लिङ्गपुराणम्

योगिनः त्वां नित्यसिद्धं ध्यायन्तः अन्यान् योगमार्गान् परित्यज्य, केवलं तव ध्याननिष्ठा भवन्ति। अन्ये अपि शुद्धमनसः, स्वकर्मणा त्वां सम्यगुपास्य, दिव्यान् भोगान् प्राप्नुवन्ति। यथाशक्ति यथाज्ञानं तव अनन्तस्य महात्मनः, अनिर्वचनीयस्वरूपस्य, वयं महत्त्वं स्तुतवन्तः स्म। सर्वत्र त्वं नः शिवः अनुग्रहं कुरु; त्वं यथासि तथैव असि—नमः ते। यः कश्चित् भक्त्या एषां ब्रह्मनारायणस्तुतिं पठति, वा विद्वद्भ्यः ब्राह्मणेभ्यः श्रोतुं ददाति, वा एकचित्तेन शृणोति, सः दशसहस्राश्वमेधफलम् आप्नोति। पापाचार्यपि मनुष्यः, शिवस्य सन्निधौ एतत् शृण्वन् वा पठन्, पापात् विमुच्यते ब्रह्मलोकं च गच्छति। श्राद्धे वा, दिव्यकर्मणि वा, यज्ञे वा, स्नानान्ते वा, यः पुण्यैः सह एतत् पठति, सः ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति। एवं स्तुतिं श्रुत्वा, परमं विनयं साक्षात्कृत्य, मधुप्रभाक्षः ताम्रनेत्रश्च, सच्च सन्तुष्टवदनः अभवत्। उमा-पतिः त्रिनेत्रः, दक्षयज्ञविनाशकः, पिनाकी, भग्नपरशुः, विरूपाक्षः, परमसन्तुष्टः अभवत्। तान् अमृतोपमान् वचनानि श्रुत्वा, स सर्वज्ञः महादेवः, हास्यपूर्वकं वाक्यम् उवाच। "कौ युवां महात्मानौ, अन्योन्यहिते रतौ, अत्र एकत्र संगतौ, कमलभक्षिणौ, अस्मिन् भयानके महाप्रवाहे?" इति पृष्ट्वा, तौ महात्मनौ परस्परं निरीक्ष्य, "भगवन्, अद्य किं त्वया न ज्ञायते, महाबल?" इति ऊचतुश्च। "महाबाहो रुद्र, तव इच्छया एतत् कृतम्," इत्युक्त्वा, तयोः वचः श्रुत्वा, सः हर्षितः, गर्वितः, तौ स्वागतं चकार। भगवान् मधुरस्नेहपूर्णं वचः प्रोवाच—"हिरण्यगर्भ, त्वां प्रति, कृष्ण त्वां प्रति अपि वदामि। एषा भक्तिः अनपायिनी अक्षरसंयुक्ता यया अहं तुष्टः। युवां हृदयान्येव प्रियतमौ। किं वरं दातव्यं अद्य, सर्वाधिकप्रियं वरं वदेत्युक्ते, श्रीविष्णुः शम्भुं प्रति वचनमिदम् उवाच—'मम सर्वं कृतं देव; यदि त्वं मयि तुष्टः, मम भक्तिः त्वयि दृढा भवतु, शङ्कर।' इति।' एवं उक्तः, केशवं अभिज्ञाय, महादेवः स्वपदपद्मे भक्तिं दत्तवान्। तं प्रति उवाच—"त्वं सर्वलोकस्य स्रष्टा, त्वं परदेवतासि। तव शुभमस्तु, वत्स, अहं गच्छामि, पद्मनयन।" इत्युक्त्वा, शङ्करः ब्रह्माणं स्पृष्ट्वा, आशीर्वादं दत्त्वा, तुष्टमनाः अभवत्। स्वहस्ताभ्यां सुन्दराभ्यां परितोषेण, "त्वं मम सदृशः, न संशयः, वत्स; त्वं मम भक्तः," इति उक्त्वा, "शुभमस्तु, गच्छामि; प्रज्ञा ते अस्तु, साधो," इति च उक्त्वा भगवान् अन्तर्धानम् अगच्छत्। गणाधिपः, सर्वदेवपूजितः स देवः, निर्गतः। तदा गोविन्दात् प्रज्ञां प्राप्य, कमलजः पितामहः सृष्ट्यर्थं तपः समारब्धवान्। स यदा तपस्यन् आसीत्, तदा किञ्चित् अपि न सञ्जज्ञे। दीर्घकालानन्तरम्, तस्य दुःखात् कोपः उत्पन्नः। कोपवेगेन, तस्य नेत्राभ्यां अश्रुबिन्दवः पतिताः। तदश्रुबिन्दुभ्यः वातपित्तकफसंयुक्ताः, पुण्यलक्षणयुक्ताः, महाबलवन्तः, सर्परूपिणः प्राणी जायमाना अभवन्। ते सर्पाः विकीर्णकेशाः, विषपूर्णाः, तत्र प्रादुर्भूताः। तान् अग्र्यसर्पान् दृष्ट्वा, ब्रह्मा आत्मानं निन्दितवान्—"हन्त, मम तपस्याः इदं फलं चेत्, तर्हि मम प्रथमसृष्टिः एव संसारविनाशकारिणी जाता।" इति। तदा कोपशोकसंयुक्तेन मूहूर्तेन पीडितः, सः प्रजापतिः प्राणान् सन्दधौ। तस्य अतुलबलस्य देहात्, करुणया, एकादश रुद्राः, रुदनशीलाः, उत्पन्नाः। रुदितात् एव ते 'रुद्राः' इति कथ्यन्ते; ते रुद्राः एव प्राणाः, प्राणाः एव तेषां स्वरूपम्। प्राणाः सर्वभूतानां जीवितरूपेण, महातेजस्विनः, सत्त्वरूपिणः विज्ञेयाः। त्रिशूलधारी, नीलरक्तवर्णः, पुनः तस्मै प्राणान् दत्तवान्। पुनः प्राणप्राप्त्या, ब्रह्मा, उमापतिं देवदेवं दृष्ट्वा, प्रणम्य स्थितवान्। स गायत्र्या सह जगन्नाथं दृष्ट्वा, सर्वलोकस्वरूपिणं तम् ईश्वरं, पितामहः स्तुतिं चकार। आश्चर्यपूरितः, पुनः पुनः प्रणम्य, शर्वं प्रति इदं प्राह—"कथं, महाबाहो, त्वं आदौ एव उत्पन्नः?" इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, भगवान् भवः, ब्रह्मरूपं धारयित्वा, शिक्षार्थं स्मयमानः ब्रह्माणं प्रति वाक्यमिदमुवाच— "यदा श्वेतयुगं आसीत्, तदा केवलं अहमेव आसीम्; श्वेतशिखरः, श्वेतमाल्यभूषितः, श्वेतवस्त्रधारी, श्वेतदीप्तिमान्। श्वेतास्थिः, श्वेतकेशः, श्वेतरक्तः अपि च। तस्मात् तस्य युगस्य नाम श्वेतयुगमिति। देवी अपि मम एव अंशात् जाताऽभूत्, श्वेताङ्गी, श्वेतवर्णा, श्वेतरक्ता च। तदा गायत्री, या ब्रह्मा इति विख्याता, आसीत्। अतः, देवदेव, तव गुह्यतपसा मया पुनः त्वया ज्ञातः, तत्क्षणात् सद्योजातत्वं प्राप्तवान्।