ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਪृਥਗੇਵੇਦਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਚਿੱਤ — ਇਹ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਘ੍ਰਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਰਸਿਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ; ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।
ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍ ਅਹਂਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ਤਥਾ ਚੇਤਯਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, 'ਮੈਂ' ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਆਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਗਾਯਿਤਮੇਵ ਚ ਆਨਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਧਿਭੂਤਮਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਭੌਤਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵੀ ਵਰੁਣਸ੍ ਤਥਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਵਰੁਣ, ਹਵਾ, ਚੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
ਅਗ੍ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਮਿਤ੍ਰੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਆਧਿਦੈਵਿਕਮੇਵਂ ਹਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਦੈਵਿਕ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਞੀ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਚੈਵ ਜਿਤਾ ਸੌਮ੍ਯਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਮੋਘਾ ਰੁਦ੍ਰਾਮृਤਾ ਸਤ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਰਾਣੀਆਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨਾ, ਜਿਤਾ, ਤੇ ਸੌਮਿਆ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ; ਮੋਘਾ, ਰੁਦ੍ਰਾਮ੍ਰਿਤਾ, ਸਤਿਆ ਤੇ ਮੱਧਯਮਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਨ।
ਨਾਡੀ ਰਾਸ਼ਿਸ਼ੁਕਾ ਚੈਵ ਅਸੁਰਾ ਚੈਵ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਭਾਸ੍ਵਤੀ ਨਾਡਯਸ਼੍ਚੈਤਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ
ਨਾਡੀਆਂ, ਰਾਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਕਾ, ਤੇ ਅਸੁਰਾ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ, ਭਾਸਵਤੀ — ਇਹ ਨਾਡੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵਾਯਵੋ ਨਾਡਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਵਾਹਕਾਸ਼੍ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤ੍ਵਪਾਨਸ਼੍ ਚ ਉਦਾਨਸ਼੍ ਚ ਸਮਾਨਕਃ
ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਯੂ, ਤੇ ਵਾਹਕ — ਚੌਦਾਂ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਆਨ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ ਤੇ ਸਮਾਨ।
ਵੈਰਮ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਮੁਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਃ ਕੂਰ੍ਮਕਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਕृष੍ਣਸ੍ ਤਥਾਨਿਲਃ
ਵੈਰੰਭ, ਮੁੱਖਯ, ਅੰਤਰਯਾਮਾ, ਪ੍ਰਭੰਜਨ, ਕੂਰਮਕ, ਸ਼ੇਨ, ਸ਼ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਅਨਿਲ।
ਨਾਗ ਇਤ੍ਯੇਵ ਕਥਿਤਾ ਵਾਯਵਸ਼੍ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃष੍ਵਥ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੇ ਤਥਾਦਿਤ੍ਯੇ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਜੋ ਨਾਗ ਹਨ, ਚੌਦਾਂ ਵਾਯੂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ, ਹੇ ਨੇਕ ਲੋਕੋ—
ਨਾਡ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣੇ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਤ੍ਵ੍ ਆਨਨ੍ਦੇ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਹृਦ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਯ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਪਰਃ
ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਸ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਏਕਸ਼੍ ਚ ਚਰਤਿ ਤਮੁਪਾਸੀਤ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ਅਜਰਂ ਤਮਨਨ੍ਤਂ ਚ ਅਸ਼ੋਕਮਮृਤਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ—ਜੋ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਨੰਤ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧੇष੍ਵੇਵ ਸਂਚਰਤ੍ਯੇਕ ਏਵ ਸਃ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਦਨ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੋ।
ਏਕ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵੇਕ ਏਵ ਸਃ ਏष ਸਰ੍ਵਾਧਿਪੋ ਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਉਪਾਸ੍ਯਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਃ ਸਨਾਤਨਃ ਉਪਾਸ੍ਯਤਿ ਨ ਚੈਵੇਹ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੋ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਉਪਾਸ੍ਯਮਾਨੋ ਵੇਦੈਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰਪਿ ਨ ਵੈष ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਸ੍ਯੈਵਾਨ੍ਨਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਸੋ ऽਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਚਾਦ੍ਯਾਦ੍ ਅਨ੍ਨਭੂਤਂ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਜੋ ਆਤਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਨਯਨਸ਼੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗੰਠ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹਾਂ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਆਤਮਾ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਨਮਯੋ ऽਸੌ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਚਾਦ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਨ੍ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਮਯਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾ ਸਂਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋਮਯਃ
ਇਹ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਆਤਮਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਆਤਮਾ।
ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਸੋਮ ਏਵੇਹ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸਦਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਹੇਸ਼ਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇੱਥੇ ਸੋਮ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਹਮ੍ ਏਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਯ੍ਯੇਵ ਸਕਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ऽਪਿ ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਵਿਚਾਰਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹਾਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੋਚਣ ਤੇ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਏਕਤ੍ਵਮਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਦ੍ਵੈਤਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਹੋ ਏਵਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਕੁਤੋ ऽਮृਤਮਜੋਦ੍ਭਵਃ
ਇੱਥੇ ਇਕਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਵੈਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰਣ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਮੂਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬਹਿਃਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨ ਚੋਭਯਗਤਸ੍ ਤਥਾ ਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਃ
ਉਹ ਨਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਬਾਹਰੋਂ, ਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਨਾਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ, ਨਾਂ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
ਵਿਦਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਚੈਵ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਮਨਾਮਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਇਕੱਲਾਪਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਮृਤਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਾਪਰਮ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਭਾਸਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰ੍ਯਾਯਵਾਚਕਮ੍
ਅਮਰ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਯਦੇਕਾਗ੍ਰਂ ਤਦਾ ਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮਿਤਰਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਜੋ ਸਾਫ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਅਗਿਆਨ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਰੁਸਂਪਰ੍ਕਜਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਨृਤਕ੍ਰੋਧਂ ਕਾਮਤृष੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਸਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਫ ਗਿਆਨ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਗ, ਵੈਰ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ, ਤੇ ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਮृष੍ਟਮਦ੍ਯੈਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮਲਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਮਲਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਅਣਛੁਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਮੈਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੈਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ਧਿ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਭਿਃ ਜ੍ਞਾਨਮੇਕਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਉਸ (ਅਗਿਆਨ) ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।