ਅਚੇਤਨਾਂ ਸਰ੍ਵਗਤਾਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਂ ਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣੀਮ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੇ-ਚੇਤਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਤੋ ऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਲ੍ ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਨ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗੇਨ ਚੇਸ਼ਾਨਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਸਨਾਤਨਮ੍ ਪੁਰੁषਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਇਸ਼ਾਨ, ਸਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਭੂਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵੈ ਧ੍ਯਾਤਾ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮ, ਮਹਾਨ ਆਤਮ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਪਰਮ ਆਤਮ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪਵਨੋ ਹਿ ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋ ਵਿਚਰਨ੍ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਤਿषੁ ਪੁਰਿ ਸ਼ੇਤੇ ਸੁਦੁਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪੁਰੁਸ਼' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਚੇਲ੍ਲੁਪ੍ਤਧਰ੍ਮਾ ਤੁ ਸਾਵਸ਼ੇषੈਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ਤਤਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਰ੍ਭੇ ਵੈ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੁਤੇ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਮ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰਸ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਃ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗੇ ਹਿ ਜਾਯਤੇ ਹਿ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਤਤਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਕਾਲੇਨ ਕਲਲਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤੇ
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, 'ਕਲਲਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਗਠੜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲੇਨ ਕਲਲਂ ਚਾਪਿ ਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਚਕ੍ਰੇ ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤੇਨ ਪੀਡਿਤਃ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਲਲਾ ਇਕ ਬੁੱਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਚੱਕਰ ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਅਕਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਤੁ ਬਿਂਬਤ੍ਵਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਏਵਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਯੁਨਾ ਸਂਪ੍ਰਪੂਰਿਤਃ
ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਿ ਯੋਨਿਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਾਮਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਵੈष੍ਣਵੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਜਣਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹਵਾ ਨਵਜਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਮਹਾਦੇਵਮ੍ ਅਰ੍ਚਯਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਜਾਯਤੇ ਮਾਨੁषਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਰੂਪਂ ਯਥਾਵਯਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਚੋ, 'ਮੈਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ'; ਫਿਰ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ ਤੇ ਉਮਰ ਹੋਵੇ।
ਵਾਯੁਃ ਸਂਭਵਤੇ ਖਾਤ੍ਤੁ ਵਾਤਾਦ੍ਭਵਤਿ ਵੈ ਜਲਮ੍ ਜਲਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਸ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਭਾਗਾਸ੍ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਰੇਤੋਭਾਗਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਭਾਗਤੋ ऽਰ੍ਧਫਲਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਨਿषਿਚ੍ਯਤੇ
ਰੱਤ ਦੇ ਤੈਂਤੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਰਸ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ ਵਾਯੁਭਿਰ੍ ਵृਤਃ ਪਿਤੁਃ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਂ ਰੂਪਮਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ
ਫਿਰ, ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੰਜ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹਰ ਅੰਗ ਦਾ ਅਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਾਤ੍ ਪੀਤਲੀਢਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਆਧਾਰਾ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਫਿਰ, ਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ, ਪਚੀ ਹੋਈ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਹਵਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹਨ।
ਨਵਮਾਸਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਃ ਸਂਵੇष੍ਟਿਤਸ਼ਿਰੋਧਰਃ ਵੇष੍ਟਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ ਚ ਅਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਃ
ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਮੁੜੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਹੇੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਨਵਮਾਸੋषਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੋਨਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਦਵਾਙ੍ਮੁਖਃ ਤਤਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪਾਪੈਰ੍ ਨਿਰਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਣਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਥੱਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਚੈਵ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਚ੍ਛੇਦਨਂ ਤਥਾ ਤਾਡਨਂ ਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕੱਟਾਈ, ਮਾਰ-ਪਿੱਟ, ਤੇ ਪੀਪ ਤੇ ਰੱਤ ਖਾਣਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹ੍ਯਾਪਸ੍ਤੁ ਸਂਛਿਨ੍ਨਾਃ ਸਂਸ਼੍ਲੇष੍ਮਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਵੈ ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੱਟੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਯਾਤਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਜੀਵਾਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਪਾਪੈਸ੍ ਤਪ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਯਂਕृਤੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ਼ੇषੈਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵੇਤਰਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਏਕੇਨੈਵ ਤੁ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵੈ ਜਨਮ੍ ਏਕੇਨੈਵ ਤੁ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਕृਤਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹ੍ਯੇਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਯਦਨੇਨ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਨਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਮਵਿषਯੇषੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਃ ਸਤਤਮਨਿष੍ਟਸਂਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਸ਼ੁष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਿਗਤਵੇਦਨਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾ ਬਹ੍ਵੀਭਿਃ ਸੁਭृਸ਼ਮਨਨ੍ਤਯਾਤਨਾਭਿਃ
ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਰੁਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਮੰਦਭਾਗੀ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਯਦਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਨਿषੇਵਤੇ ਤਦਭ੍ਯਾਸੋ ਹਰਤ੍ਯੇਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਤ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ ਦੇਹਿਨਃ ਸਂਸਾਰਂ ਤਾਮਸਂ ਘੋਰਂ षਡ੍ਵਿਧਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਦਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਘੋਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁष੍ਯਾਤ੍ਪਸ਼ੁਭਾਵਸ਼੍ ਚ ਪਸ਼ੁਭਾਵਾਨ੍ ਮृਗੋ ਭਵੇਤ੍ ਮृਗਤ੍ਵਾਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਾਵਸ਼੍ ਚ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵ ਸਰੀਸृਪਃ
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੋਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ।
ਸਰੀਸृਪਤ੍ਵਾਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਾਵਦ੍ ਉਨ੍ਮਿਲਤੇ ਜਨਃ
ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਦਾ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਪੌਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਵਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਹਿ ਮਨੁष੍ਯਾਦਿਃ ਸਂਸਾਰਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤਿਕਃ
ਇਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੁਲਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਤੱਕ, ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਾਮਸੋ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਸਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਹ ਚੱਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਤਵਿਕ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਤਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਕੇਵਲਂ ਤਮਃ
ਜੋ ਚੱਕਰ ਪਿਸਾਚਾਂ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਤਵ ਹੈ, ਤੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤਮਸ।