लिङ्गपुराणम्

ततः षष्ठांशेन पुरुषश्रेष्ठः कृष्णः, यदूनां प्रमुखस्य वसुदेवस्य अंशतः, वसुदेवः भूत्वा अवतरिष्यति। तस्मिन्नेव काले अहम् अपि योगमायया योगी रूपं धारयिष्यामि, ब्रह्मचर्यव्रतधारी भूत्वा लोकविस्मयहेतोः पृथिव्यां प्रादुर्भविष्यामि। चितास्मिन श्मशाने परित्यक्तं कञ्चन शवम्, बन्धुविहीनं दृष्ट्वा, विप्रहितार्थं योगमायया तत्र प्रविश्य स्थितवान्। ततो मेरोः दिव्ये पुण्ये गुहायाम्, त्वया सह विष्णुना च, अहम् अपि ब्रह्मस्वरूपं लाकुल्याख्यं रूपं धारयिष्यामि। एषा देहधारिण्यवताररूपा, तस्मिन्नवसरे तदधिष्ठानं क्षेत्रं यावत् पृथिवी तिष्ठति तावत् ख्यातिं गमिष्यति। तत्र मम पुत्राः कुशिकः गर्गः मित्रः कौरुष्यश्च, एते सर्वे तपस्विनः भविष्यन्ति। योगनिष्ठाः महात्मानः, वेदविदः ब्राह्मणाः, महेश्वरपरमयोगं प्राप्य, शुद्धाः उच्चतेजसः च। ते रुद्रलोकं गमिष्यन्ति, यत्र पुनरावृत्तिर्दुर्लभा, पाशुपतसिद्धाः ते भस्मलिप्ताङ्गाः। सदा लिङ्गार्चनपरायणाः, बहिरन्तर्यथावत्स्थिताः, मयि भक्त्या योगनिष्ठाः, ध्यानपरायणाः जितेन्द्रियाः च। संसारपाशच्छेदनाय, ज्ञानमार्गप्रकाशनाय, स्वस्वरूपज्ञानप्राप्तये च, महापाशुपतयोगः प्रवर्तते। अनेकानि योगमार्गाणि, बहूनि च ज्ञानमार्गाणि, किन्तु पञ्चाक्षरमन्त्रं विना न कश्चन क्वापि मोक्षं प्राप्नोति। यदा द्वन्द्वातीतः तपः आचरति, तदा स मुक्तवत् मन्यते, पक्वफलवत् शेषः। यः पुरुषः पाशुपतव्रतमेकाहमपि सम्यक् आचरति, स साङ्ख्ये वा पाञ्चरात्रे वा कदापि तादृशं स्थानं न प्राप्नोति। एवं मया मनोः प्रभृति कृष्णान्तं, अष्टाविंशतियुगक्रमे, अवतारलक्षणानि वर्णितानि। तत्र शास्त्रसमूहविभागः धर्मलक्षणं भविष्यति, यदा तस्मिन्नपि कल्पे कृष्णद्वैपायनः उत्पद्यते। एवं रुद्रस्यावतारचरितं महादेवेन यथोक्तं श्रुत्वा, स भाग्यवान् स भगवान् महेश्वरं प्रणनाम। स तं प्रशंस्य, पुनः शङ्करं वाक्यमभाषत—"सर्वे देवाः विष्णुमयाः, सर्वे गणाः विष्णुमयाः। विष्णोः समं मार्गं नान्यः कश्चन विहितः, वेदाः सदा गायन्ति—नात्र संशयः।" "स देवदेवः, स भगवाञ्छिवलिङ्गस्य भक्तः, सदा तव नमस्कृत्य, कथं स भगवान् ईशत्वं प्राप्तवान्?" ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, स्रष्टा महेश्वरः, तं गम्भीरप्रश्नं श्रुत्वा प्रसन्नः दृष्ट्या तं निरिक्ष्य, उपविष्टः। स तं पूज्यविषयं दृष्ट्वा शङ्करः तमुवाच—"त्वं स्वयम्, नारायणः, शक्रश्च, देवश्रेष्ठः, अत्र स्थिताः।" "ऋषयः अपि सदा लिङ्गं नियमानुसारं पूजयन्ति, तेन तेन स्वस्थानं प्राप्तवन्तः, तस्मात् ते लिङ्गं पूजयन्ति। लिङ्गपूजनं विना सिद्धिः नास्ति, तस्मात् जनार्दनः भगवाञ्श्रद्धया स्वं लिङ्गं नित्यं पूजयति।" इति उक्त्वा, महेश्वरः ब्रह्मणः प्रसादं कृत्वा, देवेशं पुनः दृष्ट्वा तत्रैव अन्तर्धानं जगाम। ततः ब्रह्मा तं प्रणम्य, शङ्करात् चेतनां प्राप्य, अवशिष्टसृष्ट्यर्थं प्रस्थितवान्। अथ, "कथं महेश्वरः लिङ्गरूपेण पूज्यते?" इति रोमहर्षणं पृष्टवान्। कैलासे गिरौ देवीपृष्टः, देवदेवः तं पर्वततनयाम् अङ्के उपविष्टां क्रमेण लिङ्गपूजनविधिं व्याख्यातवान्। तदा शालाङ्कायनसुतः नन्दी, समीपे स्थितः, पूर्वं सर्वं श्रुत्वा, ब्रह्मसुतं धर्मात्मानं संबोधितवान्। स सनत्कुमाराय शुभं श्रेयस्करं लिङ्गपूजनविधिं कथितवान्; तस्मात् महातेजाः व्यासः तद्विद्यायाम् अधीतवान्। अहम् अपि शैलादिमुखात् श्रुत्वा, स्नानादिपूजनविधिं यथाश्रुतं वर्णयिष्यामि। अधुना ब्राह्मणहितार्थं, पापापहं स्नानविधिं, शिवेन प्राचीनकाले प्रत्यक्षं उक्तं, प्रवक्ष्यामि। एतद्विधिना स्नात्वा, शङ्करं एकवारं सम्पूज्य, ब्रह्मकूर्चं पीत्वा सर्वपापैः विमुच्यते। स्नानस्य त्रीणि भेदानि देवदेवेन शम्भुना ब्राह्मणाद्युपकाराय निर्दिष्टानि। प्रथमं वारुणं स्नानं, ततः श्रेष्ठं आग्नेयं स्नानं, ततो मन्त्रस्नानं कृत्वा परमेश्वरं पूजयेत्। यदि दूषितचित्तः जलस्नानं करोति, भस्मना अपि शुद्धिं न प्राप्नोति; तस्मात् मनःशुद्धिं आचर्य, अन्यथा शुद्धिकर्म न कुर्यात्। यावत्कालं सर्वेषु नद्यादिषु स्नायात्, यदि मनः अशुद्धं, तावत् शुद्धिः न सिध्यति—नात्र संशयः। मनःपद्मं जागरूकं चेत् शुद्धं भवति; तमसि सुप्तं चेत्, ज्ञानप्रकाशः तस्य शुद्धिं करोति। स्नानार्थं मृत्तिका, गोमय, पुष्पाणि, भस्म, तीरस्थाने स्थापयेत्, कुशं च स्नानस्थले निधायेत्। पादप्रक्षालनं, शरीरस्य मलशुद्धिं च कृत्वा, ततो स्नानं कुर्यात्। "उद्धृतासीत्य" इति मन्त्रेण पुनः शरीरशुद्धिं कृत्वा, मृत्तिकां गृहित्वा, अपरवस्त्रं धृत्वा, मलादिदूषितं परित्यज्य स्नानं कुर्यात्। एवं श्रुत्वा, विद्वांसः, लिङ्गपूजनस्य महत्त्वं, स्नानविधिं च, श्रद्धया आचरन्ति, परमं पुण्यं प्राप्नुवन्ति।