लिङ्गपुराणम्

सर्वेषां प्राणाः जीववतां विज्ञेयाः, ये सर्वेषु भूतिषु स्थिताः, एकः परमतेजस्वी महात्मा धर्मशीलश्च सन्। तस्य त्रिशूलधारी नीललोहितः शिवः पुनः तस्मै प्राणान् ददौ। प्राणलाभेन पुनरुत्थाय भगवाँस् ब्रह्मा देवदेवं उमापतिं दृष्टवान्। स साष्टाङ्गं नमस्कृत्य, गायत्र्या सह जगन्नाथं दृष्ट्वा, लोकानां सारभूतं देवं पितामहः स्तुत्वा तत्र स्थितवान्। आश्चर्यपूर्णः स ब्रह्मा पुनः पुनर्नमस्कृत्य शर्वं वाक्यमुवाच— "कथमिदं, महाबाहो, यथा त्वं आदौ उत्पन्नः?" ब्रह्मणः तानि वचनानि श्रुत्वा, भगवाँस् भवः ब्रह्मरूपं धारयन्, उपदेशार्थं स्मितपूर्वकं ब्रह्माणं प्रत्युवाच। "यदा श्वेतयुगं आसीत्, तदा केवलं अहमेवासम्— श्वेतशिखरः, श्वेतमाल्याभूषितः, श्वेतवस्त्रधरः, श्वेतप्रभायुतश्च। श्वेतास्थिः, श्वेतकेशः, श्वेतरक्तः, श्वेतारुणश्च— तस्मात्तद् युगं श्वेतयुगमिति प्रसिद्धम्। मत्तः जाताया देवी अपि श्वेताङ्गी, श्वेतारुणा, श्वेतवर्णा आसीत्; तदा गायत्री ब्रह्माख्या बभूव। तस्मात्, देवाधिदेव, तव गुह्यतपसा मया पुनः सद्योजातभावः प्राप्तः। 'सद्योजात' इत्येतद् ब्रह्मणः नाम, एषा च गुह्यत्वात् गुह्येति कथ्यते; ये द्विजातयः तद्विज्ञायन्ति— ते मम समीपं यान्ति, यत्र पुनरावृत्तिर्दुर्लभा। पुनः, यदा त्वं लोहितनाम्ना स्थितः— मया सृष्टवर्णात् तत् युगं लोहितयुगमिति स्मृतम्; तदा सर्वे प्राणीणां मांसं, अस्थि, रक्तं च लोहितवर्णम्। गायत्री गवामिति प्रसिद्धा, लोहितलोचना, स्तनयुता च सा; तस्या लोहितत्वात् वर्णविपर्ययाच्च सा तद्नाम्ना प्रसिद्धा। देवताया वामभागत्वात् 'वामदेव' इत्येतन्नाम जातम्; तत्रापि, महात्मन्, त्वं मां स्वसंयमे स्थित्वा ज्ञातवान्। स्वयोगेन त्वया मम तदन्यवर्णस्थं रूपं विज्ञातम्; अतः वामदेव इत्यहं पृथिव्याम् अभिविख्यातः। ये द्विजातयः मां वामदेवं विदित्वा, रुद्रलोकं यान्ति, यत्र पुनरावृत्तिर्दुर्लभा। पुनः, यदा युगचक्रे पीतरूपेण प्रादुरभवम्, तदा मम नाम्ना पीतरूपं प्रतिष्ठितम्। मत्तः जाता देवी पीताङ्गी, पीतारुणा, तदा गायत्री ब्रह्माख्या बभूव। तत्रापि, महात्मन्, योगयुक्तचित्तैः मया विज्ञातः; तत्र त्वं पुनः मां तत्त्वपुरुषरूपेण अवगतम्। तस्मात् तत्तपुरुषभावो मम, हे कनकन्द। ये तपसा ब्रह्मसंयुक्ताः शुद्धाः, रुद्रं, रुद्राणीं, गायत्रीं च वेदमातरं जानन्ति— ते रुद्रलोकं यान्ति, यत्र पुनरावृत्तिर्दुर्लभा। यदा पुनः कृष्णरूपेण घोररूपश्च सञ्जातः, मम वर्णात् तद् निश्चयः कृष्णः इति कथ्यते; तत्र अहं कालरूपः, लोकान्तकारी कालः इव आसीम्। त्वया, ब्रह्मन्, मां घोरं प्रचण्डशक्तिं च विज्ञातम्; मत्तः जाता गायत्री कृष्णाङ्गी, कृष्णारुणा। सा कृष्णवर्णा, देवाधिदेव, तदा ब्रह्माख्या बभूव; तस्मात् अहं घोरभावं प्राप्तवान्— ये मां पृथिव्याम् एवमवगच्छन्ति, तेषां अहं अघोरः, शान्तः, अक्षयश्च भविष्यामि। पुनः, यदा विश्वरूपोऽहमभवम्, ब्रह्मन्, तदा अपि त्वं मां परध्यानेन अवगच्छः; गायत्री अपि विश्वरूपिणी, लोकधारिणी बभूव। ये मां पृथिव्याम् विश्वरूपं विज्ञायन्ति, तेषां अहं नित्यं शिवः, सौम्यश्च भविष्यामि। एषा विश्वरूपिणीति यः रूपं, तदेव सावित्री अपि विश्वरूपिणीति कथ्यते। एवं सर्वाणि एतानि रूपाणि उत्पन्नानि, हे मम पुत्राः; एते चत्वारः ये मया नाम्ना उक्ताः, मम पुत्राः, लोकप्रसिद्धाश्च। यतो हि सर्वेषु भूतिषु सर्ववर्णसमता भविष्यति, सर्वाणि भोज्यानि शुद्धानि अनुमतानि च, वर्णभेदश्च भविष्यति। मोक्षः, धर्मः, अर्थः, कामश्च— एते चत्वारः, तेषां च कारणात्, वेदाश्च, ज्ञेयं च चतुर्विधं भविष्यति। चत्वारः भूतगणाः, तथा च चत्वारः आश्रमाः; धर्मस्य चत्वारः पादाः, चत्वारः मम पुत्राः। तस्मात्, जगत्, चराचरयुक्तं, चतुर्वर्णयुक्तं, चतुर्भिः आधारैः स्थितं चतुर्विधं भविष्यति। पृथिवीलोकः, ततः अन्तरिक्षम्, दिवः, महर्लोकश्च; जन, तपः, सत्यं, ततो विष्णुलोकः परः। अष्टाक्षरस्थं जगत्, प्रत्येकस्थं तदक्षरम्; पृथिवी, अन्तरिक्षं, दिवः, महर्लोकः चत्वारः आधाराः। पृथिवीलोकः प्रथमः आधारः, ततः अन्तरिक्षं द्वितीयः, दिवः तृतीयः, महर्लोकः चतुर्थः। पञ्चमः जनः, षष्ठः तपः, सप्तमः सत्यलोकः, ये पुनरावृत्तिं न प्राप्नुवन्ति तेषां। विष्णुलोकः तु तिष्ठति यत्र पुनरावृत्तिर्दुर्लभा; स्कन्दस्य उमायाश्च स्थानानि सर्वसिद्धिसंयुक्तानि। रुद्रस्य लोकः योगिनां शिवावस्था कथ्यते— ये लोभ, अहंकार, काम, क्रोधरहिताः सन्ति।