ਸ ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਂਸਾਰਾਦ੍ ਦੁਃਖਤ੍ਰਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਂ ਧ੍ਯਾਤੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ
ਉਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਰੋਰ੍ਹਿ ਸਂਪਰ੍ਕਾਨ੍ ਨ ਵਾਚਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍
ਗਿਆਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਸਹਜਾਗਨ੍ਤੁਕਂ ਪਾਪਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਵਾਗੁਦ੍ਭਵਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ੁष੍ਕੇਨ੍ਧਨਮ੍ ਇਵਾਨਲਃ
ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਜਨਮਜਾਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ, ਸੂਖੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪਰਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ਅਭ੍ਯਸੇਚ੍ਚ ਸਦਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਸਂਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਮੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਨਿ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਨਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯੇਤ ਪਾਪੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰਪਿ
ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੇਡਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਥਾ ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਆਦੌ ਸਵਿषਯਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
षਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਸਮਭ੍ਯਸ੍ਯ ਚਤੁਃषਡ੍ਦਸ਼ਭਿਸ੍ ਤਥਾ ਤਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾ ਚੈਵ ਪੁਨਃ षੋਡਸ਼ਧਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਚਾਰ, ਛੇ ਤੇ ਦਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਧਾਭ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜਾਂਬੂਨਦਾਕਾਰਂ ਵਿਧੂਮਾਙ੍ਗਾਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲਦੀ ਹੋਈ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੋਲੇ ਵਾਂਗ।
ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਿਤਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ਅਥਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਪੀਲਾ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟਾ, ਲੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ।
ਨ ਸਿਤਂ ਵਾਸਿਤਂ ਪੀਤਂ ਨ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ ਭਵੇਤ੍ ਅਹਿਂਸਕਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਅਸ੍ਤੇਯੀ ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨਤਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਟਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਅਹਿੰਸਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਗ੍ਰਹਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ਸਂਤੁष੍ਟਃ ਸ਼ੌਚਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰਤਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਲਕੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।
ਮਦ੍ਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਸੇਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਗੁਰੁਸਂਪਰ੍ਕਜਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ।
ਨ ਚਾਭਿਮਨ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਨ ਘ੍ਰਾਤਿ ਨ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯੇਵ ਲੀਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਯੋਗੀ ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ ਵੈ ਸਮਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ਪਟਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਛੂਹਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰੀ ਹੈ।
ਵਾਹ੍ਨੇਯੇ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯੋ ਵਾਯੁਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸੁषਿਰੇ ਸ ਸ਼ਿਵਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਦੇਵਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ; ਸੁੰਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਾਂ ਭਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨੌ ਉਗ੍ਰੋ ਵਾਯੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਵਾ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ।
ਭੀਮਃ ਸੁषਿਰਨਾਕੇ ऽਸੌ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਈਸ਼ਾਨਃ ਸੋਮਬਿਮ੍ਬੇ ਚ ਮਹਾਦੇਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੁੰਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੀਮਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ; ਚੰਦ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਮਹਾਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਂਸਾਂ ਪਸ਼ੁਪਤਿਰ੍ਦੇਵਸ਼੍ ਚਾष੍ਟਧਾਹਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤਨੌ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਅਠ ਵਜੂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣਾਖ੍ਯੋ ਵਹ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਸਂਚਰਤਿ ਤਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸੁषਿਰਂ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਤਰਲ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰੰਗੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ; ਜੋ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ; ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼।
ਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਜਂ ਵ੍ਯੋਮਸਂਭਵਮ੍ ਤਥੈਵ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਖ੍ਯਂ ਵਾਯੁਸਂਭਵਮ੍
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਿਆਨ ਜੋ ਛੂਹਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਂ ਵਾਹ੍ਨੇਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਪ੍ਯਂ ਰਸਮਯਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਗਨ੍ਧਾਖ੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਰੂਪ ਅੱਗ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਸ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਗੰਧ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ। ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਾਮੇ ਸੋਮਂ ਹृਦਿ ਵਿਭੁਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਆਜਾਨੁ ਪृਥਿਵੀਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਨਾਭੇਰ੍ ਵਾਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਹੈ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਘੁੱਟਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ; ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚਕਰ।
ਆਕਣ੍ਠਂ ਵਹ੍ਨਿਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਲ੍ ਲਲਾਟਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵੈ ਲਲਾਟਾਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਵਾ ਸ਼ਿਖਾਗ੍ਰਕਮ੍
ਗਲ ਤੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ; ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਵਾ ਦਾ ਤੱਤ; ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਂਸਾਖ੍ਯਂ ਚ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯੋ ਵ੍ਯੋਮਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੰਸਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਉੱਚਾ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ਼੍ਚਾਥ ਤਮਃ ਪੁਨਃ ਮਹਾਂਸ੍ਤਥਾਭਿਮਾਨਸ਼੍ ਚ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਜੀਵ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਨਾ ਰਜ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ; ਨਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ।
ਵ੍ਯੋਮਾਦੀਨਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਨੈਵੇਹ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਦ੍ਯਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਣੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਅਸਲ ਸੱਚ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਤੱਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭੀਤਸ਼੍ ਚ ਪਵਤੇ ਵਾਤ ਏਵ ਚ ਦ੍ਯੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਵਲਤ੍ਯਾਪੋ ਵਹਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਡਰ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ।
ਦਧਾਤਿ ਭੂਮਿਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਵਕਾਸ਼ਂ ਦਦਾਤਿ ਚ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ ਤਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਧਰਤੀ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਇਉਂ ਹੀ ਸੋਚੋ।
ਤੇਨੈਵਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਮਯਃ ਸ਼ਰ੍ਵ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਭਵਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ; ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਸਰਵ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ।
ਸਂਸਾਰਵਿषਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਾਮृਤੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਲਾਜ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।