लिङ्गपुराणम्

सूर्ये यद् दीप्तिः, चन्द्रे रूपम्, पर्वते स्थैर्यम्, वायौ बलम्, वह्नौ तापः, अप्सु शैत्यं, आकाशे शब्दः—इमे सर्वे गुणाः धीरैः तस्मात् अचलात् अक्षयात् मूलात् उद्भूताः इति ज्ञायन्ते। स एव मूलः—पारायणम्, पारायण्यर्थः, महादेवः, परः योगी, महेश्वरः। स एव नगराणाम् ईश्वरः, गुहावासी, व्योमगामी, रजनिचरः, तपोनिधिः, गुह्याचार्यः, प्रमोददः, हर्षवर्धनः च। स एव हयशीर्षः, सागरसम्भूतः, स्रष्टा, भूतभृत्, वेद्यः, प्रकाशकः, नेता, अजितः, अचला च। महारथी, घोरकर्मा, यशस्वी, धनंजयः, घंटाप्रियः, ध्वजधारी, छत्रधारी, पिनाकधन्वा, सेनापतिः। कवचित्, शूलखड्गधारी, धनुष्कूटिलः, परशुधारी, पापकृत् विनाशकः, निष्पापः, वीर्यवान्, देवेशः, रिपुघातकः। पूर्वं त्वां सम्पूज्य वयं शत्रून्निजेषु युद्धेषु जेष्म; यथा वह्निः सागरजलानि पिबन् अपि न तृप्यति, तथैव। कोपमयः सन् अपि शान्तात्मा, इच्छानाम् दाता, प्रियः, ब्रह्मचारी, अगम्यगम्भीरः, वेदपरायणः, साधुभिः पूजितः। त्वमेव देवद्रव्याणाम् अक्षयकोशः; त्वया यज्ञः प्रतिष्ठितः; वेदविहितं हविः वह्निना त्वदर्थं वह्यते; त्वम् प्रसन्नः चेत्, वयं अपि तुष्टाः। त्वं भवानीयाः पतिः, अनादिः, सर्वलोकसृष्टा, भूतसृष्टा च; त्वां परं प्रकृत्यतीतम् विदित्वा, योगक्षयात्, मुनयः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। योगिनः त्वां नित्यसिद्धम् ध्यानयन्तः अन्यान् योगान् परित्यजन्ति; अन्ये शुद्धाः, प्रशान्तचित्ताः, स्वकर्मणा त्वत्सेवायाम् रताः, दिव्य सुखानि लभन्ते। यावत् यथा वा शक्त्या वयं तव महिमानं स्तुतवन्तः, अनन्त महात्मन्, अवाच्यस्वरूप! सर्वत्र त्वं नः शिवः प्रसन्नो भव; त्वमेव यथार्थः—नमः ते। यः कश्चन श्रद्धया ब्रह्मनारायणस्य एषा स्तोत्रं पठति—वा पण्डितब्राह्मणेभ्यः पठ्यते, वा ध्यानपूर्वकं शृणोति—स दशसहस्राश्वमेधफलं प्राप्नोति। पापात्मापि जन्तुः, यदि एतत् शिवसन्निधौ पठति, वा शृणोति, स मुक्तः सन् ब्रह्मलोकं गच्छति। श्राद्धे, दैवकर्मणि, यज्ञे, स्नानान्ते वा, यः पुण्येषु पठति, स ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति। एवं परमं विनयं दृष्ट्वा, मधुप्रभाक्षं ताम्राक्षं च, स भगवान् सत्स्तुत्या परमप्रसन्नमुखः अभवत्। उमापतिः, त्रिनेत्रः, दक्षयज्ञविनाशकः, पिनाकधन्वा, खड्गभिन्नः, विरूपाक्षः, तेन अतीव तुष्टः अभवत्। तदा स भगवान्, तेषां अमृतोपमं वचनं श्रुत्वा, सर्वज्ञः अपि, क्रीडया उवाच। "कौ युवां महात्मानौ, अन्योन्यहिते रतौ, अत्र संगतौ, कमलाशिनौ, अस्मिन् घोरे महाप्लवे?" इति। तौ महात्मानौ, अन्योन्यम् निरीक्ष्य, ऊचतुः—"भगवन्, किं अद्य त्वया न ज्ञायते, महाबल?" इति। "महाबाहो रुद्र, तव इच्छया एतत् कृतम्," इति तयोः वचः श्रुत्वा, स भगवान् हर्षगर्वितः तौ स्वागतम् अकरोत्। भगवान् मधुरं मृदु च वाक्यम् उवाच—"हिरण्यगर्भ, तव च तव च, कृष्ण, वदामि।" "एषा भक्तिः अक्षरसम्युक्ता मया प्रसन्नता; युवाम् उभौ हृदयस्य अतिप्रियौ। कं वां वरं ददामि अद्य, सर्वसाधारणात् प्रियतरम्?" इति। तदा श्रीविष्णुः भवाय इदं वचनम् उवाच—"मम सर्वं कृतम्, भगवन्; यदि त्वया अहं तुष्टः, मम भक्तिः त्वयि शङ्करे स्थिरा भवतु।" एवं उक्तः, केशवं अभिज्ञाय, महादेवः स्वपदपद्मभक्तिं दत्तवान्। "त्वं सर्वलोकसृष्टा, त्वं परदेवताः; शुभं ते, पुत्र, गच्छामि, पद्मनाभ।" इति उक्त्वा, श्रीशङ्करः ब्रह्माणं स्पृष्ट्वा, शुभाशिषम् दत्त्वा, स्वयम् अतीव हर्षेण, "त्वं मम सदृशः, न संशयः, पुत्र, भक्तः च," इति स्वहस्ताभ्यां स्पृष्ट्वा, पुनः "शुभं ते, गच्छामि, बुद्धिः उत्पद्यताम्, पुण्यात्मन्," इति उक्त्वा, भगवान् अन्तर्धानम् अगच्छत्। सर्वदेवताभिः पूजितः गणाध्यक्षः देवः निर्गतः; तदा गोविन्दात् बुद्धिं प्राप्य, पद्मसम्भवः पितामहः सृष्टिकामः सन्, घोरं तपः तप्यते स्म। तस्य तप्यतः किंचिदपि न सञ्जातम्। तदा दीर्घकालानन्तरम्, शोकोद्भूतात् कोपात्, तस्य नेत्राभ्यां अश्रुबिन्दवः पतिताः। ताभ्यः अश्रुबिन्दुभ्यः वातपित्तश्लेष्मगुणयुक्ताः, महाभाग्यवन्तः, महाबलिनः, शुभलक्षणैः अलङ्कृताः, सर्पाः उत्पन्नाः। ते केशविकराः, विषपूर्णाः, वृद्धसर्पाः दृष्ट्वा, ब्रह्मा आत्मानं निन्दितवान्—"हन्त! तपसो निन्दा यदि एष एव परिणामः, यतः मम प्रथमसृष्टिः एव जगद्विनाशहेतुः जातः।" तदा कोपमूर्च्छया, संतापेन पीडितः, प्रजापतिः प्राणान् त्यक्तवान्। तस्य अतुलबलस्य शरीरात्, करुणया, एकादश रुद्राः, रुदन्तः, उत्पन्नाः। रुदितात् एव ते रुद्रा अभवन्; ते रुद्राः प्राणाः एव, प्राणाः च तेषां स्वरूपम्।