लिङ्गपुराणम्

सर्वेषां भूतानां प्रीत्यर्थं यत् तु अन्नं विधाय दत्तं भवति, तद् भूतेभ्यः यज्ञरूपेण निर्दिष्टम्, यः सर्वेषां देहिनां जीविकां ददाति। तत्र, यदा ब्राह्मणान्, येषां पत्न्यः सदा सहचर्याः, ये च सर्वतत्त्वविदः वेदवित् च, तान् प्रणम्य तेषां प्रति यदन्नं दत्तं, तत् मनुष्ययज्ञः इति कथ्यते। यदपि पितॄन् स्मृत्वा दत्तं, तत् पितृयज्ञः इति प्रसिद्धम्। एवं एतानि पञ्च महायज्ञानि सम्यक् सम्पाद्य, सर्वार्थसिद्धिः साध्यते। अथ, सर्वेषां यज्ञानां मध्ये ब्रह्मयज्ञः परमः स्मृतः। यः पुरुषः ब्रह्मयज्ञे नित्यं भक्त्या प्रवृत्तः, स ब्रह्मलोक उपजीव्यते। ब्रह्मयज्ञेन सर्वे देवाः इन्द्रसहिताः, ब्रह्मा, विष्णु, नीलकण्ठश्च शंकरः, तृप्यन्ति। वेदाः अपि पितरः च तृप्ताः भवन्ति—अत्र न किञ्चिद् संशयः। ब्राह्मणोऽपि ग्रामात् बहिर्गतः सन् अपि ब्रह्मयज्ञं कर्तव्यम् इति वेदितव्यः। यावत् पुरुषः कुटीराणां छदानां दृष्टिं प्राप्नोति, पूर्वे, उत्तरदिग्भ्यः, आग्नेयादिषु वा, तावत् शुभं आचम्य, ब्रह्मयज्ञार्थं जलं पिबेत्। तृप्त्यर्थं ब्राह्मणाः त्रिवारं जलं पिबन्ति, ऋग्वेदेन मार्जयन्तः। ततः यजुर्वेदेन मार्जयित्वा, द्विवारं जलं प्रक्षालयित्वा, सामवेदेन शिरसि स्पृशेत्। अथर्ववेदेन, आङ्गिरससूक्तैः च, नेत्रयोः स्पर्शनं कुर्यात्; नासिकां च स्पृशेत्; ब्राह्मणः पुनः पुनः अङ्गानि जलैः प्रक्षालयेत्। एवं ब्रह्मादीन्, अष्टादशपुराणदेवताः, उपपुराणानि च, यथाक्रमं स्पृशेत्। शुभैः इतिहासैः, शैवप्रभृतिभिः, कर्णयोः स्पर्शनं कृत्वा, हृदयदेशं स्पृशेत्। सर्वकल्पविद् पुरुषः सर्वकल्पैः आत्मानं स्पृशेत्। एवं आचम्य, कुशासनं विस्तार्य, प्राज्ञः दक्षिणहस्तं उत्तरदिशि स्थापयेत्, सुवर्णमुद्रया भूषितम्, यज्ञोपवीती वा अयज्ञोपवीती वा। द्विजः, यज्ञोपवीती, एकचित्तः शान्तः च, विधिवत् ब्रह्मयज्ञं कुर्यात्। पञ्चमहायज्ञानां लोपः यस्य, स महर्षिः अपि न सज्जनः। भोजनोत्तरं, यदि कश्चन पञ्चमहायज्ञान् नाचरति, स सूकरयोनि मध्ये जायते। अतः शुभकाम्यया, एतानि यथाशक्ति यत्नेन कार्याणि। ब्रह्मयज्ञोत्तरं, समाहितः स्नानं कुर्यात्, नियतं जलं संगृह्य, गृहं प्रविशेत्। गृहात् बहिः, पादहस्तयोः प्रक्षालनं कृत्वा, विधिवत् भस्मस्नानं कुर्यात्, शरीरशुद्ध्यर्थम्। भस्म अपि नियमेन प्रणवेन शुद्धीकुर्यात्, अग्निहोत्रभस्म गृह्णीयात्। प्रातः सूर्योदयसमये, 'ज्योतिः सूर्य' इति मन्त्रेण होमं दद्यात्। सायं सूर्यास्तपूर्वं, 'ज्योतिर्ग्नि' इति मन्त्रेण अग्नौ होमं कुर्यात्। अतः, प्रातर्होमात् शेषं भस्म शुद्धं पुण्यं च। सत्यस्य तुल्यं नास्ति; असत्यं पापम्। ईशानमन्त्रेण शिरः, तत्पुरुषमन्त्रेण मुखं लेपयेत्। अघोरमन्त्रेण उरः, वामदेवमन्त्रेण गुप्ताङ्गानि, साध्योजातमन्त्रेण पादौ, प्रणवेन सर्वशरीरं संस्कुर्यात्। ततः ब्रह्मविदां श्रेष्ठः हस्तपादयोः प्रक्षालनं कुर्यात्, अशुद्धिं अपाकृत्य भस्म गृह्णीत, देवाधिपतिं स्मरेत्। अनन्तरं, मन्त्रस्नानं क्रमशः 'आपो हिष्ठा' इत्यादिभिः शुद्धिमन्त्रैः, ऋग्यजुःसाममन्त्रैः च, सम्पादयेत्। एवं द्विजातीनां हितार्थं मया संक्षेपेण स्नानविधिः कथितः; यः एकवारं अपि एतत् आचरति, स परमं पदं प्राप्नोति। अथ, लिङ्गपूजाविधानं संक्षेपेण कथयामि; शतवर्षाणि अपि विस्तरेण न शक्यं वर्णयितुम्। एवं सम्यक् स्नात्वा, पूजास्थानं प्रविश्य, त्रिप्राणायामं कृत्वा, त्रिनेत्रं देवमवलोक्य, तस्य ध्यानं कुर्यात्। सः पञ्चवक्त्रः, दशबाहुः, शुद्धस्फटिकसदृशप्रभः, सर्वाभरणभूषितः, दिव्यवस्त्रधारी च। तस्य रूपं धारयित्वा, शैवरूपं चाग्निस्नानादिना कृत्वा, परमेश्वरं पूजयेन्। शरीरं शुद्धीकृत्य, मूलमन्त्रं यथाक्रमं सर्वत्र प्रणवेन स्थापयेत्, ब्रह्ममन्त्रांश्च यथायोग्यं विन्यस्येत्। यज्ञोपवीते 'नमः शिवाय' इति मन्त्रः स्थितः; छन्दांसि मन्त्राश्च सूक्ष्मरूपेण तत्र प्रतिष्ठिताः। यथा वटबीजस्य मध्ये वृक्षः स्थितः, तथैव महति अपि तन्तौ महद् ब्रह्म सूक्ष्मरूपेण प्रतिष्ठितम्। पूजास्थानं चन्दनजलैः सञ्चूर्ण्य, द्रव्याणि प्रक्षालनस्पर्शनादिभिः शुद्धीकुर्यात्। प्रक्षालनं स्पर्शनं च ओंकारेण सम्पादयेत्। प्रक्षालनपात्रम्, अर्घ्यपात्रम्, पाद्यपात्रं च यथाक्रमं स्थापयेत्। आचमनपात्रं च विधिवत् स्थापयेत्, यथायोग्यं छादयेत्, विपश्चित्। तानि सर्वाणि कुशैः आच्छाद्य, शुद्धजलेन प्रक्षालयेत्, तेषु शीतलं जलं यथायोग्यं प्रक्षिपेत्। ओंकारेण, द्रव्याणि तेषु यथावत् निरीक्ष्य स्थापयेत्। पाद्ये, वेल्लरीं चन्दनं च दद्यात्। जायफलं, कङ्कोलं, कर्पूरं, बहुमूलं, तमालं च सम्यक् पिष्ट्वा, आचमनपात्रे स्थापयेत्। सर्वेषु पात्रेषु चन्दनं कर्पूरं च, पुष्पाणि विविधानि स्थापयेत्। कुशाग्राणि, अक्षतं, यवाः, तिलाः, घृतं, सर्षपाः, पुष्पाणि, विभूतिं च अर्घ्यपात्रे स्थापयेत्। एवं स श्रद्धालुः, विधिपूर्वकं पञ्चमहायज्ञान्, ब्रह्मयज्ञं, स्नानं, लिङ्गपूजनं च सम्पादयन्, सर्वपुण्यफलानि आप्नोति।