लिङ्गपुराणम्

श्रीमत्सूते महाभाग, त्वया हि लिङ्गमाहात्म्यसमन्वितं पुण्यं पुराणसङ्ग्रहं भगवतः कृष्णद्वैपायनस्य कृत्स्नमुपलभ्य श्रुतम्। तस्यार्थाय सुसमाहितेन त्वया तं मुनिं सेवित्वा स एवायं पुराणसङ्ग्रहः प्राप्यते स्म; अतः त्वां वयं पृच्छामः, पुराणप्रवक्तॄणां श्रेष्ठम्। एवं हि दिव्यः स लिङ्गमाहात्म्ययुक्तः पुराणसङ्ग्रहः नारदेनापि प्राप्तः, यः परमात्मा रुद्रः विषयः। स ब्रह्मपुत्रो महानृषिः नारदः पुण्यतीर्थानुपगम्य लिङ्गपूजनपूर्वकं अत्रैव संस्थितः। वयं सर्वे भवभक्ताः, नारदः अपि तथा; तस्मादस्य मुनेशः पुरतः त्वया पुण्यपुराणकथनं कर्तव्यम्। सर्वं कृतं फलवत् त्वया ज्ञातं च; एवं संबोधितः सूतः पुराणप्रवचनश्रेष्ठः हृष्टचित्तो बभूव। स ब्रह्मपुत्रं नारदं नैमिषवासिनश्च ससन्मानं प्रणम्य, धर्मात्मा सूतः पुराणकथनाय प्रवृत्तः। स महादेवं ब्रह्माणं जनार्दनं व्यासं च प्रणम्य, लिङ्गं स्मृत्वा कथनाय प्रवृत्तः। शब्दः साक्षाद्ब्रह्मणः शरीररूपः, शब्दब्रह्म प्रकाशयति; स अक्षरसमूहः, अव्यक्तलक्षणः, नानारूपेण स्थितः। अ, उ, म इत्येते स्थूलसूक्ष्मपरात्पररूपेण ओंकारं रूपं प्राप्नुवन्ति, ऋग्वेदमुखं समभिः जिह्वाभिः संयुक्तम्। यजुर्वेदनिकं अथर्वहृदयम्, सर्वगतं, प्रधनपुरुषातीतं, नाशोत्पत्तिवर्जितम्। तमसा कालरुद्र इत्युच्यते, रजसा हिरण्याण्डसम्भवः, सत्त्वेन सर्वव्यापी विष्णुः, निर्गुणे महेश्वरः। स प्रधनाङ्गानि व्याप्य सप्तधा प्रतिष्ठितः, पुनः षोडशधा, ततो षड्विंशतिधा, अजातः। स्रष्टुं स्थित्यन्तकृते लिङ्गरूपं धारयन्, यथोचितं नमस्कृत्य शुभं लिङ्गसम्भवमधुनोक्तास्मि। ईशानकल्पविषये पूर्वं ब्रह्मणा महात्मना लिङ्गपुराणं श्रेष्ठं रचितम्। तस्य ग्रन्थपरिमाणं शतकोटिपर्यन्तम्, व्यासेन तद् चतुर्लक्षे संक्षिप्य सर्वयुगेषु वितरितम्। दशधा विभक्तं ब्रह्मादिकालेषु, द्वापरादिषु च, एकादशधा लिङ्गं मया व्यासात् श्रुत्वा उपदिष्टम्। अत्र, द्विजश्रेष्ठाः, एकादशसहस्रश्लोकमयं ग्रन्थमस्ति; तस्मात्संक्षेपेण यदविस्तरशुतं तद्वक्ष्यामि। कृष्णद्वैपायनसंक्षिप्तं चतुर्लक्षे, अत्र लिङ्गसम्भवोऽपि एकादशसहस्रेणोक्तः। आदौ प्राकृतिसृष्टिः, ततः तत्त्वसृष्टिः, ततः वैकारिकी; अण्डसम्भवः, तस्याष्टच्छदावरणानि। शर्वात् रजसोऽधिकारात् अण्डोत्पत्तिः, तस्य विष्णुरूपं कालरुद्ररूपं च, सलिलशयनं च। प्रजापतिसृष्टिः, पृथिव्युत्थापनं, ब्रह्मणो दिवसरात्रे, तस्यायुःपरिमाणं च। ब्रह्मणो यज्ञविधिः, तस्य युगकल्पाः, दिव्यमानुष्यवर्षाः, ऋषिवर्षाः, स्थिरचक्राणि। पितृणां सम्भवः, आश्रमिणां धर्मः, जगतः क्षयवृद्धी, देवीशक्तिसम्भवः च। स्त्रीपुंभावः, विरिञ्चिसृष्टिः, युग्मोत्पत्तिः, रुद्रस्य अश्टधा कथा रुद्रस्य रुदनमध्येम्। ब्रह्मविष्ण्वोर्विवादः, लिङ्गस्य पुनः सम्भवः, शिलादस्य तपः, वृत्यारेश्च दर्शनम्। गर्भजस्य प्रार्थना, पुत्रलाभस्य दुर्लभता, शिलादेन्द्रसंवादः, पद्मजस्योत्पत्तिः। भवस्य दर्शनम्, गुरुशिष्ययोः पुण्यतिष्ये मिलनम्, व्यासावताराः, कल्पमन्वन्तरकथाः। कल्पेषु कल्पस्वरूपम्, विविधकथाक्रमः, वाराहकल्पे हरेः वराहरूपवर्णनम्। मेघवाहनकल्पकथा, रुद्रमहिमा, धनुर्धरस्य मुनिषु लिङ्गोत्पत्तिः पुनः। लिङ्गस्य पूजनविधिः, स्नानविधिः, शौचचिह्नानि, वाराणस्याः माहात्म्यं, क्षेत्रवर्णनम्। पृथिव्यां रुद्रायतनसंख्या, विष्णोर्गृहं, व्योम्नि चाण्डे च दिव्यतीर्थवर्णनम्। दक्षस्य पतनं, स्वारोचिषे मन्वन्तरे पुनः, दक्षशापः, तस्माच्छापमोचनं च। कैलासवर्णनं, पाशुपतयोगः, चतुर्षु युगेषु प्रमाणम्, युगधर्मविस्तरः। संध्यांशप्रमाणं, संध्याकालेषु भववृत्तम्, श्मशानवासः, चन्द्रार्धोत्पत्तिः। शंकरस्य विवाहः, तस्य पुत्रोत्पत्तिः, अतिकामात् लोकनाशभयम्। सतीशापः सुरेषु विष्णौ च, रुद्रस्य शुकनिष्क्रमणम्, गङ्गोत्त्पत्तिः। ग्रहणादौ लिङ्गस्नानस्य पुण्यम्, मनसश्चञ्चलता, दधीच्युपेन्द्रयोर्विवादः। नन्द्युत्पत्तिः, शंभुभक्तस्य कथा, पतिव्रतकथनं, प्राणिबन्धनविचारः। कर्मज्ञानलक्षणानि, संन्यासिनां पात्रता, वसिष्ठपुत्राणां जन्म, वसिष्ठानां महात्मनां जन्मवर्णनं च। एवं सूतः पुण्यपुराणं सुसम्पन्नं भक्तिपूर्वकं प्रवृत्तः, सर्वेषां श्रेयसे लिङ्गमहात्म्यकथां आरब्धवान्।