लिङ्गपुराणम्

स्नानकर्मणः सम्यक् विधिना सम्पन्ने, द्विजो विधिपूर्वकं वेदत्रयात्—ऋग्यजुःसामभ्यः—सूर्यस्तोत्राणि जपेत्, ततः अग्निं त्रिवारं प्रदक्षिणं कृत्वा सम्यक् परितः भ्रमेत्। तदनन्तरं स्वस्यात्मनः, अन्तरात्मनः, परात्मनश्च प्रणिपत्य, पुनः सूर्याय, ब्रह्मणे, अग्नये च नमस्कुर्यात्। यथाक्रमं मुनीन् पितॄंश्च नाम्ना आहूय, “सर्वानाह्वयामि” इति वदेत्, सर्वदेवान् च सर्वतः आह्वयेत्। ततः पूर्वां वा उत्तरां वा दिशं प्रेक्ष्य, नियमानुसारं तर्पणं कुर्यात्, तत्त्वस्वरूपं ध्यायन्, यथाक्रमं प्रणिपत्य। देवतानां तर्पणे पुष्पोदकेन, ऋषीणां कुशोदकेन, पितॄणां तिलगन्धयुक्तोदकेन सर्वत्र सम्यक् तर्पणं दद्यात्। देवतार्थं यज्ञोपवीतं वामस्कन्धे, ऋष्यर्थं उरसि, पितृर्थं दक्षिणस्कन्धे धारयित्वा, क्रमशः तर्पणं कुर्यात्, द्विजश्रेष्ठ। देवतार्पणं तु अङ्गुल्यग्रेण, ऋषिभ्यः कनिष्ठिकया, सर्वसिद्ध्यर्थं, पितृभ्यः दक्षिणाङ्गुष्ठेन तर्पणं दद्यात्। एवं ब्रह्मयज्ञं द्विजो विधिपूर्वकं समाचरेत्। पञ्चमहायज्ञानां त्यागी न सत्त्ववान् इति विद्यात्। शुद्धचित्तः यज्ञरतः, देवादियज्ञं, मनुष्ययज्ञं, भूतयज्ञं, पितृयज्ञं च सम्यक् समाचरेत्। स्वशाखाध्ययनं ब्रह्मयज्ञः, अग्नौ हविरार्पणं देवयज्ञः स्मृतः। सर्वभूतानां सम्यक् भोजनदानं भूतयज्ञः, यः सर्वदेहिनां पोषणं ददाति। वेदविदुषां ब्राह्मणानां स्त्रीसहितानां प्रणिपत्य, यत् भोजनं तेषां दीयते तत् मनुष्ययज्ञः इति कथ्यते। पितृस्मरणाय यद्दत्तं तत् पितृयज्ञः, एवं पञ्चमहायज्ञान् सम्यगाचरेत्। सर्वेषां यज्ञानां मध्ये ब्रह्मयज्ञः श्रेष्ठः, तस्मिन् निष्ठितः जनः ब्रह्मलोके पूज्यते। ब्रह्मयज्ञेन सर्वे देवाः इन्द्रसहिताः तृप्यन्ति, ब्रह्मा, विष्णु, शङ्करः च। वेदाः पितरश्च तृप्यन्ति, नात्र संशयः; ग्रामात् बहिर्गतः अपि ब्राह्मणः ब्रह्मयज्ञं जानीयात्। यावद् दृष्टिं शालच्छदाः दृश्यन्ते, पूर्वे, उत्तरदिग्भ्यः, ईशान्यदिग्भ्यः, अन्यासु वा दिशः, तावत् ब्रह्मयज्ञाय पुण्यं आचमनं कुर्यात्। तृप्त्यर्थं ब्राह्मणाः त्रिवारं ऋग्वेदेन जलं पिबन्ति, पुनः यजुर्वेदेन मार्जयित्वा द्विवारं जलं क्षालयेत्, ततः सामवेदेन शिरसि स्पृशेत्। अथर्ववेदेन, आङ्गिरससूक्तैश्च नेत्रे स्पृशेत्, नासिकां स्पृशेत्, ब्राह्मणः पुनः पुनः अङ्गानि जलैः प्रक्षालयेत्। एवं ब्रह्मादिदेवान् अष्टादशपुराणेषु, उपपुराणेषु, सौरपुराणादिषु, यथाक्रमं स्पृशेत्। पुण्यैः इतिहासैः, शैवादिभिः, कर्णौ स्पृशेत्, हृदयप्रदेशं चानन्तरं स्पृशेत्। सर्वकल्पविद् आत्मानं सर्वैः कल्पैः स्पृशेत्, एवं जलं पीत्वा, कुशासनं वितानयेत्। दक्षिणहस्तं उत्तरदिशि स्थापयित्वा, सुवर्णमुद्रया भूषितम्, यज्ञोपवीती वा अयज्ञोपवीती वा, द्विजः एकाग्रचित्तः विधिपूर्वकं ब्रह्मयज्ञं समाचरेत्। पञ्चमहायज्ञानां त्यागी सत्त्ववान् न स्यात्। भोजनानन्तरं, यः पञ्चमहायज्ञान् न आचरति, सः सूकरयोनि-जातः भवति, तस्मात् शुभमिच्छन्, एतानि कर्माणि प्रयत्नेन समाचरेत्। ब्रह्मयज्ञानन्तरं, एकचित्तः स्नानं कुर्यात्, नियमानुसारं जलं संगृह्य, आत्मसंयमेन गृहम् प्रविशेत्। गृहाद् बहिः हस्तपादौ प्रक्षालयेत्, ततो भस्मस्नानं शुद्ध्यर्थं कुर्यात्। नियमानुसारं प्रणवेन भस्म शुद्धयेत्, अग्निहोत्रभस्म गृह्णीयात्, प्रातः सूर्ये उदिते, “ज्योतिः सूर्य” मन्त्रेण हविर्दद्यात्। सायं सूर्यास्तमये, “ज्योतिर्ग्नि” मन्त्रेण अग्नौ हविर्दद्यात्; तस्मात् प्रातःकाले हविःशेषभस्म पुण्यं शुभं च। सत्यस्य तुल्यं नास्ति, अनृतं पापम्; ईशानमन्त्रेण शिरः अभिमन्त्रयेत्, तत्पुरुषमन्त्रेण मुखम्। अघोरमन्त्रेण उरः, वामदेवमन्त्रेण गुप्ताङ्गानि, साधुजनाः; सद्योजातमन्त्रेण पादौ, प्रणवेन सर्वाङ्गं अभिषिञ्चेत्। ततः ब्रह्मविदां श्रेष्ठः हस्तपादौ प्रक्षालयेत्, मलं अपसार्य भस्म गृह्णीयात्, देवाधिपतिं स्मरेत्। अनन्तरं, मन्त्रस्नानं क्रमशः कुर्यात्—“आपो हिष्ठा” इत्यादिभिः शुद्धिमन्त्रैः, ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च। एवं द्विजानां कल्याणार्थं संक्षेपेण स्नानं उक्तम्; यः एकवारं अपि एतत् आचरति, सः परमं पदम् आप्नोति। अथ लिङ्गपूजनस्य विधिं संक्षेपेण कथयामि; शतवर्षे अपि विस्तारतः न शक्यते वक्तुम्। एवं सम्यक् स्नात्वा, पूजागृहं प्रविश्य, त्रिप्राणायामं कृत्वा, त्रिनेत्रं देवमध्येत्। सः पञ्चवक्त्रः, दशबाहुः, शुद्धस्फटिकसन्निभः, सर्वाभरणभूषितः, दिव्यवस्त्रपरिधानवान् दृश्यते। तं रूपं धारयित्वा, शैवदेहम् अग्निस्नानादिकर्मणा समाश्रित्य, परेश्वरं पूजयेत्। शरीरे शुद्धीकृत्य, मूलमन्त्रं यथाक्रमं सर्वत्र प्रणवेन स्थापयेत्, ब्रह्ममन्त्रांश्च यथायोग्यं विन्यस्य पूजां समाचरेत्।