भल्लवी, मधुपिङ्ग, श्वेतकेतु, कुश इति चत्वारः, महेश्वरयोगं प्राप्ताः, ते अपि ध्याननिष्ठा भविष्यन्ति। ते शुद्धाः ब्रह्मनिष्ठाश्च सन्तः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति। त्रयोविंशे चक्रे, यदा त्रिणबिन्दुः ऋषिः प्रादुर्भविष्यति, तदा, हे ब्रह्मन्, व्यासः अपि जातः स्यात्; अहम् अपि पुनः श्वेतनाम्ना, महाकायः, धर्मात्मा मुनिपुत्रः सञ्जातः स्यामि। तत्र अहम् उत्तमे गिरौ, यः कालञ्जरशैलः नाम्ना भविष्यति, वार्धक्यपर्यन्तं कालं यापयिष्यामि। तत्रैव मम शिष्याः उशिक, बृहदश्व, देवल, कविरिति तपस्विनः स्युः। ते अपि महेश्वरयोगं सम्प्राप्य रुद्रलोकं गमिष्यन्ति। चतुर्विंशे चक्रे, यदा व्यासः ऋक्षः भविष्यति, तदा अपि कल्याः अन्ते अहम् शूलीनाम्ना योगिश्रेष्ठः स्यात्, नैमिषे, देवैः पूजितः। तत्रापि मम शिष्याः शालिहोत्र, अग्निवेश, युवनाश्व, शरद्वास इति तपोविशिष्टाः भविष्यन्ति। ते अपि तेनैव मार्गेण रुद्रलोकं स्थास्यन्ति। पञ्चविंशे चक्रे, यदा वसिष्ठः शक्तिरूपेण व्यासः भविष्यति, तदा अपि अहम् दण्डीनाम्ना तपस्विनां नाथः स्यामि। तत्रापि मम पुत्राः छगला, कुण्डकर्ण, कुब्धण्ड, प्रवाहक इति तपस्विनः भविष्यन्ति। ते अपि महेश्वरयोगं प्राप्य अमृतत्वं गमिष्यन्ति। षड्विंशे चक्रे, यदा पराशरः व्यासः भविष्यति, तदा अपि अहम् सहिष्णुनाम्ना भद्रवटनगरे कल्याः अन्ते स्यां। तत्रापि मम पुत्राः उल्लूक, विद्युत्, शम्बूक, अश्वलायन इति धर्मिष्ठाः भविष्यन्ति। ते अपि महेश्वरयोगपरमं प्राप्त्वा रुद्रलोकं गताः। सप्तविंशे चक्रे, यदा जातुकर्णः व्यासः भविष्यति, तदा अपि अहम् सोमशर्मा नाम द्विजश्रेष्ठः स्यामि। पवित्रे प्रभासक्षेत्रे, योगविश्रुते, तत्रापि मम शिष्याः योगयुक्ताः तपस्विनः भविष्यन्ति—अक्षपाद, कुमार, उल्लूक, वत्स इति महात्मानः, विशुद्धबुद्धयः, योगनिष्ठाश्च। ते अपि महेश्वरयोगपरमं प्राप्त्वा रुद्रलोकं गताः। अष्टाविंशे चक्रे, यदा पराशरपुत्रः विष्णुः, जगतां पितामहः, द्वैपायनः व्यासः भविष्यति, तदा षष्ठांशेन कृष्णः, नरश्रेष्ठः, वासुदेवात्, यादवश्रेष्ठः, वासुदेवः भविष्यति। तस्मिन्काले अहम् अपि योगमायया योगी भूत्वा, ब्रह्मचर्यरूपेण, लोकचमत्काराय, अवतरिष्यामि। श्मशाने, परित्यक्ते शवं दृष्ट्वा, बान्धवविहीने, ब्राह्मणानां हितार्थं, योगमायया तत्र प्रविश्य तिष्ठामि। दिव्ये शुभे मेरुगुहायाम्, त्वया सह विष्णुना च, तदा अहम् ब्रह्मा भूत्वा लाकुलीति प्रसिद्धो भविष्यामि। एषा देहावतारः कथ्यते; तस्मिन्काले पवित्रं क्षेत्रं पृथिव्याः स्थित्यन्तं विश्रुतं भविष्यति। तत्रापि मम पुत्राः कुशिक, गर्ग, मित्र, कौरुष्य इति तपस्विनः स्युः। योगस्थाः महात्मानः, वेदविद् ब्राह्मणाः, महेश्वरयोगपरमं प्राप्ताः, विशुद्धाः, उन्नततेजसः च। ते रुद्रलोकं गच्छन्ति, यत्र पुनरागमनं कठिनम्; एते सिद्धपाशुपताः, भस्मलेपनाङ्गाः। सदा लिङ्गार्चनपरायणाः, बाह्याभ्यन्तरस्थिता, मयि भक्त्या योगेन च, ध्याननिष्ठा, जितेन्द्रियाः च। संसारबन्धच्छेदाय, ज्ञानमार्गप्रकाशनाय, आत्मज्ञानप्राप्त्यर्थं, महापाशुपतयोगः उक्तः। योगानां मार्गा बहवः, ज्ञानानां च पन्थानः बहवः, किन्तु पञ्चाक्षरमन्त्रं विना क्वापि निवृत्तिः न लभ्यते। यदा सम्यग्व्रतम् आचरति, सर्वद्वन्द्वविवर्जितः, तदा सः मुक्त इव परिपक्वफलवत् ज्ञेयः। यः पुरुषः पाशुपतव्रतम् एकाहमपि सम्यगाचरति, सः सांख्ये वा पाञ्चरात्रे वा कदाचन तादृशीं स्थितिं न प्राप्नोति। एवं मया अवतारलक्षणं वर्णितं, मनोः प्रभृति कृष्णान्तं, अष्टाविंशत्यां युगपर्यायायाम्। तत्रैव, तस्मिन्कल्पे, कृष्णद्वैपायनसमुत्पत्तौ, शास्त्रसमूहविभागः धर्मचिह्नं भविष्यति। एवं रुद्रस्यावतारकथां महादेवेन उद्घोषितां श्रुत्वा, स भाग्यवान् महेश्वरं प्रणम्य, उत्तमानि वाक्यानि स्तुत्वा, पुनः शंकरं प्राह—“सर्वे देवाः विष्णुना व्याप्यन्ते, सर्वगणाः विष्णुना व्याप्यन्ते। अन्यः पन्था विष्णुसमः न विधीयते; एवं वेदाः सदा गायन्ति—नात्र संशयः। स देवदेवो भगवाञ्, तव लिङ्गार्चनरतः, सदा तव नमस्कृतिपरः, कथं स देवः प्रभुः अभवत्?” एवं ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, स सृष्टिकर्ता परमेश्वरः, गम्भीरप्रश्नेन तुष्टः, तं दृष्ट्वा, प्रसन्नः अभवत्।