ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਰਕਾਲਾਭਤੋ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਵਾਦੇ ਵृष੍ਣਿਵਿਗ੍ਰਹਃ ਲੀਲਯਾ ਚੈਵ ਕृष੍ਣੇਨ ਸ੍ਵਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ਸਂਹृਤਿਃ

ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਦਾ ਝਗੜਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਸ ਖੇਡ ਵਜੋਂ—

ਏਰਕਾਸ੍ਤ੍ਰਬਲੇਨੈਵ ਗਮਨਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤੁ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍

ਇਰਕਾ ਘਾਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਨ ਚਾਹੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਾਨ੍ਧਕਾਗ੍ਨਿਦਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰੇਭਮृਗਰੂਪਿਣਾਮ੍ ਮਦਨਸ੍ਯਾਦਿਦੇਵਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ ਚਾਮਰਾਰਿਣਾਮ੍

ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਧਕ, ਅੱਗ, ਦਕ੍ਸ਼, ਇੰਦਰ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਦਨ, ਆਦਿ ਦੇਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ—

ਹਲਾਹਲਸ੍ਯ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਕृਤਾਵਜ੍ਞਾ ਪਿਨਾਕਿਨਾ ਜਾਲਂਧਰਵਧਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮੁਦ੍ਭਵਃ

ਹਲਾਹਲ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਨਾਕੀ ਨੇ ਤਨਕਿਆ, ਜਾਲੰਧਰ ਦਾ ਵਧ ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ—

ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਰਾਯੁਧਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਰਿਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੱਲੋਂ ਵਰਾ-ਅਸਤਰ ਲੈਣਾ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਚਰਿਤਰ—

ਹਰੇਃ ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯਾਥ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨੁਭਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਵਲੋਕਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਹਰੀ, ਪਿਤਾਮਹ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ—

ਭੂਮੌ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਲੋਕਂ ਚ ਪਾਤਾਲੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਤਪਸਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਵੈਭਵਂ ਤਥਾ

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰ ਦਾ ਲੋਕ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ, ਤਪ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦੁਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ—

ਆਧਿਕ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਤੀਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਲਿਙ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ, ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ਤੁ ਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ

ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲਿਙ੍ਗੋ ਲਿਙ੍ਗਮੂਲਂ ਤੁ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮੁਚ੍ਯਤੇ ਅਲਿਙ੍ਗਃ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ੈਵਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਪ੍ਰਗਟ ਲਿੰਗ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਦਾਹੁਰ੍ਲਿਙ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰ੍ਹੀਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍

ਜਦੋਂ ਉੱਚਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਗੁਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮ੍ ਅਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ਿਵਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜੇ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਜਗਤਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਅਲਿਙ੍ਗਾਦ੍ ਅਭਵਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍

ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਨਨੀ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਮੋਟਾ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਲਿੰਗ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

ਸਪ੍ਤਧਾਚਾष੍ਟਧਾ ਚੈਵ ਤਥੈਕਾਦਸ਼ਧਾ ਪੁਨਃ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਾਯਯਾ ਵਿਤਤਾਨਿ ਤੁ

ਸੱਤ, ਅੱਠ ਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਲਿੰਗ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ।

ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਦੇਵਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਮਾਸੀਚ੍ਛਿਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਏਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿष੍ਵਭੂਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਕੇਨ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜਨਮੇ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।

ਏਕੇਨੈਵ ਹृਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਸ਼ਿਵੇਨ ਤੁ ਅਲਿਙ੍ਗਂ ਚੈਵ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਯਃ

ਇੱਕ ਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਲਿੰਗ, ਲਿੰਗ-ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਰੂਪ, ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਹਨ।

ਯਥਾਵਤ੍ਕਥਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਜਗਤ੍ ਅਲਿਙ੍ਗੀ ਭਗਵਾਨ੍ ਬੀਜੀ ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਭਗਵਾਨ ਬੀਜ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ।

ਬੀਜਂ ਯੋਨਿਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਬੀਜਂ ਨਿਰ੍ਬੀਜੋ ਬੀਜਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬੀਜਯੋਨਿਪ੍ਰਧਾਨਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਖ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤ੍ਵਿਹ

ਬੀਜ, ਯੋਨੀ ਤੇ ਬੀਜ ਰਹਿਤ; ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ, ਯੋਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ ਨਾਂ ਇੱਥੇ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ऽਯਂ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਵ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਮੁਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਸਦਾ ਗਿਆਨਮਈ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁਦਰ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵੇਨ ਦृष੍ਟਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ਼ੈਵੀ ਸਮਭਵਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਾ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪੁਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਸ਼ੈਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪ੍ਰਕਟ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਧਾਤ੍ਰੀ ਤ੍ਵਜਾਖ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ੈਵੀ ਸਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ

ਉਸ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰਕਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਅਜਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਾਮਜਾਂ ਲੋਹਿਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂ ਕृष੍ਣਾਮੇਕਾਂ ਬਹੁਪ੍ਰਜਾਮ੍ ਜਨਿਤ੍ਰੀਮਨੁਸ਼ੇਤੇ ਸ੍ਮ ਜੁषਮਾਣਃ ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍

ਉਹ ਅਜਨਮੀ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ, ਇੱਕ ਹੀ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਮੇਵਾਜਾਮਜੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਾਂ ਜਹਾਤਿ ਚ ਅਜਾ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਜਗਤਾਂ ਸਾਜੇਨ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਾ

ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਨਮੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਜਨਮੀ ਮਾਂ, ਅਜਨਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਯ ਚ ਅਜਾਜ੍ਞਯਾ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਗੁਣੈਸ੍ ਤ੍ਰਿਭਿਃ

ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਚਾਤ੍ਮਨਾਧਿष੍ਠਿਤੋ ਮਹਾਨ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਤ ਅਪ੍ਰਕਟ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਪ੍ਰਕਟ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਮਹਤਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਂਕਲ੍ਪਾਧ੍ਯਵਸਾਯਿਕਾ ਮਹਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਹਂਕਾਰੋ ਰਜੋ ऽਧਿਕਃ

ਮਹਤ ਤੋਂ ਨਿਰਣੈ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਤ ਤੋਂ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇਨੈਵ ਚਾਵृਤਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਹਂਕਾਰਸ੍ ਤਮੋ ऽਧਿਕਃ ਮਹਤੋ ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਗਕृਦ੍ਵੈ ਬਭੂਵ ਚ

ਉਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਹਤ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਤ ਤੋਂ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਹਂਕਾਰਾਚ੍ਛਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦਾਕਾਸ਼ਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਸਸ਼ਬ੍ਦਮਾਵृਣੋਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਕਾਰਣਮ੍

ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਭੂਤਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ ਮਹਾਨ੍ਮੁਨੇ

ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਯੁ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।