लिङ्गपुराणम्

भगवतः तस्य वचः श्रुत्वा, “आशीर्वादाः ते सन्तु, अहं गच्छामि; बुद्धिः उत्पद्यतां, धर्मज्ञ,” इति उक्त्वा, स भगवान् तत्रैव अन्तर्हितः। तदा सर्वदेवपूजितः गणाध्यक्षः, गोविन्दात् बुद्धिं लब्ध्वा, पद्मयोनिः पितामहः तस्मात् स्थलात् निर्जगाम। स पितामहः सृष्ट्युत्पत्तये धृतनिश्चयः, घोरं तपः समारभ्य, सृष्ट्यर्थं दीर्घकालं तपस्यन् अपि, किञ्चित् न ससर्ज। अथ चिरकालात् दुःखवशात् तस्य कोपः उत्पन्नः। कोपग्रस्तस्य तस्य नेत्राभ्यां अश्रुबिन्दवः पतिताः। ताभ्यां अश्रुबिन्दुभ्यः वातपित्तकफस्वभावयुक्ताः, महानुभावाः, महाबलाः, शुभलक्षणैः अलङ्कृताः प्राणीः उत्पन्नाः। त एव केचिद् सर्पाः, विकीर्णकेशाः, घोरविषपूरिताः, तत्र प्रादुरभवन्। तान् प्राचीनसर्पान् दृष्ट्वा ब्रह्मा आत्मानं निन्दितवान्— “हन्त! मम तपस्याः निन्दा यदि एष एव परिणामः, यः मम आद्यः सृष्टिः एव लोके विनाशहेतुः जातः।” एवं क्रुद्धदुःखसम्भवात् मूर्च्छया पीडितः स प्रजापतिः प्रबलशोकात् प्राणान् त्यक्तवान्। तस्य अतुलबलस्य देहात्, करुणावशात्, एकादश रुद्राः, रुदन्यः, तत्र एव प्रादुर्भूताः। तेषां रुदनात् ‘रुद्राः’ इति नाम अभवत्; ते रुद्राः एव प्राणाः, ते च प्राणाः एव तेषां स्वरूपम्। एते प्राणाः सर्वभूतानां जीवेषु स्थिताः, अतीव उग्राः, महात्मानः, धर्मशीलाः च ज्ञेयाः। त्रिशूलधारी, श्यामललोहितवर्णः, पुनः तस्मै प्राणान् अददात्। जीवनं पुनः प्राप्य, स भगवतः ब्रह्मा देवदेवं उमापतिं अपश्यत्। स ब्रह्मा, गायत्र्या सह, जगन्नाथं द्रष्ट्वा, प्रणम्य स्थितवान्। स सर्वलोकसारभूतं देवम् आलोक्य, पितामहः तं स्तुतवान्। विस्मयपूर्णः, पुनः पुनः प्रणम्य, शर्वं प्रति इदं वाक्यम् उवाच— “कथं, महाबाहो, त्वं आदौ एव उत्पन्नः?” तदा ब्रह्मणः तं वचः श्रुत्वा, भगवाँश् भवः, ब्रह्मरूपं धारयन्, उपदेशार्थं, स्मितपूर्वकं ब्रह्माणं प्रति उवाच— “श्वेतयुगे सति केवलं अहमेव आसम्; श्वेतकेतुः, श्वेतमाल्यधरः, श्वेताम्बरः, श्वेतवर्णः। श्वेतास्थिः, श्वेतकेशः, श्वेतरक्तः, श्वेतवर्णश् च; तस्मात् तद् युगं ‘श्वेतयुग’ इति प्रसिद्धम्। देवी अपि मत्तः जाताऽभूत्, श्वेताङ्गी, श्वेतलोहिता, श्वेतवर्णा; तदा गायत्री ब्रह्माख्या आसीत्। तस्मात्, देवेश, तव रहस्तपसा, अहं त्वया पुनः ज्ञातः, तत्क्षणात् ‘सद्योजात’ अवस्थां प्राप्तवान्। ‘सद्योजात’ इति तस्य ब्रह्मणः नाम, अयं च रहस्यः; अतः एषः गुह्यः, ये द्विजाः तद् जानन्ति— ते मम समीपं यान्ति, यत्र पुनरागमनं दुष्करम्। यदा त्वं लोहितनाम्ना अभूत्— मया उत्पादितवर्णात् तद् युगं ‘लोहित’ इति स्मृतम्; तदा प्राणीः रक्तमांसास्थिरक्तयुक्ताः अभवन्। गायत्री, गोशब्दिता, रक्तलोचना, स्तनवती च; तस्या रक्तत्वात् वर्णव्यत्ययाच् च सा तथैव अभवत्। देवतायाः वामभागत्वात् ‘वामदेव’ इति नाम अभवत्; तत्र अपि, महात्मन्, त्वं मां योगयुक्तचित्तः अवगम्य, वामदेवत्वेन मां स्थिरः अपि जानाति। स्वयोगेन त्वं मां तत्र अन्यवर्णे स्थितं अवगम्य, वामदेवः इति पृथिव्याम् प्रसिद्धः अभवम्। ये द्विजाः मां वामदेवत्वेन जानन्ति, ते रुद्रस्य लोकं यान्ति, यत्र पुनरागमनं दुर्लभम्। यदा पुनः अहं पीतकलेवरेऽत्र प्रादुर्भवामि, युगानुसारं, तदा मम नाम्ना पीतरूपं स्थापितम्। मत्तः उत्पन्ना देवी अपि पीतकलेवरा, पीतरक्तवर्णा, तदा गायत्री ब्रह्माख्या अभवत्। तत्र अपि, महात्मन्, योगयुक्तचित्तैः मया योगेन ज्ञातः; तत्र त्वया अपि तद् ‘तत्पुरुष’ इति अवगम्य, तत्पुरुषत्वं मम, कणकन्द। ये शुद्धाः, तपसा ब्रह्मणा संयुक्ताः, ये मां रुद्रं, रुद्राणीं, गायत्रीं, वेदमातरं जानन्ति— ते रुद्रस्य लोकं यान्ति, यत्र पुनरागमनं दुष्करम्। यदा अहं कृष्णः, घोरस्वरूपः, पुनः भूत्वा— मम वर्णात् तद् दृढनिश्चयं ‘कृष्ण’ इति स्मृतम्; तत्र अहं कालवत्, लोकान्तकारः कालः अभवम्। त्वं मां, ब्रह्मन्, घोरशक्तिं, उग्रं च अवगम्य; गायत्री मत्तः जाता कृष्णकलेवरा, कृष्णलोहिता च। सा कृष्णस्वरूपा, देवेश, तदा ब्रह्मा इति प्रसिद्धा; तस्मात् अहं उग्रतां प्राप्तवान्—ये मां पृथिव्यां जानन्ति, तेषां मम रूपं शान्तं, अमृतं च, न उग्रं भविष्यति। पुनः, यदा अहं विश्वरूपः अभवम्, ब्रह्मन्, तदा अपि त्वया परमध्यानेन मां ज्ञातम्; गायत्री अपि विश्वरूपा, लोकधारिणी अभवत्। ये मां पृथिव्यां विश्वरूपं जानन्ति, तेषां अहं सदा शिवः, सौम्यश्च भविष्यामि। अयं विश्वरूपः इति प्रसिद्धः, तथा सावित्री अपि विश्वरूपा इति कथ्यते। एवं, पुत्राः, एतानि सर्वरूपाणि उत्पन्नानि; एते चत्वारः, ये मया उक्ताः, मम पुत्राः, लोकेषु पूजिताः।