्यं आच्छादितव्यम्। तानि सर्वाणि कुशैः आवृत्य, शुद्धजलेन प्रक्षिप्य, प्रतिपात्रं शीतलं जलं प्रक्षिप्येत्। 'ॐ' इति अक्षरेण, विद्वान् उपकरणानि निरीक्ष्य तत्र स्थापयेत्; पाद्यपात्रे वेटिवरं चन्दनं च योजयेत्। जायफलं कंकोलं कर्पूरं बहुमूलं तमालं च, सम्यक् कृत्वा आचमनीयपात्रे स्थापयेत्। सर्वपात्रेषु चन्दनं कर्पूरं पुष्पाणि च यथायोग्यं स्थापयेत्। कुशाग्रं अक्षतं यवः तिलः घृतं सरिषः पुष्पं भस्म च अर्घ्यपात्रे स्थापयेत्। कुशपुष्पं यवः चौर्यं बहुमूलं तमालं च, प्रक्षिपणपात्रे भस्मसहितं 'ॐ' इति अक्षरेण स्थापयेत्। पञ्चाक्षरं गायत्रीं रुद्रं वा, अथवा केवलं 'ॐ' इति, यः वेदस्य परमसारः, तत्र स्थापयेत्। ततः प्रक्षिपणपात्रे 'ॐ' इति अक्षरेण उपकरणानि प्रक्षिप्य, ईशानादिपञ्चमन्त्रैः प्रक्षिपणं कुर्यात्। देवेशस्य पार्श्वे नन्दिं पूजयेत्, यः ज्वलदग्निसदृशः, त्रिनेत्रः, देवेशः। सः शशिचूड़ः, हरिमुखः, चतुर्बाहुः, पुष्पमालाभूषितः, सौम्यः, सर्वाभरणशोभितः। आत्मनः उत्तरदिशि धर्मपत्नीं पूजयेत्, या मरुत्सु शुभा, कीर्तिमती, व्रतवती, मातृस्वरूपा, पादरचनायाः प्रवृत्ता। एवं पूजां कृत्वा, परमेश्वरस्य गर्भगृहं प्रविश्य, भक्त्या पञ्चमुखैः पुष्पपुष्पाञ्जलिं समर्पयेत्। चन्दनं पुष्पं धूपं च विविधं उपयोज्य, शंकरं स्कन्दं विनायकं देवीं च पूजयेत्, लिङ्गस्य शुद्धिं कुर्यात्। 'ॐ' आरभ्य 'नमः' पर्यन्तं सर्वमन्त्रं जपित्वा, 'ॐ' इति अक्षरेण पद्मासनं स्थापयेत्। तस्य पूर्वदलम् अणिमाशब्दः, दक्षिणदलम् लघिमाशब्दः, पश्चिमदलम् महिमाशब्दः।