लिङ्गपुराणम्

तौ द्वौ महात्मानौ परस्परं निरीक्ष्य, "भो भगवन्, किं नु अद्य त्वया न ज्ञायते, महाबाहो?" इति परस्परं ऊचतुः। तयोः वचनं श्रुत्वा, "महाबाहो रुद्र, तव इच्छया एष सर्वः कार्यः त्वया कृतः," इति पुनः ऊचतुर्वान्। तेषां वचः श्रुत्वा स भगवान् प्रमुदितः प्रहर्षेण तान् स्वागतम् अकरोत्। अनन्तरं स भगवान् सौम्यया वाचा मधुरया अवदत्, "हे हिरण्यगर्भ, त्वाम् अपि च त्वाम्, कृष्ण, वदामि।" स एवमुक्त्वा, "एषा या भक्तिर्युष्माभ्यां मयि समर्पिता, नित्यैः अक्षरैः संयुक्ता, तया अहं तुष्टः। युवां हृदये प्रियतमौ।" इति सन्तुष्टः प्राह। "किं वरं दास्यामि अद्य, यः सर्वेषां वाञ्छिततमः?" इति स भगवान् पप्रच्छ। तदा श्रीविष्णुः भवाय इदं वचनं प्रोवाच, "मया सर्वं कृतं, भगवन्; यदि त्वं मयि तुष्टः, मम भक्तिः त्वयि शङ्कर, दृढा भवतु।" एवमुक्ते, केशवम् आदरात् ज्ञात्वा, महादेवः स्वपदपद्मयोः भक्तिं दत्तवान्। पुनः उवाच, "त्वं सर्वलोकस्य स्रष्टा, त्वं परो देवः; अतः, तेऽस्तु शुभमस्तु वत्स, अहं यास्यामि, पद्मलोचन।" इति उक्त्वा, भगवान् शङ्करः ब्रह्माणम् आशिषा स्पृष्ट्वा तुष्टः। स्वकराभ्यां सुन्दराभ्यां परमप्रहर्षेण, "त्वं मम समः, न संशयः वत्स, भक्तः च," इति ब्रह्माणं प्राह। "तेऽस्तु शुभमस्तु, यास्यामि; बुद्धिः ते उत्पद्यताम्, साधो।" इति उक्त्वा, स भगवान् अन्तर्धानमगात्। सर्वदेवपूजितो गणाधिपः देवः प्रस्थितः। तदा गोविन्दात् बुद्धिं प्राप्य, पद्मयोनि पितामहः सृष्ट्यर्थं तपः समारब्धवान्। स यदा तथा तपस्यन्, किञ्चित् अपि न ससर्ज। दीर्घकालात्, दुःखात् कोपः उत्पन्नः। तेन कोपेण परिप्लुतस्य नेत्राभ्यां अश्रुबिन्दवः पतिताः। तासां अश्रुबिन्दूनां वात-पित्त-कफ-सम्भूताः, महाभाग्यवन्तः महाबलिनः, शुभलक्षणैः भूषिताः जनाः जाताः। ते सर्पाः जटिलकेशाः, कालविषसमन्विताः, तत्र प्रादुरभवन्। तान् प्राचीनान् सर्पान् दृष्ट्वा ब्रह्मा आत्मानम् उपालपत्, "हन्त! धिक् तपः यदि एष एव परिणामः, मम प्रथमसृष्टिः एव जगद्विनाशकारणम् अभवत्।" ततः कोप-रुषा-सम्भूतया तीव्रा मूर्च्छया पिडितः स प्रजापतिः प्राणान् त्यक्तवान्। तस्य अतुलबलस्य देहात्, करुणया, एकादश रुद्राः रुदन्तः समुत्पन्नाः। तेषां रुदनात् एव रुद्रा इति नाम अभवत्; ते रुद्राः एव प्राणाः, तेषां प्राणाः एव स्वभावः। सर्वेषां भूतानां प्राणा एव ते विज्ञेयाः, एकः परमघोरः, महात्मा, धर्मशीलः। त्रिशूलधारी नीललोहितः पुनः तस्मै प्राणान् दत्तवान्। प्राणलाभात् ब्रह्मा भगवतः उमापतेः दर्शनं कृतवान्। प्रणम्य, स गायत्या सह विश्वेश्वरं दृष्ट्वा, सर्वलोकमयं तम् ईश्वरं पितामहः स्तुतवान्। आश्चर्यपूरितः, पुनः पुनः प्रणम्य, शर्वाय उवाच, "कथम्, महाबाहो, त्वं आदौ उत्पन्नः?" इति। तस्य वचः श्रुत्वा, भगवान् भवः ब्रह्मरूपं धारयित्वा, उपदेशार्थं स्मितपूर्वकं ब्रह्माणं प्रति उवाच। "यदा श्वेतयुगं आसीत्, तदा केवलं अहमेव आसीम्; श्वेतशिखरः, श्वेतमाल्यधरः, श्वेताम्बरधारी, श्वेतप्रभः। श्वेतास्थि, श्वेतकेश, श्वेतरक्त-श्वेतारुणः; तस्मात् तस्य नाम श्वेतयुगमिति। देवी अपि मत्तः जाताऽभूत्, श्वेताङ्गी, श्वेतारुणा, श्वेतवर्णा; तदा गायत्री ब्रह्मरूपा आसीत्। अतः, देवाधिदेव, तव रहस्तपसा, मया त्वया पुनरुपलभ्य, सद्योजातावस्था प्राप्ता। 'सद्योजात' इति तस्य ब्रह्मणः नाम, एष रहस्यम्; अतः रहस्यम् इति स्मृतम्, द्विजाः यः जानन्ति—ते मम समीपं यान्ति, यत्र पुनरावृत्तिः दुष्करः। यदा त्वं लोहितनाम्ना स्थितः, मया उत्पन्नवर्णात्, तदा तद् युगं लोहितयुगमिति स्मृतम्; तदा जनाः रक्तमांसास्थिरक्तसम्भूताः। गायत्री धेनुरूपा रक्तनेत्रा, स्तनयुता; तस्याः रक्तत्वात् वर्णविपर्ययात् तद् नाम अभवत्। देवतायाः वामभागत्वात्, वामदेव इति नाम अभवत्; तत्र अपि, महात्मन्, त्वया मम योगेन अवगतम्। तस्मात् अहं वामदेव इति पृथिव्याम् अभूत्। ये द्विजाः वामदेवं मां जानन्ति, ते रुद्रलोकं यान्ति, यत्र पुनरावृत्तिः दुःखकरः। यदा पुनः अहं पीतकलेवरः प्रादुरभवम्, युगचक्रानुसारतः, तदा मम नाम्ना पीतरूपः प्रतिष्ठितः। तदा मत्तः जाता देवी पीताङ्गी, पीतारुणा, गायत्री ब्रह्मरूपा अभवत्। तत्र अपि, महात्मन्, योगयुक्तचित्तैः मया अवगम्य, तत्र त्वया अपि योगयुक्तेन मनसा मां तत्त्वतः ज्ञातम्। तत्र त्वया पुनः तत्त्वपुरुषत्वेन मां ज्ञातम्; अतः एष तत्त्वपुरुषावस्था मम, हे कनकाण्ड।