ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚਾਸਨਂ ਪਦ੍ਮਂ ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਂਯੁਤਮ੍ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅष੍ਟਧਾ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ

ਪਦਮ ਆਸਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਛਬੀਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਅਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।

ਤਤਃ षੋਡਸ਼ਧਾ ਚੈਵ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ੍ਮਰੇਚ੍ ਚ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਦੇਵ੍ਯਾ ਦੇਵਮ੍ ਉਮਾਪਤਿਮ੍

ਫਿਰ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ।

ਅष੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅष੍ਟਮੂਰ੍ਤਿਮਜਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ਤਾਭਿਸ਼੍ਚਾष੍ਟਵਿਧਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਵਿਧਾਃ ਪੁਨਃ

ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਹ ਅਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੁਦਰ ਜੋ ਚੌਂਸਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾ ਗੁਣਾष੍ਟਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ਏਵਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਯੋਗਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ ਤਸ੍ਯਾਣਿਮਾਦਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਰ੍ਮਕੋਟਿਭਿਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਲੱਖਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।

ਤਤ੍ਰਾष੍ਟਗੁਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧਤ

ਉਥੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਠ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ।

ਅਣਿਮਾ ਲਘਿਮਾ ਚੈਵ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰੇਵ ਚ ਪ੍ਰਾਕਾਮ੍ਯਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਈਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਤਃ

ਅਣਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰਾਕਾਮਿਆ ਹਰ ਥਾਂ, ਤੇ ਈਸ਼ਿਤਾ ਹਰ ਥਾਂ—

ਵਸ਼ਿਤ੍ਵਮਥ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਕਾਮਾਵਸਾਯਿਤਾ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਵਕਾਮਿਕਮ੍

ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਰਾਜ ਹੈ।

ਸਾਵਦ੍ਯਂ ਨਿਰਵਦ੍ਯਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਵਦ੍ਯਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਔਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕਮ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਔਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ ਚ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਤਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਿਕਾ ਪੁਨਃ

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁੱਕਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਚੈਵ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਾ ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਵ ਚ

ਇੰਦ੍ਰੇ, ਮਨ, ਚਿੱਤ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਂਯੋਗ ਏਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇष੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਰष੍ਟਗੁਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇष੍ਵੇਵ ਵਿਧੀਯਤੇ

ਇਹ ਜੋੜ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁੱਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਵੀ ਸੁੱਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯਥਾਸ੍ਯ ਨਿਯਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਹੈ।

ਅਣਿਮਾਦ੍ਯਂ ਤਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍

ਅਣਿਮਾ ਆਦਿਕ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਬਲਮ੍ ਲਙ੍ਘਨਂ ਪ੍ਲਵਨਂ ਲੋਕੇ ਰੂਪਮਸ੍ਯ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍

ਪਰ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਦਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ।

ਸ਼ੀਘ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਮਹਿਮ੍ਨਾ ਚੈਵ ਵਨ੍ਦਿਤਮ੍

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਹਿਤ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤृਤੀਯੋ ਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯਥੇष੍ਟਗਮਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਤਾ ਤੀਜਾ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ, ਇਹੀ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਕਾਮਾਨ੍ ਵਿषਯਾਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਥਾਪ੍ਰਤਿਹਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੁਣ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ।

ਈਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇਨ ਯੋਗਵਿਤ੍ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ

ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਚ੍ਛਯਾ ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਯਤ੍ਰ ਕਾਮਾਵਸਾਯਿਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ

ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਜਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ।

ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰੂਪਂ ਚੈਵ ਮਨਸ੍ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ऽਸ੍ਯ ਚੇਚ੍ਛਾਤੋ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ

ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਸੁਆਦ, ਸੁਗੰਧ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੇ।

ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਨ ਮੁਹ੍ਯੇਤ ਲੀਯਤੇ ਨ ਚ ਲਿਪ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਨਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਦੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ; ਨਾ ਸੜਦਾ, ਨਾ ਭਟਕਦਾ; ਨਾ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਲੱਗਦਾ।

ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨ ਕ੍ਸ਼ਰਤਿ ਖਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਥਾ ਵਿਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਚ

ਉਹ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ; ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਬਦਲਦਾ।

ਅਗਨ੍ਧਰਸਰੂਪਸ੍ਤੁ ਅਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਰ੍ਜਿਤਃ ਅਵਰ੍ਣੋ ਹ੍ਯਸ੍ਵਰਸ਼੍ ਚੈਵ ਅਸਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍

ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਸੁਆਦ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ; ਛੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ; ਕੋਈ ਰੰਗ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਿषਯਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿषਯੈਰ੍ਨ ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਅਣੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਪਰਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਪਵਰ੍ਗਿਕਃ

ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਸੁੱਕਮਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪਕਸ੍ਤ੍ਵਪਵਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਪਕਾਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇ ਪਰਮੇ ਸ੍ਥਿਤਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ 'ਪੁਰੁਸ਼' ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਉੱਚੇ ਆਤਮ-ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮਥੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਚਾਪ੍ਰਤੀਘਾਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੋਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍

ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੋਗ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਵਰ੍ਗਂ ਤਤੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਏਵਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਯੋਗਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ

ਉਥੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਜੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਫਲਦਂ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯਕਾਰਣਮ੍ ਅਥਵਾ ਗਤਵਿਜ੍ਞਾਨੋ ਰਾਗਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍

ਇਹ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਗ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।